IIIDe fractura cranei 144Tractatus

¶ In parte iſta cum oſtēdit ꝙ in fractura oportet vti detectione ⁊ inciſione oſſis ⁊ eleuatione: docet in quanto tempore poſt fracturā accidentem craneo debemus hoc agere: ⁊ vult dicere ꝙ quando verificatur tibi ꝑ ſigna ſupradicta ꝙ neceſſariū eſt extēdere .i. fricare os: aut incidereſcꝫ aliquā partē oſſis aut extrahere: puta quia fiūt ibi aliqua fruſta oſſis diſrupta: tunc debes feſtinare in faciēdohoc qͣꝫ citius potes: neqꝫ de bes expectare vt ibi fiat completa generatio ſaniei ⁊ hoc ideo quia in generatione ſaniei que fit ſub oſſe accidūt accidentia predicta: de quibꝰfacta eſt mentio multotiens: in quibꝰ eſt timor ⁊ ſuſpectiode morte. quia igitur malus eſt ſuperuētus accidentiū illoꝝ. Iccirco expectare nō debes illud in faciēdo illa: ſecfeſtinare qͣꝫ citius potes. poteſt autem expectatio tolerariplus in illo vulnere in quo pauniculus qui dicitur duramater: nō eſt punctus ab aliquo fruſto oſſis: aut nō eſt cōſtrictus vel compreſſus ab oſſe depreſſio: ſed ſi pāniculuspungatur ab aliquo fruſto oſſis: tūc ſtatim debes feſtinare in detectione ⁊ extractione illius particule oſſis. Propterea quia ex pūctura accidit apoſtema ⁊ ſpaſmꝰ. ⁊ quādoqꝫ ad apoplexiā .i. ad perditionē ſenſus perducit ⁊ motus in corpore toto ꝓpter vehemens nocumentū qd̓ participat̉ cerebro. ꝓpter quod vt iſta accidentia ceſſent debet ſtatim illud os extrahi: quia ad extractionē illius aliquando quādo .ſ. nō eſt confirmatū apoſtema in panniculo ceſſant accidētia illa ſtatim ⁊ redit ſenſus et motusSi autē fuerit foramen .i. pāniculus: nō ſolum pungaturab aliquo fruſto oſſis: verū etiam ꝑforet̉: tunc adhuc vehemētius oportet feſtinare in extrahēdo os illud: ⁊ tunceſt cauſa maioris nocumenti qͣꝫ quādo ſolum pungit. Etſubdit e tiam Aui. aliud nocumentū in quo oportet feſtīare talem modū curationis dicēs: Et qn̄ frangitur craneūet infrigidatur velamen: ⁊ apoſtematur .i. quādo accidupoſt fracturā cranei ꝙ apoſtemat̉ panniculus: proptereaquia occurrit ſibi frigus: eo ꝙ vna ex cauſis apoſte matiseſt frigus. ⁊ per hoc intelligit occurſum cuiuſlibet alteriꝰcauſe exterioris: ſed expreſſit de frigore ꝓpter cauſam dictam prius nominat̉ illud fruſtraten: quaſi vult dicere ꝙtunc hec diſpoſitio eſt talis ī qua fruſtra medicus tendit ⁊laborat in cura. Et hoc ideo: quia vt in pluribus quandoaccidit panniculo apa eſt mortale: licet tn̄ vt in pluribꝰ ſitmortale: quia tn̄ aliqn̄ cōtingit adhuc ab ip̄o euadere. Iocirco ad hoc oportet inſiſtere curatōni iſtius. Et ꝓ tantoAui. ſubdit ꝙ tūc in tali caſu oꝫ etiā feſtinare: aut ad plusſi fuerit neceſſaria expectatio: vt qꝛ infirmꝰ ſit debilis velhabeat accidēs aliqd̓ qd̓ ꝓhibeat fieri: debet tūc expectatio fieri vſqꝫ ad duos dies vel tres vt in pluribus. tn̄ meliꝰeſt vt curetur die ſecundo cum inciſione. hoc eſt qd̓ Aui.vult dicere. ¶ Deinde cum dicit:¶ Et qn̄qꝫ fit cum ſerra ſubtili p̄dicta. etqn̄qꝫ fit ita vt fiant foramina parua ſimilia foraminibꝰ que fiūt ab acubus quibꝰſubaſſellia ſuunt̉ vbi oportet vt cadat exeis: licet in eis ſit timor: qm̄ fortaſſe penetrāt ſubito vſqꝫ ad panniculū vbi īgenietur cū inſtrumēto qd̓ diximꝰ: qm̄ ē ſaluiꝰ.¶ In parte iſta cum docuit quādo debet fierī inciſio ⁊ eleuatio oſſis: ⁊ in quanto tempore poſt fracturā hoc debetfieri: oſtendit in generali que ſunt inſtrumēta cōueniētiaper que facimus. ⁊ dicit: Et qn̄qꝫ fit talis inciſio ⁊ eleuatiooſſis cum ſerra ſubtili .i. cū inciſione ſubtili de qua facta ēmentio: quare dicit̉ inciſoriū ſubtile: quia incidit os perhoc ꝙ fricationē facit in oſſe: ⁊ fricando cū ip̄o os remouetur aliqua particula oſſis ⁊ iſte quidē modus eleuationis ſufficit qn̄ os eſt p̄cipue lenis ⁊ facilis inciſionis. ſed

ſi os eſt forte valde tunc oꝫ prius ip̄m ꝑforare in diuerſislocis vt cū trepanis. ⁊ hoc eſt quod dicit. Et qn̄qꝫ ſit ita .ſ.iſta inciſio ⁊ eleuatio oſſis vt fiant foramina parua: licꝫ ineis .i. in talibus inſtrumētis ſit timor. qm̄ fortaſſe .ſ. qn̄ medicus cū inſtrumētis iſtis ſic perforat penetrat ſubito vſꝙad pāniculū: ⁊ ſic pāniculus aut pungitur aut ꝑforatur inquo eſt maximū nocumētū: vt dictū fuit ſupra. ergo ingenietur cum illo qd̓ diximus .i. ergo ingeniare vt tu eleuationē iſtam ⁊ inciſionē facias cum predicto inſtrumentoet licet difficilius hoc fiat cum eo: qm̄ eſt ſaluius qm̄ ī ip̄omodo eſt timor de leſione panniculi ſicut in trepanis. etppterea etiā medici moderni nunquā in eleuatione oſſisvtuntur trepanis ſed ſolū raſorijs: ⁊ in hoc ip̄os laudamꝰquia tutiori ⁊ ſecuriori modo ſe adherent.¶ Qualiter vero fit curatio nos dicemusin hoc illud quod dixerūt pͥmi. Inquiunt: oportet vt radat̉ in pͥmis caput vulnerati ⁊ fiant in eo due fiſſure ſe ſecantesorthogonaliter: et ſecet vna earū alteramẜm figurā crucis: et oportet vt ſit vna duarū ſectionū ſecatio pͥma que fuit ex ꝑcuſſione. deinde oportet vt excoriet̉ ſub angulis quattuor vt diſcooꝑiatur os totuꝫ:cuius concauatio debet fieri. Qd̓ ſi accidat inde fluxus ſanguinis: tunc oportetvt impleat̉ panno infuſo in aqua ⁊ in aceto: et ſi nō: imple ip̄m panno ſicco. de inde pone ſuper eum puluillū infuſum ī vino ⁊ oleo: et adminiſtretur ligamentumquod conuenit ad illud¶ In precedētibus Aui. docuit ẜm quē modū in generalioportet ꝓcedere in curatione vulnerū que ſunt cum fractura cranei. ⁊ docuit quomō ꝓcedendū eſt in ſectione etdetectione ⁊ eleuatione alicuius particule oſſis. In parteiſta in ſpeciali ẜm verba antiquoꝝ docet modum ẜm quēdebet fieri iba inciſio ⁊ detectio oſſis. ⁊ cum hoc etiā ẜmverba antiquoꝝ docet modū curationis quorūdā accidētium que aliquando conſequūtur poſt detectionē ⁊ eleuationē oſſis. Primo ergo per verba Pauli ⁊ Gali. docetiſta que dicta ſunt. ſecūdo iuxta hec verba recitat quedaꝫexempla ẜm verba Pauli ⁊ Gali. ⁊ ad confirmationemquorundā que prius dixerat. ſecūda ibi: Ego vidi quēdācui accidit ⁊cͣ. Prima in duas. pͥmo dat modum ẜm quemdebet fieri hec eleuatio ⁊ inciſio oſſis. ſecūdo docet modūcuratiōis illoꝝ accidentiū que aliquādo cōſueuerunt accidere poſt talē detectionē ⁊ eleuationē oſſis. ſecunda ibi:In quit Paulus multotiēs accidit ⁊c̄. Prima in duas. pͥmo docet modū eleuationis ⁊ detectiōis oſſis fracti. ſecudo oſtēdit qualia medicamina cōueniunt in vulnere poſtdetectionē ⁊ eleuationē oſſis. ſecūda ibi: Amplius oportet poſt curationē cum ferro. Prima ī duas. primo docetmodū ẜm quē debet fieri detectio ⁊ cleuatio oſſis. ſecundo oſtendit quātū eſt illud qd̓ debet auferri ⁊ incidi de oſſe. ſecūda ibi: Inquit paulus ⁊ gali. iteꝝ ⁊c̄. Prima in duas. pͥmo facit qd̓ dictū eſt. ſecūdo finē dictis imponit generaliſando ſermonē dictū ad oēs ſpecies fracturaꝝ. ſecunda ibi: Hic eſt ſermo in curatiōe oſſis capitis. Prima ī duas. in parte pͥma quia vt dictū eſt pͥus accidit frangi craneum: ⁊ tamē non detegitur de cute ⁊ carne: oſtendit ẜmquem modum debet fieri detectio carnis ⁊ cutis: et perquam inciſionem. Secundo modo detectione facta in