Emptiocium rei aliene. ſꝫ quiſqꝫ in re ſua erit moderator etarbiter. l. in re mandata. C. mā. ⁊ in dicta. l. dudū.Quod eſt valde notabile. Et facit ꝙ in iſtis iocalibus et gemmis et huiuſmodi que non ſunt neceſſaria ad vitam: ſed potius ad pompam et ornatū:que appreciantur communiter iuxta affectionemhominuꝫ: poſſit vnuſquiſqꝫ precium pro ſue libito voluntatis apponere. Secundo caſu principali ſcilicet cum quis rem ſuam non exponit venalē.Et tunc aūt ſubeſt neceſſitas. et poſſunt exuberantes compelli ad vendenduꝫ iuſto precio ea q̄ ſuntneceſſaria ad vnam hominis. Et ſic ſeruatur tempore cariſtie: quia tunc omnia victualia debēt eſſecommunia. Ad hoc tex. cū glo. in. c. ſicut hi .xlvij.diſtinct. vbi concluditur. ꝙ licꝫ indigentibus agere contra diuites ad victualia ꝯmunicanda. Tamen cum imploratōne iudicis vt ꝯpellat.Utrum negociando liceat aliquid carius vendere: ꝙͣ ſit emptum? Rn̄. ẜm Thomaꝫ. vbi ſupranihil prohibet lucrum ordinari ad aliquem fineꝫneceſſarium vel honeſtum. Et ſic negociatio licita reddetur. Sicut cum aliquis lucrum moderatum quod negociando querit: ordinat ad domusſue ſuſtentatōnem: vel ad ſubueniendum indigētibus. Aut etiam cum aliquis negociatōni intendit propter publicam vtilitatem. ne ſcilicet res neceſſarie ad vitam: patrie deſint: et lucrum expetit:non quaſi finem: ſed quaſi ſtipendium ſui laborisde hoc dictum eſt ſupra. Auaricia. Et ſic poteſt qͥscarius vendere ꝙͣ emit. hoc tamen non poteſt regulariter. niſi fuerit mutatum precium ratōne forme. temporis: vel loci. vt notat De. de ancha in. c.j. de vſu. in. vj. Et inter mutatōnes forme videturexpreſſe comprehendi: ſi quis emerit merces ī magna quantitate: et minutim vendat. Solent enimres in magna quantitate communiter meliori foro vendi. Et pro hoc videtur facere quod dic̄ Criſoſto. ꝙ quicunqꝫ rem comparat. vt integrā ⁊ immutatam vendendo lucretur: ille eſt mercator quide templo dei eijcit̉. Tamen ad hoc rn̄det Aſten̄.ẜm Alexan. angli. ꝙ facienda eſt vis in hoc ꝙ dicit rem integram et immutatam. Loquitur enimde illo qui in negociando intendit lucrum tanꝙͣ finem vltimum et cupit ſine labore et ſollicitudineex auaricia diuitias congregare. Unde predictuverbum non habet locum in eo qui negociatur ꝓpter propriam neceſſitatem: vel reipublice vtilitatem: vel proximi pietatem. nec etiam in eo qui vēdit rem immutatam ꝙͣtum ad ſubſtantiam: mutatam tamen ꝙͣtum ad locū: quia talis ratione laboris et periculi: vel expenſarum famulorum: velapothece et huiuſmodi: licite poteſt querere mercedem. nec etiam habet locum in eo qui in emedoconſiderat empte rei periculum in ſeruando: quiapoteſt deteriorari et cremari: vel furto perdi: talis enim poteſt mercedem querere ratōne incertitudinis euentꝰ futuri et ſuſceptionis periculi. Unde in emendo non eſt certus. vt integram et īmutatam vendendo lucretur. Et plus dicit archi. f.Pone mercator emit aliquid pro decem. ⁊ in eadēFo. LXXV.ciuitate vel domo abſqꝫ vlla traiectione mercium.vel modica: ⁊ ſine aliqua melioratiōe rei empte ethuiuſmodi: vendit pro. xij. An hoc liceat. Reſpōdit ꝙ ſic dummodo iuſtum precium non excedat.Item pone. vis mihi librum vendere ꝓ decemet ego n̄ intendo emere: niſi prius inueniā qͥ emata me pro. xij. et poſtꝙͣ vendidi alteri. emo a te: ⁊ dotibi decem: et teneo duos. An poſſim: et cui teneor? Reſpondet Ar. f. ꝙ iuſtum precium rerū nonconſiſtit in indiuiſibili: licet in quadam latitudinevt dictum eſt. Ideo ſi emens librum pro decē. Eūdem vendit pro duodecim. Iuſto tamē precio: vtquotidie contingit. non videtur condemnandusquinīmo ſi al̓s non erat empturus: niſi primo certificatus de lucrando duo fuiſſet: dumodo: vt dictum eſt: iuſtum preciū nō excedat de induſtria videtur laudandus.Pone. dediſti mihi librum vel veſtem vt venderem pro decem vendidi pro duodecim. An poſſim tenere illa duo: vel debeā tibi: vel emptori reddere. Reſpondit qͥ ſupra ꝙ vendēti ſufficere debꝫlucruꝫ quod inde ꝯſequitur. puta tm̄ pro libra. vnde iſte medius vendens: cum purum miniſteriuꝫgerat primi tradentis qui ſibi conſtituit certā mercedem pro labore ſuo: quicquid ſuperuendit: totūtradere debet primo vendenti: et non ementi: niſiforte plus iuſto precio vendidiſſet. quia tunc reſtituere tenetur emptori. et non primo venditori.¶ Utrum venditio reddatur iniuſta propter defectum rei vendite: vel etiam propter latentē eiusbonitatem? Reſpondeo ẜm Tho. ſcd̓a ſcd̓e. qōnelxxvij. Circa rem que venditur triplex defectꝰ cōſiderari poteſt. Primus quidem ẜm ſpeciem rei:vtputa. ſi venditur auricalcum pro auro: aut vinum mixtum aqua pro puro. Secundus defectꝰeſt ẜm quantitateꝫ ponderis vel menſure: vt ſi qͥsvtatur ſcienter deficienti pondere vel menſura.Tercius eſt ex parte qualitatis puta ſi animal infirmum vendatur quaſi ſanum. In his tribus caſibus: ſi quis venditor ſcienter offenderit fraudeꝫcōmittit. et illicita eſt venditio: et ad reſtitutionemtenetur. Si v̓o eo ignorante aliquis predictorumdefectuum in re vendita fuerit: venditor quidemnon peccauit. tamen cum ad eius noticiam peruenerit: tenetur damnuꝫ recompenſare emptori. Etex his patet ꝙ illicitum eſt vendere aurum vel argentum alchimicum pro vero: quia non eſt adeopurum ſicut verum: nec habet omnino eaſdem ꝓprietates: ſicut proprietatem letificandi aūt ꝙ valet contra certas infirmirates ⁊ huiuſmodi. Si aūtem per alchimiam fieret verum aurum: non eſſetillicitum vendere pro vero. quia nihil prohibet artem vti aliquibus naturalibus cauſis ad producēdos naturales et veros effectus. vt dicit Auguſt.in libro de trini. Uide de hoc Panor. in. c. ex tuarum. de ſor. vbi ẜm Oldra. concludit. ꝙ ſcientiaalchimie nō ē prohibita. et dic̄ ꝙ in hoc vna ſpecies non tranſmutatur in aliam diuerſam: cum omnia metalla procedant ex eodem fonte ⁊ vno principio. videlꝫ ex ſulphure et argento viuo. Sꝫ vbih ij