¶ Capitulū.II.
ad nos ꝓceſſit. Hec eſt illa ſciētia de qua dicit̉ in libroſapientie. Uani ſunt oēs hoīes in quibꝰ nō ſubeſt ſcientia dei. ¶ Eſt autē vna ſcīa hec doctrina. ẜm vnamformalē rōnē obiecti. qꝛ q̄cunqꝫ cōſiderat in ea tradita. cōſiderat ſub hac vna rōne. inqͣꝫtū ſunt diuinitꝰ reuelata. Ꝙͣuis em̄ hec doctrina tractet de deo ⁊ creaturis. nō tn̄ ex equo. ſꝫ pͥncipalit̓ de deo. de creaturis aūtẜm ꝙ referunt̉ in deū vt ad pͥncipiū vel finē. Un̄ ſapīex. ſingularit̓ dicit̉. dedit illi ſcientiā ſanctorū. Licetautē in alijs ſcientijs alia ſit ſpeculatiua alia practicaſcīa. tamē ſacra doctrina comp̄hendit ſub ſe vtrūqꝫ. ſic̄⁊ deus. cuiꝰ ſcīa eſt eadē qͣ ſe cognoſcit. ⁊ ea q̄ facit. Magis tn̄ eſt ſpeculatiua ꝙͣ practica. qꝛ pͥncipalius agit derebꝰ diuinis ꝙͣ de actibꝰ humanis. de qͥbus agit. ẜm ꝙhō ordinat̉ ꝑ eos ad ꝑfectā dei cognitionē in qͣ beatitudo eterna conſiſtit.Ꝙ huiꝰ ſcientie.§. vij.ſubiectum ſit deus. ſic declarat Tho. vbi ſup. arti. vij.Sic ſe habet ſubiectū ad ſcientiā. ſicut obiectū ad potentiā vel habitū. Proprie autē aſſignat̉ obiectū alicuius potētie vel habitꝰ illud. ſub cuiꝰ rōne oīa referūtur ad illam potentiā vel habitū. ſicut hō ⁊ lapis referuntur ad potentiā viſus. inꝙͣtum ſunt colorata. Un̄coloratū eſt obiectū viſus. Omnia autē q̄ tractant̉ inſacra ſcriptura tractant̉ ſub rōne dei. vel qꝛ ſunt ipſedeus. vel qꝛ habēt ordinē ad deū vt principiū ⁊ finemUnde ſequit̉ ꝙ vere deus ſit ſubiectū in hac ſcīa. Et hͦetiā patꝫ ex pͥncipijs huiꝰ ſcientie. q̄ ſunt articuli fidei.q̄ eſt de deo. Idē autē eſt ſubiectū principioꝝ ⁊ totiusſcientie. cū tota ſcientia v̓tute cōtineat̉ in principijs.Patet etiā hoc ex noīe. Dicit̉ em̄ iſta ſciētia theologiaa theos qd̓ eſt deus et logos qd̓ eſt ſermo. qͣſi ſermo dedeo. Et qͣꝫuis in qͣlibet ſcīa ſupponat̉ de ſubiecto qͥd ēIn ſacra autē doctrina hoc nō ſupponit̉. qꝛ nō poteſtẜm Dam̄. de deo ſciri quid eſt in pn̄ti. tamē vtimur inhac doctrina effectu eius. vel nature vel gr̄e loco diffinitionis. ad ea q̄ de deo in hac doctrina conſiderant̉. ſicut in aliquibꝰ ſcientijs phiſicis demonſtrat̉ aliquiode cauſa per effectū accipiendo effectū loco diffinitionis cauſe.Hec doctrina.§. viij.nobilior eſt ceteris ſciētijs. ⁊ ſapīa ꝑmaxīe dr̄. Ꝙ ſit nobilior alijs ſciētijs ſic ꝓbat Tho. vbi sͣ. arti. v. Cū iſtaſcientia ſit ſpeculatiua ⁊ pͣctica. ꝙͣtū ad aliqͥd trāſcendit oēs alias ſciētias tā ſpeculatiuas ꝙͣ pͣcticas. Sciētiarū em̄ ſpeculatiuaꝝ. vna eſt altera dignior. tū ꝓptercertitudinē. tū ꝓpter dignitatē materie. Et ꝙͣtum advtrūqꝫ hec ſcīa oēs ſpeculatiuas ſcīas excedit. Et ẜmcertitudinē quidē. qꝛ alie ſciētie habēt certitudinē exlumine naturali rōnis humane q̄ pōt errare. Hec aūex lumine diuine ſcīe q̄ decipi nō pōt. Scd̓m aūt dignitatē materie. qꝛ iſta ſcīa eſt de his principalit̓ q̄ ſua altitudine rōnē tranſcendūt. Alie v̓o ſcīe cōſiderant tm̄ea que rōni humane ſubdunt̉. Ꝙtum autē ad pͣcticasſcientias. Illa dignior. que ad vlteriorē finē ordinat̉.ſicut ciuilis militari. Nā bonū exercitꝰ ad bonū ciuitatis ordinat̉. Finis autē huiꝰ doctrine inqͣꝫtū eſt practica. eſt beatitudo eterna. ad quā ſicut ad vltimū finem ordinant̉ oēs fines aliaꝝ ſcientiaꝝ practicaꝝ. Etſic ẜm oēm modū eſt omnibꝰ dignior. Unde alieſcientie dicunt̉ ancille eius. hec autē domina. Iuxta illudProuerbioꝝ. ix. Sapiētia edificauit ſibi domū ⁊cͣ. miſit ancillas ſuas vocare ad menia ciuitatꝭ ¶ Et ꝙͣuisde principijs aliaꝝ ſcientiaꝝ dubitari nō poſſit. ſed deprincipijs huiꝰ ſcientie q̄ ſunt articuli fidei ab aliquibus dubitet̉. non ꝓpter hoc eſt minꝰ digna alijs. Namnihil ꝓhibet qd̓ eſt certius ẜm naturā. eſſe minus certum quo ad nos. qd̓ contingit ꝓpter debilitatē intellectus noſtri. qui ſe habet ad manifeſtiſſima rerū. ſi-
cur oculus noctue ad lumen ſolis. vt dicit̉ in. ij. methaphiſice. Unde dubitatio que accidit aliquibus circaarticulos fidei. nō eſt ꝓpter incertitudinē rei de qua eſtſꝫ ꝓpter debilitatē intellectꝰ noſtri. ⁊ tamē minimū qd̓poteſt haberi de cognitione reꝝ altiſſimaꝝ. eſt deſiderabilius qͣꝫ certiſſima cognitio que habet de infimisrebus. vt dicit̉ in. xj. de animalibꝰ. ¶ Ꝙ etiā hec ſcientia accipiat aliqͣ a philoſophicis diſciplinis. vt ptꝫ inlibris ſanctoꝝ doctoꝝ Augꝰ. Hiero. ⁊ aliorū. qͥ multainducunt teſtimonia ⁊ declarationes de philoſophisethnicis. hoc nō eſt quaſi neceſſario eis indigeant. ſedad maiorē manifeſtationē eoꝝ que in hac ſciētia traduntur. Non em̄ accipit ſua principia ab alijs ſciētijsſꝫ immediate a deo ꝑ reuelationē. Et ideo nō accipitab alijs ſcientijs tanꝙͣ a ſuperioribꝰ. ſꝫ vtitur eis tanqͣꝫinferioribꝰ ⁊ ancillis. ſicut architectores vtunt̉ ſubminiſtrationibꝰ. ⁊ ciuilis militari. Et hocipſum ꝙ ſic vtitur eis. non eſt ꝓpter defectū vel inſufficientiā eius. ſedꝓpter defectū intellectus noſtri. qui ex eis (que ꝑ naturalem rōnē ex qua ꝓcedunt alie ſciētie cognoſcunt̉) facilius manuducit̉ in ea que ſunt ſupͣ rōneꝫ q̄ tradunt̉in ſacra ſcriptura.Doctrina ſacre.§. ix.ſcripture ꝑmaxime dicit̉ ſapīa. Unde Deutronomijiiij. in principio legis dicit̉. hec eſt veſtra ſapiētia ⁊ intellectus corā populis. Et vt dicit Thomas in primaꝑte. q. j. arti. vj. Inter oēs ſapiētias humanas. non ſolum in aliquo genere tm̄. ſꝫ ſimplicit̓ eſt maxima ſapientia. huius rō eſt. Cum ſapiētis ſit ordinare ⁊ iudicare. Iudiciū autē per altiorē cauſam de inferioribꝰ habeatur: Ille ſapiēs dicit̉ in vno quoqꝫ genere. qͥ altiſſimam cauſam iudicat illius generis. Sicut in genereedificij. artifex qui diſponit formā edificij domꝰ. dicit̉ſapiēs architector. reſpectu inferioꝝ artificum qui dolant lapides ⁊ parant cementuꝫ. Un̄ dicit̉. j. ad Coꝝ.iij. vt ſapiēs architector fundamentū poſui. Et in genere totius humane vite prudēs dicit̉ ſapiens. inqͣtūordinat humanos actus ad debituꝫ finē. Unde dicit̉Prouerb̓. x. Sapientia eſt viro prudētia. Ille igiturqui conſiderat ſimplicit̓ altiſſimā cauſam totius vniuerſi que deus eſt. maxime ſapiēs dicit̉. Unde ⁊ ſapīadicit̉ eſſe dignior cognitio que habeat̉. ẜm Augꝰ. xij.de trini. Sacra auteꝫ doctrina. ꝓprijſſime determinatde deo. ẜm ꝙ eſt altiſſima cauſa. quia nō ſolū ꝙͣtum adid qd̓ eſt ꝑ creaturas cognoſcibile. qd̓ philoſophi cognouerūt. ẜm illud ad Roma .j. Quod notum eſt deimanifeſtū eſt in illis .i. quod cognoſci poteſt de deo ꝑnaturalem rationē fuit illis notū. Sed etiā ꝙͣtum adid quod eſt notū ſibi ſoli de ſeipſo et alijs ꝑ reuelationem cōmunicatū. ẜm illud j. Corin. xj. Quod oculusnō vidit ⁊cͣ. nobis reuelauit deus ꝑ ſpiritū ſuū. Undehec doctrina ſacra. nō ſupponit ſua principia ab aliqͣſciētia humana vt dictū eſt ſupͣ. ſꝫ a ſciētia diuina a ꝙͣſicut a ſumma ſapiētia omnis noſtra cognitio ordinatur. Nec ad eam ꝑtinet ꝓbare principia aliaꝝ ſciētiarum. ſꝫ ſolū iudicare de eis. Quicqͥd em̄ in alijs ſciētijsinuenit̉ cōtrariū huic doctrine. totum condēnatur vtfalſum. ẜm illud. ij. Coꝝ. x. Arma noſtra .ſ. ſcripture ſacre nō ſunt carnalia ſꝫ ſpūalia deo. cōſilia deſtruentia.⁊ omnē altitudinē extollentē ſe aduerſus ſcientiā dei.Et vt agnoſcat̉ differētia huiꝰ ſapiētie .i. doctrine aſapiētia que eſt donū ſpūſſancti. Sciendū eſt. ꝙ cumiudiciū ad ſapientē ꝑtineat ẜm duplicē modū iudicandi. Sic duplicit̓ dicit̉ ſapientia. Uno em̄ modo contingit aliquē iudicare ꝑ moduꝫ inclinationis. ſicut qͥhabet habitū virtutis. recte iudicat de his que agenda ſunt ẜm illā virtutē. inꝙͣtum ad illa inclinat̉. Aliomodo contingit aliquē iudicare ꝑ modū cognitionisſicut aliquis bene inſtructus in ſcientia morali. beneiudicare poteſt de actibus virtutū. etiā ſi non habeat