¶ Capitulum.I.

re virtutis. Un̄ vſqꝫ ad determinatū aliquid ꝑtingerepōt. Indiget ergo hō ſuꝑnaturali lumine. vt vlteriuspenetret ad cognoſcendū quedā q̄ ꝑ lumen naturalecognoſcere nō valet. Et illud lumen ſuꝑnaturale homini datum. vocat̉ donū intellectus. Et cum potētiaintellectus habeat duos actus .ſ. ꝑcipere ⁊ diiudicareBonū intellectus ordinat̉ ad ꝑcipiendū diuina ⁊ agēda in ordine ad deum. Sapīe donum ordinat̉ ad actūiudicādi de eis ẜm rōnes ſeu regulas diuinas. Sed ſcientie donū ẜm regulas humanas .i. rōnis. ⁊ in hoc differunt. ¶ Rō aūt quare hoc donū dr̄ donum intellectuspotius qͣꝫ rōis. eſt iſta ẜm Tho. vbi ſupra. Diſcurſusrōnis ſemꝑ incipit ab intellectu. ⁊ terminat̉ ad intellectum ex aliquibꝰ. Ratiocinamur em̄ ꝓcedendo ex quibuſdaꝫ intellectis. Et tunc rōnis diſcurſus ꝑficit̉. qn̄ad hoc ꝑuenimus vt intelligamus. id qd̓ prius erat ignotū. Ꝙ ergo ratiocinamur ex aliquo intellectu ꝓcedit. Sed donū gratie nō ꝓcedit ex lumine nature. īmoſuꝑaddit̉ ei qͣſi ꝑficiens ip̄m. ⁊ ideo iſta ſuꝑadditio nōdr̄ rō: ſed magis intellectus. qꝛ ita ſe habet lumen ſuꝑadditū: ad ea q̄ nobis ſuꝑnaturaliter innoteſcunt. ſicut ſe habet lumē naturale ad ea q̄ primordialiter cognoſcimus. ¶ Nō etiā quare aliqd̓ donū dicat̉ intellectus. ⁊ nullū volūtas. cum tn̄ intellectus diſtinguat̉contra voluntatē. vt ptꝫ in. iij. de aīa eſt iſta ẜm Thovbi ſupra. qꝛ voluntas noīat ſimpl̓r appetitiuū motūabſqꝫ determinatōe alicuius excellentie. Sed intellectus noīat quandā excellentiā cognitōis ſcꝫ penetrandi ad intima. Ideo ſuꝑnaturale donū magis noīaturnoīe intellectus ꝙͣ voluntatis.Quo donum intelle. §. iij.ctus ſil̓ maneat cum fide. Ad qd̓ ſciendū opus eſt duplici diſtinctōne ẜm Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. viij. arti. ij. vnaeſt ex ꝑte fidei. alia eſt ex ꝑte intellectus. Ex ꝑte fideidiſtinguendū eſt. ꝙ quedā ꝑ ſe ⁊ directe cadunt ſub fide. q̄ naturalem rōnem excedunt: ſicut deū eſſe trinumet vnū. ⁊ filium dei eſſe incarnatū. Quedā v̓o caduntſub fide qͣſi ordinata ad iſta ẜm aliquē modum. ſicutſūt oīa q̄ in ſcriptura diuina continent̉. Ex ꝑte v̓o intellectus diſtinguendū. qꝛ dupliciter poſſumus aliqͣintelligere. Uno modo ꝑfecte. qn̄ .ſ. ꝑtingimus ad cognoſcendū eſſentiā rei intellecte. ⁊ ipſam veritatē enūciabilis intellecti. ẜm ꝙ in ſe eſt. Et hoc modo ea quecadunt ſub fide directe nō poſſumus intelligere durāte ſtatu fidei. Sed quedā alia ad fidem ordinata etiāhoc modo intelligi pn̄t. Alio modo cōtingit aliquidintelligi imꝑfecte. qn̄ .ſ. ipſa eſſētia rei vl̓ veritas ꝓpoſitionis nō cognoſcit̉ quid ſit. aut quō ſit: ſed tm̄ cognoſcit̉ ꝙ ea q̄ exterius apparent. veritati nō contrariant̉inꝙͣtum homo intelligit ꝙ ꝓpter ea q̄ exterius apparent: nō eſt recedendū ab his q̄ ſunt fidei. Et ẜm hocnihil ꝓhibet durāte ſtatu fidei. intelligere ea etiā queꝑ ſe ſub fide cadūt. Fides aūt que cōnumerat̉ ab apl̓ointer .xij. fructus ſpūs. ad Gal̓. v. non eſt fides que eſtvirtus theologica. ſed eſt quędā certitudo eorum queſunt fidei q̄ habet̉ ꝑ donū intellectus. ¶ Eſt aūt intellectus donū: non ſolū ſpeculatiuus: ſed etiam practicꝰvn̄ in psͣ. Intellectus bonus omnibꝰ faciētibꝰ eū. Qd̓ſic declarat Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. viij. arti. iij. Donū intellectus non ſolū ſe habet ad ea q̄ primo ⁊ principal̓r cadunt ſub fide: ſed etiā ad oīa q̄ ad fidē ordinant̉. Operationes aūt bone quendā ordineꝫ habent ad fidem.Nam fides ꝑ dilectioneꝫ oꝑat̉ vt dr̄ ad Gal̓. v. Et iōdonū intellectus etiā ad quedaꝫ oꝑabilla ſe extendit.Non quidē vt principal̓r circa ea verſet̉. ſed inqͣꝫtumin agendis regulamur rōnibꝰ eternis. quibꝰ conſpiciēdis ⁊ conſulendis inheret ſuꝑior rō. vt ait Aug. q̄ donō intellectus ꝑficit̉. Ꝙͣuis aūt rō naturalis dirigathoīem in actibꝰ humanis: tn̄ regula humanorū actuū

eſt nonſolum rō humana. ſed etiā lex eterna. Lex entēeterna excedit rōnem humanā naturalē. Et ideo cognitio humanorū actuum: ẜm ꝙ regulant̉ a lege eterna excedit rōnem naturalē. ⁊ indiget ſuꝑnaturali lumine doni ſpūſſancti intellectus vel alterius.Eſt aūt donū intelle. §. iiij.ctus in omnibꝰ habētibꝰ gratiā gratū facientē. Et extra gratiā exiſtētibꝰ abeſt. Primū ſic ꝓbat Tho. ſcd̓aſcd̓e. q. viij. ar. iiij. In omnibꝰ habētibꝰ gratiā neceſſeeſt eſſe rectitudine voluntatis. qꝛ ꝑ gratiā p̄parat̉ voluntas hoīs ad bonū. vt dicit Aug. voluntas aūt hominis non pōt recte ordinari in bonū. niſi p̄exiſtentealiqua cognitiōe veritatis. qꝛ obiectū voluntatis eſtbonū intellectū. vt dr̄ in. iij. de aīa. Sicut aūt ꝑ donuꝫcharitatis ſpūs ſcꝫ ordinat voluntatem hoīs. vt rectemoueat̉ in bonum quoddā ſuꝑnaturale. ita ꝑ donumintellectus illuſtrat mentem hoīs. vt cognoſcat veritatem quandā ſuꝑnaturalē. in quā oꝑtet tendere voluntatem rectam. Et ideo ſicut in omnibꝰ habentibꝰgratiam ⁊ donū charitatis: ita ⁊ donū intellectus. Etꝙͣuis aliqui habentes gratiā gratum facientē poſſintpati ebetudinem circa aliqua q̄ ſunt p̄ter neceſſitateꝫſalutis. tn̄ circa ea q̄ ſunt de neceſſitate ſalutis ſufficiēter inſtruunt̉ a ſpūſancto. ẜm illud vnctio docet nosde omnibꝰ. j. Ioh̓. ij. Ꝙuis em̄ non oēs habentes fideꝫplene intelligant ea q̄ ꝓponunt̉ credenda: intelligunttn̄ ea eſſe credenda. ⁊ ꝙ ab eis ꝓ nullo eſt deuiandum.Et qd̓ Grego. ait. in. ij. moral̓. ꝙ gratia intellectus etaliorum donorū aliqn̄ vtiliter habētibꝰ gratiā ſubtrahit̉. qn̄qꝫ em̄ dum animus ad ſublimia intelligēda ſein elatione erigit. in rebus vilibus et imis ebetudinepigreſcit. nō ſic eſt intelligendū ꝙ donum intellectusſubtrahat̉ ſanctis ꝙͣtum ad neceſſaria ad ſalutē dumin ſanctitate manent. ſed circa alia interdum ſubtrahitur. vt nō omnia ad liquidum penetrare poſſint ꝑintellectum. Et hoc vt ſubtrahat̉ eis materia ⁊ occaſio ſuꝑbie. ¶ Scd̓m aūt .ſ. ꝙ donum intellectus nō habeant extra gratiam conſtituti: ſic ꝓbat. Dona ſpūſſancti (vt ſupra dictum eſt) ꝑficiunt hoīem ẜm qd̓ eſtbene mobilis a ſpūſancto. Sic ergo intellectuale lumen gratie ponit̉ donum intellectus inꝙͣtum intellectus hoīs eſt bene mobilis a ſpūſancto. Huius autemmotus ꝯſideratio in hoc eſt ꝙ homo apprehendit veritatem circa finem. Un̄ niſi vſqꝫ ad hoc moueat̉ intellectus humanus a ſpūſancto. vt rectam extimationeꝫde fine habeat: nōdum eſt aſſecutus donū intellectusꝙͣtumcūqꝫ ex illuſtratiōe ſpūs alia quedam p̄ambulacognoſcat. Rectam aūt extimationem de vltimo finenō habet. niſi ille qui circa finem nō errat: ſed ei firmiter inheret tanqͣꝫ optimo. Et hoc eſt ſolum habentisgratiam gratum facientem. Sicut etiam in moralibꝰrectam extimationē habet homo de fine ꝑ habitū virtutis. Un̄ donum intellectus ſine gratia gratum faciente haberi nō poteſt. Et quod Aug. dicit. p̄uolat intellectus ſequit̉ tardus aut nullus effectus. UocatAug. intellectum quandā mentis illuſtrationeꝫ quetn̄ non ꝑtingit ad ꝑfectā rōnem doni intellectus. Sedcum mens hoīs deducit̉ vſqꝫ ad hoc. vt habeat rectaꝫextimationem circa finem. tunc ſequit̉ affectus qd̓ fitdonum intellectus. Quod etiam dicit̉ Daniel̓. iij. Intelligentia opus eſt in viſione. ſcꝫ ꝓphetica. Talis intelligentia nō eſt donum intellectus. ſed quedam mentis illuſtratio ad intelligendum. que ꝓphetis reuelantur quod poteſt eſſe cōe bonis ⁊ malis. Sed illuſtratōmentis circa extimationē rectā de vltimo fine. ſolumconuenit bonis. q̄ ꝑtinet ad donum intellectus. Et ꝙͣuis donū intellectus corrn̄deat virtuti fidei ⁊ eā p̄ſupponat: non tn̄ ſequit̉ ꝙ ſicut fides poteſt eſſe ſine gratia gratum faciente. vt fides informis ita et donum