¶ Capitulū
viuinū. Nam ꝑ artem quandam nephariā fabricabant quaſdā imagines q̄ virtute demonū habebantaliquos effectus. puta dare reſponſa. ⁊ remedia ſanitatum. ꝓpter qd̓ putabāt hoīes aliquid deitatis eſſein illis imaginibꝰ. vn̄ eis exhibebant cultū diuinuꝫ.⁊ hec fuit opinio Hermetis termegiſti. vt ponit Auguſti. in. viij. de ciui. dei. Alij v̓o exhibebāt cultū diuinū nō ipſis imaginibꝰ ſꝫ creaturis quaꝝ erāt imagines. hoꝝ tamen fuit triplex opinio. Quidā em̄ exiſtimabant quoſdā homines fuiſſe deos. quos ꝑ eoꝝimagines colebāt. ſicut Iouem. Mercuriū. ⁊ hmōi.⁊ hoc rōne alicuiꝰ excellentie in eis. vel rōne ſcīe. velfortitudinis. vel inuentiōis. alicuiꝰ artꝭ vel beneficijQuidam v̓o exiſtimabāt totū mundū eſſe vnū deuꝫnō ꝓpter corꝑalem ſb̓am. ſed ꝓpter aīam ipſiꝰ mundiquā deū eſſe credebant. dicentes nil aliud eſſe deumqꝫ aīmam mūdi. Un̄ putabāt toti mūdo et om̄ibusꝑtibꝰ eiꝰ cultū diuinū exhibendum. aque. aeri. celo. ⁊hmōi. ad hec referebāt noīa ⁊ imagines ſuoꝝ deoruꝫ.ſicut Uaro dicebat ⁊ narrat Aug. in. vij. de ciui. dei.c. vj. Alij v̓o vt platonici poſuerūt vnū eſſe ſummudeū cām omniū. poſtqͣꝫ ponebāt quaſdā ſubſtantiatſpūales a ſummo deo creatas. quas deos noīabāt ꝑticipatōne .ſ. deitatis qͦs nos dicimꝰ angelos. pꝰ quosponebant aīas celeſtiū corporū. et ſub his demonesquos dicebāt eſſe aerea aīalia. ⁊ ſub eis ponebāt anmas hoīm. quas ꝑ virtutis meritū ad deoꝝ vl̓ demonum ſocietatē aſſumi credebāt. ⁊ homībꝰ his cultuꝫdiuinū exhibebāt. vt narrat Aug. in. viij. de ciui. dei.c. vij. ⁊ .viij. Has autē duas opiniones vltimas dicebant ꝑtinere ad theologiā quā ph̓i ꝯſiderabāt ī mūdo. ⁊ docebāt in ſcolis. ⁊ appellabant phiſicalē. Aliāde cultu hominū dicebāt ꝑtinere ad fabularē theologiam. que ẜm figmenta poetaꝝ repn̄tabat̉ in theatris. Aliam opinionē de imaginibꝰ dicebant ꝑtineread theologiā ciuileꝫ. q̄ ꝑ pontifices celebrabatur intemplis. Et om̄ia hec ꝑtinebāt ad ſuꝑſtitōem ydolatrie. Un̄ Aug. Suꝑſtitioſum eſt quicqͥd inſtitutumeſt ad colendū ab homībꝰ ſicut deū creaturā ꝑtemuevllam creature. xxvj. q. ij. Illud. Eſt aūt ydolatrianon ſolū peccatū mortale. qꝛ ꝯtra illud Exo. xx. Nōadorabis ea .ſ. ydola. neqꝫ coles .ſ. exterius. ſꝫ etiaꝫ eſtgrauiſſimū peccatū ex ꝑte ipſiꝰ pct̄i. qꝛ ſicut in terrena republica. grauiſſimū videt̉ ꝙ quis honorē regisalteri exhibeat ꝙͣ vero regi. qꝛ quantū in ipſo ē totūordīem reipublice ꝯfundit ⁊ ꝑturbat. Ita grauiſſimū eſt peccatū ꝙ quis honoreꝫ deo debitū exhibeacreature. Ex ꝑte aut peccantꝭ pn̄t aliqͣ eſſe grauiorainꝙͣtum quis ex maiori ꝯtemptu peccat. Errauer̄taūt circa hmōi hoīes tripliciter. ¶ Quidā .n. putauerūt ꝙ offerre ſacrificiū ⁊ alia ad latriā ꝑtinentianonſolū ſummo deo ſꝫ etiā ſuꝑioribꝰ. eſſet debitū ⁊ ꝑſe bonū. Sꝫ hoc eſt irratōnabiliter dictū. Nametſiom̄es ſuꝑiores reuereri debeamꝰ nō eadem reuerētiadebet̉ om̄ībꝰ. Sicut em̄ deus excellit om̄s. ita ⁊ qͥdammodus ſingularis ei ſoli debet̉. et hic eſt cultꝰ latrieAlij putauerūt viſibilia ſacrificia alijs dijs ꝯgruereAlij v̓o ſummo deo tanꝙͣ meliori meliora .ſ. mentꝭ prre officia. Sꝫ ⁊ hoc eſt irratōnabile qꝛ ſicut v̓ba ſūtſigna rerū que verſant̉ in corde. ita ſacrificia exteriora ſunt ſigna interioꝝ ſacrificioꝝ. Un̄ ſicut oratōesvocales ⁊ laudes ſunt ad deū dirigende. ita ⁊ ſacrificia exteriora ei offerenda. ẜm Aug. de ciui. dei. li. x. c.iiij. ⁊. v. Alij eſtimauerūt latrīe cultū exteriorē ydolis exhibendū. non tanqͣꝫ debitū ⁊ ꝑ ſe bonū. ſꝫ tanqͣꝫvulgari ꝯſuetudini ꝯſonū. Et hec opinio videt̉ fuiſſe Senece. vt refert Aug. vj. de ci. dei. c. x. ⁊. xj. Et hūcerrorē ſecuti ſt̓ quidā heretici putātes ꝙ tꝑe ꝑſecutionis licēt vdola exteriꝰ colere fidē ſeruādo in mēte.Sꝫ hͦ eſt falſum. qꝛ ſic̄ mendaciū ꝑnitioſuꝫ .i. mortale
eſt cum qͥs v̓bo dicit aliqͥd ꝯtra veritatē fidei. ita penitioſa falſitas eſt cū qͥs cultū exteriorē deo debituꝫalteri exhibꝫ. hec oīa Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. lxxxxiiij. Imagines at̄ ſct̄oꝝ fiūt in eccl̓ia nō ad exhibēdū eis cultūlatrie. ſꝫ ad īprimēdū efficaciꝰ excellentiā eoꝝ mētibꝰhoīꝫ. Un̄ dicūt̉ libri ydiotaꝝ. d̓ ꝯſe. di. iij. vene̓abiles.De diuinatōne que. §. iij.eſt ſcd̓m genꝰ ſuꝑſtitōnis. Et eſt mortale. qꝛ ꝯtra illip̄ceptum Deū. xviij. Non ſit qͥ ꝯſulat diuinos. ⁊ valde graue. qꝛ vſurpat qd̓ eſt ꝓpriū dei .ſ. p̄cognitōem ⁊p̄nunciatōeꝫ futuroꝝ ꝯtingentiū. q̄ ꝑ certitudinē ſcire eſt ꝓpriū dei. vn̄ yſa. xlj. dicit̉. Annūciate q̄ futuraſunt in futurū ⁊ ſciemꝰ qꝛ dij eſtis. ꝓph̓e aūt ſi futuraannūciāt ex dei reuelatōne hͦ faciūt. ⁊ ideo eoꝝ precognitio vel p̄nūciatio nō eſt ſuꝑſtitioſa. Nec pōt diciviuinatō. qꝛ nō vſurpāt ſibi qd̓ deo ꝯuenit: ſꝫ ſuſcipireuelatōeꝫ. diuinatio aut ſumit̉ ſemꝑ in malāi. vt dicit Hiero. j. q. j. Iudices. Un̄ Iſido. in li.ethimol̓. dicit ꝙ diuini dicunt̉ qͣſi deo pleni. qꝛ diuinitate ſe plenos ſimulāt. Importat gͦ diuinatio p̄cognitōꝫ vel p̄nūciatōꝫ futuroꝝ euētuū ſeu effectuū exfalſa ⁊ vana opīone. et ꝑ ꝯn̄s ꝯſilio vl̓ auxilio demōistacite vl̓ exp̄ſſe inuocato. Qn̄cunqꝫ .n. qͥs innitit̉ falſevel vane opinioni ad p̄cogͦſcendū futura tūc oꝑatiodyaboli ſe ingerit etiā ſi nō īuocetur ad implicādosanimos hoīm falſitate vel vanitate. ¶ Sciendū igitur ꝙ cauſe ſcd̓e in ꝓductōne ſuoꝝ effectuū ſe hn̄t tripliciter. Nam aliqͣ ꝓducūt effectꝰ ſuos ſꝑ ⁊ ex neceſſitate. Et ex ꝯſideratōe hmōi cauſaꝝ ſiqͥs p̄nūciat tales effectꝰ etiā ꝑ certitudinē nō ē ſuperſtitio ſū nec illicitū. ſic̄ p̄nunciāt aſtrologi eclypſim ſolis. Aliq̄ vocauſe ꝓducūt ſuos effectꝰ et ſi nō de neceſſitate ⁊ ſemper. tn̄ vt in pluribꝰ. Et hmōi effectꝰ ex ꝯſideratōe ſuaꝝ cauſaꝝ pn̄t p̄nunciari ꝑ ꝯiecturas. et ſi nō ꝑ certitudinē abſqꝫ ſuꝑſtitiōe. ſic̄ medici ex diſpōne infirmip̄dicūt de morte vel ſanatōe. Et aſtrologi ſiccitates⁊ pluuias ex ꝯſideratōe corpoꝝ celeſtiū. Alie cāe ſūtq̄ ad vtrūlibet ſe hn̄t in ꝓducēdis effectibꝰ .ſ. ad eſſe ⁊nō eſſe. ſic̄ ſt̓ potētie aīe rōnalis q̄ cauſant actꝰ humanos libere. qꝛ pōt hō facē̓ ⁊ nō facere hͦ vel illud quātū eſt in ſe. ⁊ etiā euentꝰ fortuiti qͥ nō hn̄t cām naͣlemſic̄ ꝙ qͥs fodiendo terrā inueniat theſaurū ⁊ hmōi. ēvt in pautioribꝰ eueniunt. Hmōi gͦ effectꝰ anteꝙͣ ſintſcire ē ꝓpriū dei cui oīa ſunt pn̄tia. quātūcūqꝫ diſtantia in futurū. Et ideo ꝓcedentia ex actibꝰ hoīm ⁊ caſus fortuitos velle p̄cogͦſcere vel p̄nunciare abſqꝫ deireuelatōne ꝑtinet ad diuinatōeꝫ vbi interuenit oꝑatio demonū. Querē aūt ꝯſiliū vel auxiliū a dyaboloeſt mortale. ar. xxvj. q. ij. §. fi. Eſt aūt triplex genꝰ diuinatōnis. Unū qd̓ ſit ꝑ exp̄ſſam demonis inuocatōnē. ⁊ dicit̉ large nigromācia. Scd̓m qd̓ fit nō ꝑ mnifeſtā inuocatōeꝫ ſꝫ tacitā .i. ex ꝯſideratōne motꝰdiſpōnis alicuiꝰ rei p̄cegnoſcere velle futura actuuꝫhumanoꝝ vel fortuitoꝝ. ⁊ dicit̉ large auguriū. Terciū eſt cū ex ꝯſideratiōe eoꝝ q̄ eueniūt ex qͥbuſdam q̄fiūt ab hoībꝰ ſcd̓ario inquirit̉ qͥd occultū vel futuꝝ⁊ dī̄ ſortes. hec Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. xcv. ⁊ de his. xxvj. q.ij. ⁊. q. iiij. ꝑ totū. Dic̄ Uin. in ſpec. hiſto. allegās plures doctores ꝙ primꝰ inuētor artis magice et mathematice fuit Zoroaſtes qͥ dr̄ fuiſſe Cham filiꝰ NoeHic ẜm Aug. de ci. dei. ſolꝰ riſit naſcēdo. h̓cū eſſet rexſuꝑatꝰ ē a Nino filio Beli qͥ edificauit Niniuen. vl̓āpliꝰ ſb̓ qͦ cepit regnū aſſyrioꝝ tꝑe abrahe. Hic Ninꝰob in ordinatū amorē pr̄is fec̄ fieri imaginē pr̄i mortuo. ad quā qͥcūqꝫ ꝯfugiebāt malefct̄ores liberi erātab oī punitōe debita. ⁊ ex hͦ ceper̄t hoīes adorare imagīes ī deos ⁊ ſic ab iſto cepit ydolatria. Ipſe at̄ zoroaſtes cū eēt intentꝰ ꝯſideratōi aſtroꝝ: tandem ſucce̓ſus eſt a dyabolo.