¶ Capitulum

tale. Et de hoc dicit̉ Iob. v. Uirum ſtultū interficit̉iracūdia. al̓s ē veniale. ¶ Ex ꝑte facti exterioris eſſꝫmortale ira inqͣꝫtum ex tra qͥs inducit̉ ad criminalia.ẜm illud ꝓuer. xxix. Uir iracūdus ꝓuocat rixas. vbidicit glo. Ianua oīm vicioꝝ iracūdia. qua clauſa virtutibꝰ interdicit̉ quies. aꝑta ad omne facinus armabitur animus. vel cū quis ex ira on̄deret ſigna odij. ⁊ex hoc ſcādalizaret notabiliter ꝓximos. al̓s ira eſt veniale vt accidit in quotidiana ira eoꝝ qui gerunt curam domoꝝ ⁊ ſubditoꝝ. Propter qd̓ dixit xp̄c Marthe. ſolicita es ⁊ turbaris erga plurima Luc. x. ¶ Ꝙͣtum ad ſcd̓m .ſ. de ſpeciebꝰ ire dicit ph̓s in. iij. eth̓ico.ꝙ iracūdoꝝ quidā ſunt acuti. quidaꝫ amari. quidamgraues. ⁊ ſic pōt dici triplex ſpeciēs ire .ſ. acuta. amara. ⁊ grauis. Cui ꝯcor. in ſnīa Grego. ⁊ damaſcenꝰ inij. li. dicentes ꝙ tres ſunt iraſcibilitatis ſpecies .ſ.lea quā ph̓us vocat acutā. que leue .ſ. habet pͥncip⁊ ſubitu motum ¶ Secūda dicit̉ inania ſeu inſania.quā ph̓us vocat amarā. que .ſ. ꝑmanet ⁊ in vetuſtatēdeuenit ¶ Tercia dicit̉ furor. quā ph̓us appellat grauem. que ſcꝫ obſeruat tp̄us ad ſuppliciū inferendum.hec differētia ſpecieꝝ ire nō attendit̉ principalit̓ ẜmcircūſtantiā tꝑis ſed ẜm facultatē hoīs ad iram. veẜm firmitateꝫ in ira ⁊ ex cā diuerſa firmitatis in ip̄a.Pro cuiꝰ declaratōe dicit. b. Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. clviij.arti. v. ꝙ inordinatio ire poteſt attēdi ex duobo. Primo quidē ex ip̄a origine ire. que .ſ. habet leuē cauſam.hec ira ꝑtinet ad acutos qui nimis cito iraſcunt̉ etro qualibet leui cauſa. ꝯtra illud Iaco. Sit homotardus ad iram. Alio modo pōt attendi inordinatioire ex ip̄a duratōe ire que .ſ. ꝑmanet ⁊ nimis ꝑſeueratEt hec poteſt eſſe duplex. Uno modo. quia cauſaſcꝫ iniuria illata ab altero nimis manet in memovnde ex hoc diutinā triſticiam ꝯcipit. Et ideo ſibip̄iamarus eſt. ꝯtra illud Eph̓. iiij. Omnis amaritudoet ira tollat̉ a vobis. Et Leuit. xix. Non eris memoriniurie ciuiū tuoꝝ. Quod ⁊ Sen̄. dicit de Iulio ceſare ethnico .ſ. ꝙ omniū memor eſſꝫ niſi iniuriaꝝ. Aliomodo ꝯtingit ꝑmanētia ire ex ꝑte vindicte quā quisobſtinato animo querit ⁊ hoc ꝑtinet ad difficiles ſeugraues qui nō dimittūt iram niſi puniāt. Sed vt dicitur Eccs. vij. Ira in ſinu .ſ. mentis ſtulti requieſcitEt Ambro. Ira etiā ſepe in crimē inducit innocentes. quia dum plus iuſto iraſcimur ⁊ volumus alienacohercere ip̄i grauiora ꝯmittimus .ſ. iniuſte puniēdoxj. q. iij. Ira. Et loquit̉ ibi de Phutifar patrono Ioſeph. quia ex eo ꝙ nimis iratus eſt contra Ioſeph exfalſa accuſatōne ſue vxoris ſibi credēs nō quieuit iraeius quouſqꝫ puniuit ⁊ iniuſtiſſime .ſ. eum incarcerādo. vt habetur Gen̄. xxxix. Addit Grego. in. v. moral̓.circa finem ad p̄dictas ſpecies ſeu modos ire. Quartum eoꝝ .ſ. qui cito iraſcunt̉ pro leui cauſa ⁊ tarde dimittunt iram. ⁊ hos dicit peiores alijs. Et in vitiſpatruꝫ dixit quidā ex illis ꝙ iracūdus .ſ. qͥ leuiter iraſcitur ⁊ tenet iram etiā ſi mortuos ſuſcitaret nō poſſeteo placere. ¶ Ꝙtum ad terciū .ſ. de gradibꝰ ire ponitn̄s Ih̓s Math̓. v. cū dicit. Omnis qui iraſcit̉ fratriſuo reꝰ erit iudicio. Qui aūt dixerit fratri ſuo rachareus erit ꝯcilio. Qui aūt dixerit fatue reus erit gehne ignis. Qui gradus ẜm Tho. vbi ſupra. nō ꝑtinentad diuerſas ſpēs ſed accipiunt̉ ẜm ꝓceſſum humaniactus in quo pͥmo quidē corde aliquid ꝯcipit̉. Et qͣꝫtū ad hoc dicit̉. Qui iraſcit̉ fratri ſuo. Scd̓m eſt cuꝫꝑ aliqua ſigna exteriora ira manifeſtat̉ exteriꝰ. ⁊ anteꝙ ꝓrūpat in effectū. Et qͣꝫtuꝫ ad hūc dicit. Qui aūtdixerit racha. que dictio ẜm Hiero. eſt interiectō iraſcentis ẜm hebreū ideoma. ſicut apud nos heu eſt int̓iectio dolētis ⁊ nil aliud ſignificat niſi dolorē in ꝯmuni. ⁊ pape int̓iectio admiratis. Sed qꝛ apud latinosnō eſt aliqua int̓iectio iraſcētis. ideo dimiſſuꝫ fuit il-

iud racha in ſuo ideomate hebreo ſignās irā in voceabſqꝫ exp̄ſſione verbi importātis calūniā maledictōnis ⁊ hmōi. ¶ Tercius gradus ire eſt qn̄ perducit̉ adeffectū. Eſt aut effectus ire nocumentū alterius ſubratione vindicte. minimū aūt nocumentū eſt ꝙ fit ſolo verbo. Et ideo qͣꝫtum ad hoc dixit. Qui dixerit fatue. ſub quo verbo ꝯprehendit̉ omnis iniuria que fitproximo in locutōne vel oꝑe ex ira. Et loquit̉ ibi xp̄ode ira que eſt peccatū mortale. vt cū eſt appetens notabile damnū proximo ex liuore vindicte. Et in illoproceſſu ex modo loquendi oſtendit dn̄s grauius eſſe peccatū in ſecūdo gradu ꝙͣ in primo. ⁊ in tercō ꝙͣ inſecundo. Et hoc īnuit̉ licet obſcure ex modo loquendi ꝑ ſimilitudinē ꝓceſſus iudiciarij. Nam cū adducitur reus ad iudicem. Primo de crimine iudicat̉ .i. examinat̉ vtrū fecit vel nō ſeu quātuꝫ ⁊ quomō fecerit.reꝑto ꝙ maleficiū ꝑpetrauerit. Scd̓o fit conſiliū ſeucollocutō iudicis cū ſuis ꝯſiliarijs ſi debeat ſibi ignoſci vel qua pena plecti. et hoc deliberato. Tercio daī̉ꝯtra eū ſnīa vt tali pena puniat̉. Sicut ergo in hoc ꝓceſſu minꝰ ꝑiculum eſt reo iudicari .i. examīari ꝙͣ poſexaminatōeꝫ de pena ſibi debita ꝓpter delictū tractaquia dū examīat̉ adhuc eſt ei locꝰ defenſionis. ⁊ pōtlinci de crimīe. ⁊ nō ꝯuinci ſed abſolui. Et iteꝝ minus ꝑiculi .ſ. īminet cū de pena ſibi dāda tractat̉ in cōſilio ꝙͣ poſtꝙͣ eſt lata ſnīa. qꝛ cū agit̉ de pena eiꝰ pōt ſibi ignoſci vel alleuiari pena ſibi debita: ſed poſt ſnīaꝫdatā nō habet expectare aliqd̓ remediū ſed ꝙ executioni mandet̉. Ita xp̄c ex ip̄o modo loquēdi vult on̄dere ꝙ minꝰ graue peccatū eſt ⁊ ſi mortale cū quis ſolū habet irā in corde puta cū odio. qͣꝫ cuꝫ ip̄e irā mortalem on̄dit exteriꝰ in facie turbulēta vel clamore qͣꝫuis nulli faciat iniuriā. Et hoc ideo qꝛ ſcādalizat videntes eius irā. Sil̓r minus graue eſt ⁊ ſi mortale irāmanifeſtare ab extra ſed in ꝯfuſo ꝙͣ iram on̄dere ſuaꝫcum nocumēto ꝓximi .ſ. ꝯtumelias inferēdo vel ꝑcutiendo ⁊ hmōi. Sunt em̄ gradus in culpis maior velminor quibꝰ debet̉ maior vel minor pena in purgatorio vel in inferno. ſicut etiā in meritis bonoꝝ operū.Et in quolibꝫ illoꝝ graduū intelligit̉ vt dictū eſt cūira eſt talis ⁊ tanta ꝙ ſit mortale. Unde cuꝫ dicit. ſiquis dixerit fatue: reus erit gehēne ignis .i. inferni. intelligit̉ cum hoc facit animo notabiliter iniuriandi.al̓s poteſt eſſe veniale. ⁊ aliqn̄ nullū peccatū .ſ. cū pat̓diceret filio vel mgr̄ diſcipulo. tu es fatuꝰ: cauſa correctionis. Nā ⁊ xp̄c ſine peccato dixit diſcipulis Lu.vlt. O ſtulti ⁊ tardi corde ad credendū. Et qꝛ qui iniuriat̉ proximo verbo vel facto: tenet̉ ad ſatiſfactionem. Propterea ſubdit xp̄c. Cū offers munus tuumante altare. munus .ſ. cuiuſcūqꝫ boni oꝑis face̓ diſponis. ante altare .i. in ꝯſpectu diuine maieſtatis .ſ. ꝓpt̓deū illud faciendo. ⁊ ibi recordatꝰ fueris. qꝛ frater tuus .i. ꝓximus habet aliqͥd aduerſuꝫ te .i. qꝛ cum eū offendiſti ꝓpter qd̓ es ei debitor. relinque ibi munꝰ tui⁊ vade ⁊cͣ. Iſtud iter debet fieri mente: non corpore .i.diſpone in mente anteꝙͣ facias illud bonū opus ſatiſfacere proximo de iniuria illata. puta petendo veniā⁊ hmōi. ⁊ tali diſpoſitōne p̄miſſa facias illud bonumopus vt ſic iſto modo ſit meritoriuꝫ qd̓ aliter nō eſſetre nō diſpoſito ad recōciliandū cū ꝓximo. Nō tamēdebet bonū ꝓpter hec dimitti.Quātum ad terciūᵐ. §. iij.principale .ſ. excidiū populare qd̓ ſequit̉ ex ira ꝓpt̓ qd̓dicit pͣs. xxx. Turbatꝰ eſt oculus meꝰ. anima ⁊ venterque vtiqꝫ plura ſunt. Sciendum ꝙ ex ira cum ſuꝑatmentē triplex excidiū ſeu exterminiū ꝓcedit.Excidit em̄ quis a ꝯditione virtuali.A ꝯpoſitione corꝑali.A ꝯuerſatione fraternali.