¶ Capitulum.IIII.

maxīe talia que vident̉ ad cultū dei ordinata. ⁊ adſuſtētationē eoꝝ qui vacāt diuino cultui. qui vt eētquedā cōſonātia ⁊ noui ⁊ veteris teſtamēti. ſtatuitvt taxatio veterꝭ teſtamēti de decimis ſeruaret̉ etiāin nouo ꝙ poſſet etiā ſtatuere ſi ei videret̉ ꝓpter aliquā cām rōnabilē ꝙ plus vl̓ minus daret̉. ⁊ tale ſtatutū oēs obligaret. Cōſuetudo aūt nō dandi decimas in aliquibꝰ terris qͣꝫdiu tolerat̉ ab illis qͥ p̄ſunteccl̓ie. ⁊ maxime a papa ꝓpter cuiꝰ ſtatutū oēs obligant̉ excuſat ꝙͣtum ad hoc ꝙ ꝙͣdiu nō petūt pn̄t licite tenere. ſed ſi peterēt maxime de cōſenſu pape in talibus terris oēs tenerēt̉ dare: hoc em̄ eſſet iā ampliꝰhāc cōſuetudinē non tolerare ſeu approbare ſed deſtruere. Unde ſicut legē abrogatā ꝑ cōtrariā legemſi legiſlator reuocaret oēs obligaret. renouata ſic cōſuetudine pōt deſtruere nō tolerādo: ⁊ oēs ad ſui ſtatuti obſeruātiā obligaret: cui ſtatuto videt̉ derogari ꝑ cōtrariā cōſuetudinē ꝙͣdiu fuerit tolerata ⁊ qͣſiꝑ cōſequēs approbata. Ul. aūt dicit qn̄ nulla decīaſoluit̉ videt̉ ꝙ dn̄i p̄dioꝝ breui manu ſoluerīt eccleſie decimas. ⁊ ꝙ eis deinceps eccl̓ia redonauerit.no. aūt multū rigide incedit in iſta materia diceꝙ in eo ꝙ decime nō ſoluunt̉ vel minus plene reddūtur nulla cōſuetudo valet vel excuſat a peccato. Anthoniꝰ de bu. dicit ꝙ canoniſta nō eſt bonꝰ determīator in iſta materia ſꝫ theologus cuiꝰ ſcīa eſt ius diuinū: vnde cū ſint decime de iure diuīo ⁊ ad theologosmagis ſpectet declaratio ⁊ determinatio dubioꝝ circa ius diuinū qͣꝫ ad canoniſtas: videt̉ ꝙ theologꝭ ſitſtandū in materia decimarū magiſꝙͣ canoniſtis. Dicit etiā ꝙ cū fuerit cōfeſſus ipſe pluribꝰ ꝓbis ⁊ famoſis viris magiſtris ī theologia nulla eſt ſibi facta cōſcīa de ſolutiōe decimarū: ipſe tn̄ videt̉ tenere ꝙ ſintſoluēde. Sed nota ꝙ in hoc oēs ꝯcor. ꝙ vbi ē cōſuetudo dandi: omnino hoīes tenent̉ ad dandū: ⁊ debꝫeis fieri cōſcīa. Dicit tn̄ Hoſti. ꝙ cōpoſitio int̓ ꝑſonāeccl̓iaſticā ⁊ laicos ſuꝑ aliqua parte decime ſeu quota de cōſenſu p̄lati ſuꝑioris valet. Ray. etiā dicit ꝙſi quis retinuerit decimas longo tꝑe: ⁊ nūc veniensad pnīam petit ſibi remitti. qꝛ al̓s oporteret eū mendicare. ſacerdos ſi videt ip̄m cōtritu: ⁊ p̄ces eiꝰ inniti veritate. debet ſibi remittere tāqͣꝫ pauꝑi cum hocidē poſtea dare deberet. xvj. q. j. Quoniā. Ul. additꝙ etiā ſi eſt diues pōt in totū vel in partē dimittereexquo vult in poſterū abſtinē: Si qͥs aūt velit ſimpliciter intelligere Cle. illā .ſ. ꝙ teneant̉ ꝯfeſſores facere cōſcīam cōfitentibꝰ etiā ſi in hoc nō fuerint reqͥſiti qꝛ de hoc alij doc. nihil dicunt. tūc videt̉ ſufficereꝙ faciat ꝯſcīam ꝑ iſtū modū .ſ. ꝙ ſi exigerent̉ ſint parati dare ad mādatū eccleſie. al̓s vt dictū eſt nō eēntin ſtatu ſalutis. qꝛ cōtēnerent p̄ceptū eccl̓ie. vbi ē cōſuctū dare de toto facere cōſcīam vt dent. vbi v̓o dealiqua quota ⁊ parua cōſueuit dari illam dent. Nectn̄ videt̉ ꝙ oporteat facere cōſcīam niſi principalibꝰdomus. Naꝫ filijfamilias ſerui ⁊ hmōi dare nō pn̄t.¶ Capitulū quartū de Iactancia.Actantia ſecūdū greeſt filia inanis glorie. ⁊ pōt ſic deſcribi ꝙeſt viciū quo quis ſe verbis extollit ſuperillud qd̓ eſt vel qd̓ hoīes opinant̉ de eo. Uirtuti veritatis opponit̉ ẜm ſpeciem actus. qꝛ cōiter in ea reperit̉ falſitas. Sed ẜm cauſam ſuā ex qua ⁊ ſi nō ſitn̄ vt frequentius accidit: ꝯtrariat̉ humilitati. Nāprocedit iactantia ex ſuperbia ſicut a cauſa intēriꝰmotiua ⁊ impellente. Ex hoc em̄ ꝙ aliquis ꝑ arrogācia interius ſupra ſe eleuat̉. ſequit̉ plerūqꝫ ꝙ exteriꝰmaiora quedā de ſe iactet. licet aliquando ex vanita-

te quadam nō ex arrogantia ad iactantiā procedit:⁊ ex illa vanitate delectat̉. quia talis eſt ẜm habitū⁊ ideo arrogantia per quam aliquis ſupra ſeipſuꝫ extollit̉: eſt ſpecies ſuperbie: non tamē idem iactancieeſt ſed vt frequēter cauſa eius. Et propter hoc grego. ponit iactanciā terciā ſpeciē ſuperbie. Plerūqꝫprocedit iactancia ab inani gloria ſicut a cauſa finali inquātum ſcilicet iactator intendit ꝙ ꝑ ſuā iactāciam gloriā conſequat̉. Et ideo ẜm grego. dicit̉ oririex inani gloria. ⁊ eſſe filia eius ẜm rationē finis. Prohibet autē hanc dominus dicēs Ecc̄i. vj. Nō te extollas in cogitatione anime tue: vbi dicit glo. iactāciam ⁊ ſuperbiā prohibet. Hanc vt vicioſam punitdam a dn̄o oſtēdit pſalmiſta dicēs pͣs. xj. Diſperdedn̄s vniuerſa labia doloſa ⁊ linguā magniloquamqui dixerunt. linguā noſtram magnificabimus. labia noſtra a nobis ſunt. quis noſter dn̄s eſt. Ubi poteſt notari triplex iactancia.Primo iactancia per ironeitatē. ibi. Diſperdet dn̄svniuerſa labia doloſa ⁊ linguā magniloquā.Secundo iactancia ꝑ vanitatē. ibi. qui dixerunt linguam noſtram magnificabimus.Tercio iactancia ꝓpter falſitatē. ibi. labia noſtra anobis ſunt. quis noſter dn̄s eſt.Quantuꝫ ad primum. §. j.Sciendū ꝙ cum aliquis dicit de ſe aliquos defectusquos in ſe non eſſe cognoſcit ⁊ cum hoc facit vt indereputet̉ humilis ⁊ ſic laudet̉. vel portat veſtes multum abiectas. vel faciem pallidam querit ea intentione vt reputet̉ mortificatus ⁊ contemptor mundiibi eſt iactancia ⁊ aliud etiā vicium quod dicit̉ ironia ẜm Tho. ſecūda ſecūde. q. cxiij. arti. ij. tamē ẜmdiuerſa. Iactantia quidem inquantū per exterioraintendit oſtendere virtutem in ſe quam non habet:Ironia v̓o inquantū oſtendit defectum exteriꝰ quēin ſe non recognoſcit. Unde de huiuſmodi dicit xp̄sMath̓. vj. Exterminant enim facies ſuas. id eſt extra terminos naturales aptant facies ſuas herbisvel quibuſdam lotionibus vel vnctionibus vt appareant pallidi. vt appareant hominibus ieiunantes.⁊ ſic reputent̉ abſtinentes. Et philoſophus dicit ꝙſuperhabundantia ⁊ valde defectus iactācia eſt qn̄ſcilicet fit ad iſtum finem. Unde de Auguſtino legitur ꝙ nec nimis precioſas veſtes volebat deferre necnimis abiectas. quia in vtroqꝫ aliquando hominesquerunt gloriam ſuam. quod pertinet ad ironicā iactantiā. ¶ Quātum ad ſecundū. vt prouer. xxvj. dicit̉ ironico. Cum ſubmittit vocem ſuaꝫ ſcilicet quiſpiam dicendo de ſe vilia ne credideris ei. Septē em̄nequicie ſunt in corde illius prouer .xxvj. id eſt plenanequitia: Sed de his dicit pͣs. in predicta autoritate. Diſperdet dominꝰ id eſt per diuerſos modos perdet eternaliter ſcilꝫ ⁊ ſpiritualiter. ⁊ aliquādo temporaliter. vniuerſa labia doloſa. qui ſcilicet ī verbisſuis vtunt̉ dolo dicentes defectus de ſe quos nō recōgnoſcunt in ſe ad decipiendū audiētes vt ſic eſtimēeos humiles. vnde ſubdit. linguā magniloquā. Lingua enim oris et ſi ſit humilis. tamen lingua cordiseſt magna. quia magnificari intendit. ¶ Notandūtamē ꝙ dicere de ſe vilia vel oſtendere actu vel minora ſeu defectuoſa poteſt fieri tripliciter ẜm Tho.ſecūda ſecūde. q. cxiij. arti. j. Uno modo ſalua veritate dū .ſ. quis maiora q̄ ſunt in ſe reticet. ⁊ q̄dā mīora ſeu defectuoſa de ſe ꝓfert que tn̄ ī ſe eē recognoſcitEt hoc nō ꝑtinet ad viciū ironie. nec ē peccatū ẜmgenus ſuuꝫ niſi per corruptionē alicuius circūſtantie puta talia dicendo perſonis infirmis. vnde illiſcandalizarentur. al̓s laudabiliter fieri poteſt. Sicut apoſtolus Paulus vocat ſe minimum apoſto-