.III.Titulus
cijs in emendo vel vendēdo. oēs emētes ⁊ vendentescredit ſimilia facere. Luxurioſus qͥ reſpicit iuuenes⁊ loquit̉ mala intētione laſciua. ita quos videt reſpicere vel loqͥ cū hmōi. malū idē iudicat. Sed nō ſeqͥt̉ꝙ ſi ip̄e malus ē alij ſint mali. ⁊ ſi eſſent manifeſte mali. nō tn̄ ſemꝑ male faciunt ⁊ mala intētionē. ¶ Secundo mō ꝓuenit hͦ ex eo ꝙ qͥs male afficit̉ ad alterū.Cū em̄ qͥs contēnit aliū vel odit vel iraſcit̉ vel inuidet ex leuibꝰ ſignis. opinat̉ male de ipſo. qꝛ vnuſqͥſqꝫfacilit̓ credit qd̓ appetit. qꝛ igit̉ male affectꝰ ad aliuꝫppetit ſibi malū ꝓmptus eſt ad cogitāduꝫ malū deo. Ad hͦ facit qd̓ ait Hiero. O inuidia pͥmū tui mordax qͥdam ꝓnefas noīe xp̄iani relicta trabe in oculoꝓprio in alieno veſtucā q̄runt .i. ex hͦ ꝙ inuidēt alijsde leuibꝰ defectibꝰ iudicāt ⁊ cōdēnant eos. ¶ Zerciomodo ꝓuenit hͦ ex longa exꝑientia. Unde dicit ph̓sin. ij. ethicoꝝ ꝙ ſenes ſunt maxime ſuſpicioſi. qꝛ multociens ſunt experti alioꝝ defectꝰ. Prime due cauſeſuſpitionis manifeſte ꝑtinent ad ꝑuerſitatē affectusTercia v̓o diminuit rōnē ſuſpitionis: vnde etiā peccatū. De his aūt q̄ de ſe ſunt mala. vt blaſphemie. homicidia. adulteria ⁊ hmōi. vt dicit Beda. licet nobisſuſpicari ⁊ iudicare mala. īmo ꝯͣriū facere .i. eſtimareea vt bona ⁊ licita: eſſet pctm̄ ⁊ error ꝑiculoſus. Un̄xj. q. iij. dr̄. ⁊ eſt ſnīa Hiero. Si qͥs dixerit iuſtū .ſ. opꝰiniuſtū ⁊ iniuſtū iuſtū. vterqꝫ abhominabil̓ eſt apuddeū: ſꝫ nullus eſt abhominabilis apud deū niſi ꝓptermortale. gͦ hoc ē mortale. Un̄ dicit ibi glo. ꝙ hͦ intelligitur vno mō cū qͥs dicit vicia eſſe v̓tutes vel econuerſo. talis mortalit̓ peccat. Et ꝯſonat hͦ ei qd̓ dicitAugꝰ. ſuꝑ epl̓am ad Coꝝ .ſ. ꝙ errare in rebꝰ neceſſarijs eſt mortale peccatū cū qͥs .ſ. iudicat ſeu putat opꝰbonū eſſe malū ⁊ ecōuerſo. nā quilibet adultꝰ tenet̉ſcire hͦ bonū illud malū. hec in glo. qd̓ intelligitur deneceſſarijs ad ſalutē quoꝝ trāſgreſſio vel omiſſio eſtmortale. ſecus de venialibus. In illis em̄ neceſſarijsad ſalutē vt dicit Hiero. parū diſtat a vicio deciperevel decipi poſſe xp̄ianū. Et ad eos dirigit̉ illa imp̄cacio Yſa. v. Ue qui dicitis .ſ. in corde veſtro bonū malum. ⁊ malū bonū ⁊cͣ. Non tn̄ ꝯtinue peccat mortal̓rqui errat in neceſſarijs: ſꝫ pro illo tꝑe quo omittit vl̓negligit addiſcere illa. ẜm Tho. ¶ Ꝙͣtū ad ſcd̓m .i.de malicia quāta ſit .ſ. veniale vel mortale. Nota ẜmbtm̄ Tho. vbi ſupͣ. ꝙ triplex eſt gradus ſuſpitionis.¶ Primꝰ eſt cū quis ex leuibꝰ indicijs incipit dubitaē de bonitate alicuiꝰ. vt cū videns ꝓbum viꝝ ⁊ religioſum ridere. vel dure loqͥ alicui. vel aliqd̓ ſolaciuꝫdicere incipit cogitare illū eſſe leuē ⁊ nō ita ſanctū ſicut cōiter tenet̉. ⁊ hͦ eſt veniale ⁊ leue pctm̄. Pertinetem̄ hͦ ad tēptationē humanā ſine qͣ vita iſta nō ducit̉vt habet̉ in glo. ſuꝑ illud. j. ad Coꝝ. iiij. Nolite antetēpus iudicare. ¶ Scd̓s gradus eſt cū aliqͥs ꝓcertomaliciā alterius eſtimat ex leuibus indicijs. ⁊ hͦ ſi ſitde aliqͦ graui .i. mortali. erit mortale tale iudiciuꝫ qꝛnō eſt ſine cōtēptu ꝓximi interiori. ſicut ſi qͥs ex hͦvidet hominē bone fame vel quē ignorat cuiꝰ ꝯditionis ſit. loq̄ntē cū muliere quā non cognoſcit: in locoboneſto ⁊ modo modeſto. ⁊ firmit̉ in mēte exiſtimateos loqͥ de turpibꝰ vel intētione praua vt inducat acmalū. eū hͦ agere ſit mortale tale iudiciū erit illi peccatū mortale. Sil̓r ſi qͥs videns hominē comedentēpluries. vel hora pͥma in die qͣ eſt ieiuniuꝫ eccleſie vtin qͣdrageſima. ⁊ cū nō ꝯgnoſcat eū nec ſciat motiuieius ad comedendū. firmit̓ in animo credit ꝙ peccetmortalit̓. ⁊ ꝙ trāſgrediatur p̄ceptū eccleſie: peccaretipſe iudicās mortal̓r. qꝛ pōt hr̄e legitimā cauſam noieiunādi. vt infirmitatē vel multū laborē neceſſariū⁊ hmōi. in qͦ caſu nō peccat nō ieiunādo nec trāſgreditur mādatū eccleſie. Secus aūt eſſet cū iudicaretꝑ p̄ſumptionē videlicet ꝙ ſi talis omittit ieiuniū ſi-
ue cauſa legitima peccet mortalit̓ in trāſgrediendop̄cepta eccleſie. de hoc tn̄ nō iudicat vtꝝ habeat cāmlegitimā vel nō cū neſciat. Sil̓r cū quis ex eo ꝙ aliqͥsnon ꝯuerſat̉ domeſtice cū aliquo vt pͥus. vel oſtēditaliquā irā ad eū: ꝓcerto credit ꝙ habeat odiū mortaīe ad illū: mortalit̓ peccat. Non em̄ oīs ira vel indignatio eſt odiū. Sed cū quis hꝫ ſigna ſatis vrgentiaſeu ꝓbabilia malicie alterius vt puta qꝛ eſt male fame. dep̄henſus pluries in tali vicio loquit̉ ſuſpectucum ſuſpecta in loco ⁊ tꝑe ſuſpecto. nō eſſet mortaleTamē cauendū eſt etiā tūc a iudicio niſi ſit ſuſpitioviolenta q̄ facit hominē ꝯuictum in foro ꝯtentioſo.Unde glo. dicit ſuꝑ illud. Nolite iudicare. Et ſi ſuſpitiones vitare nō poſſumꝰ qꝛ homines ſumꝰ. iudiꝯtinere debecia tn̄ .i. diffinitiuas firmaſqꝫ ſentētiminate ⁊ cermus. Si quis aūt iudicat aliquē dettitudinalit̓ de pctō veniali ſine ſufficientibꝰ ſignis venialiter peccat. Un̄ ſaluator ait Math̓. vij. In quoiudicio iudicaueritis .ſ. de mortali vel veniali iudicabimini .ſ. ⁊ vos a deo. Sed qͥd ſi qͥs ex aliquibꝰ ſignisexterioribꝰ iudicat aliquē ſuꝑbum. iracundū. vel guloſum. ⁊ hmōi q̄ ſunt vicia capitalia? Uidet̉ dicēdūꝙ ſi iudicat illū hr̄e talia vicia ſcd̓m paſſionē vbi frequēter ⁊ cōiter eſt veniale: nō ẜm rōneꝫ deliberatā inmortali. cōiter eſt veniale. ¶ Tercius gradus ſuſpitionis eſt cū aliquis iudex ꝓcedit ex ſuſpitōnibus adꝯdēnandū aliquē: ⁊ hoc directe eſt ꝯͣ iuſticiā. vnde etmortale. Eſt em̄ iuſticia ⁊ iniuſticia ꝓprie circa oꝑationes exteriores. ⁊ ideo tūc iudiciū ſuſpitioſum ꝑtinet directe ad iniuſticiā qn̄ ad actū exteriorē ꝓceditvt in foro cauſaꝝ. Sꝫ iudiciū ſuſpitioſum interiꝰ inmēte ꝑtinet ad iniuſticiā reductiue ẜm ꝙ comꝑaturad exterius iudiciū ſicut actꝰ interior ad exterioremvt ꝯcupiſcentia ad fornicationē. ⁊ ira ad homicidiū.Prohibet̉ aūt in iure iudicē iudicare ex ſuſpitionibꝰUnde dicit Melchiades papa. Primo ſemꝑ omniadiligent̓ inqͥrite vt cū iuſticia ⁊ claritate diffiniatis.nullū iudicetis ſuſpitōnis arbitrio. ſꝫ pͥmū ꝓbare. ij.q. j. pͥmo vbi dicit glo. ꝙ triplex ē ſuſpitio. ¶ Primaeſt temeraria q̄ ſcꝫ orit̉ ex leuibꝰ indicijs vt cū ex locutōne aliquaꝝ ꝑſonaꝝ leuiū dr̄ malū de aliquo. etde hac intelligit̉ qd̓ dictū eſt. vnde reſpuēda eſt. qꝛ nōfacit ꝓbationē. ¶ Scd̓a eſt ꝓbabil̓ vt cū orit̉ īfamide aliqͦ apd̓ etiā guēs ꝑſonas. hͨ etſi nō facit ſufficiētēſuſpectꝰ cū ſuſpecta. nudus cū nuda in eodē loco. hecqꝛ cōuincit inducit ꝯdēnationē tanqͣꝫ ſufficient̉ ꝓbatum ſit. vt. xxxij. q. j. Dixit dn̄s. Ꝙ iudicari nō debeat̄ ꝑ ſuſpitōnes ſꝫ ꝑ ſufficiētes ꝓbatōes on̄dit Euariſtus papa dicēs. Si deus omniū cōditor ſodomorum mala quoꝝ clamor vſqꝫ ad celū ꝑuenerat omīaſciens prius nec credere nec iudicare voluit ꝙͣ ipſe eacū fidelibꝰ teſtibꝰ diligent̓ inueſtigans que audieratoꝑe cōprobaret. Nos qͥ ſumꝰ homines ⁊ pctōres qͥbus incognita ſunt occulta iudicia dei. hec p̄cauētesnullū ante verā iuſtāqꝫ ꝓbationē iudicare ⁊ dānaredebemꝰ. ij. q. j. Deus omnipotēs. ¶ Ꝙtū ad terciumſcꝫ qͣre ſit ꝓhibitū iudicare ex ſuſpitōe? Rn̄ſio. qꝛ exhoc ſeqͥtur triplex malū. Nā cōtemnit ꝓximū. vſurpat dei ꝓpriū. ledit ſeipſum. ¶ Ꝙ hō ꝯtemnat ꝓximūex iudicio ſuſpitioſo ſic declarat bea. Tho. ſcd̓a ſcd̓eq. lx. Ex hoc ꝙ aliquis habet malā opinionē de aliquo ⁊ abſqꝫ ſufficienti cauſa iniuriat̉ ei ⁊ ꝯtēnit ip̄min mēte ſua. nullus autē debet contēnere ꝓximū velqd̓cunqꝫ nocumentū inferre abſqꝫ cauſa vrgente qꝛhoc eſt cōtra charitatē ꝓximi. Et ideo vbi nō appareant manifeſta ſigna de malicia alterius debemꝰ eūvt bonū habere. Unde apl̓s Ro. xiiij. Qui nō manducat manducantē nō ſpernat .ſ. iudicando ip̄m ma