¶ Capitulū.V.

rando ꝓ hmōi iuſta liberatiōe iuſte faciunt. ⁊ quodeis dat̉ retinere valent. Itē de pecunia data ꝓ adulterio commiſſo vl̓ committēdo qͣꝫuis quidam dicātꝙ debet dari non ei qͥ dedit nec ſibi retineri. ſꝫ ei dariin cuius iniurtā data eſt .i. marito ſi vxor eius cōmiſit adulteriū ex quo pecuniā habuit videt̉ ꝙ potiusdebeat dari pauꝑibꝰ. niſi ille maritus eēt pauper. qꝛꝓpter pauꝑtatem poſſet etiam confeſſor ip̄i mulieritanꝙͣ pauꝑi dimittere. Et ſil̓r de viro committenteadulteriū quo ad vxorem caſte viuētem. Et videtureſſe in hmoi quaſi ideꝫ ius ſicut de turpi lucro ⁊ meretricio. quod etiam poteſt retineri ſic acqͥſitū. niſiꝙ leges ꝓhibēt adulteria ⁊ puniūt. non aūt ſimplicem fornicationem et meretricia. Nihilominus depecunia data ꝓ adulterio nil ſtatuūt ſicut d̓ pecuīaſymoniaca ⁊ alijs hmōi. vn̄ pauꝑibꝰ erogari potiusinducendi ſunt. xiiij. q. v. Non ſane.e acquiſito per lu .§. ij.dos fortune extra caſus in quibꝰ debet acquiſituꝫ ꝑhmōi reſtitui. debet pauꝑibꝰ erogari. qn̄qꝫ etiā poſſꝫſibi retineri. Sed de hoc plene habes. sͣ. eo. li. tit. j. c.xxiij. ¶ De illicite acqͥſitis primo modo .i. cum debetur illud acqͥſitum ei a quo acqͥſitum ē. vt in furto.vſura. rapina. ⁊ hmōi. regū lare ē ꝙ hmōi reſtituenda ſunt ſpoliatis. ſiue ſint dn̄i illarū reꝝ. ſiue ad eosſpectet dūmodo ꝯſtet rem non fuiſſe ſubtractaꝫ ſeuablatā vt accidit in pignore. depoſito cōmodato. ethmōi. Licet em̄ tales qui habēt pignora depoſita ⁊hmōi non ſint dn̄i ip̄arum rerū. tn̄ ex honeſta cauſailla tenent. ideo eis debēt reſtitui talia ablata vt dominis ip̄aꝝ reꝝ. ⁊ ſic intelligit̉ illud. iij. q. j. Reinteꝑ furtum vel rapinam reſtituēda ē dn̄o rei nō illi furōni. Ꝙͣuis aūt male faceret talis reſtituēdo furoni a quo ip̄e acceꝑat ⁊ non dn̄o rei ip̄ius quē nouit.tn̄ ẜm Guil. liberatꝰ ē a reſtōnis obligatōne. qꝛ repoſuit rem in priſtinū ſtatū. Quidā tn̄ dicūt ꝙ illd̓qd̓ acqͥrit̉ ex vſura mētali tm̄ non dꝫ illi reſtitui quidedit. qꝛ id a ſe volūtarie abdicauit. nec tn̄ ſibi dꝫ retinere. qꝛ contra legē accepit. extra de vſuris Cōſuluit. ſꝫ debet pauꝑibꝰ erogari. ar. ad hoc extra de homi. c. Sicut dignū. de vſur̄. Cum tu. Sꝫ iſta iura inducta vident̉ eſſe contra talem opinionē. Nam ibidicit̉ ꝙ debēt ablata reſtitui eis quoꝝ fuerūt ſi reperiunt̉. vl̓ heredibꝰ eoꝝ. Nec aliquod ius nec aliquisdoctor ſolennis facit iſtam diſtinctōnem int̓ vſurammētalem ⁊ pactionalē. vt prima debeat reſtitui eidedit. ſecunda nō ſꝫ pauꝑibus erogari. Sꝫ ſicut indiſtincte dicit Auguſti. de acceptis ꝑ furtū vl̓ rapinaꝫꝙ debēt reſtitui non dari pauꝑibꝰ. ſic inquiēs. Quicōtra ius ſocietatis humane. furtis. rapinis. inuaſionibꝰ. oppreſſiōibꝰ aliqua abſtulerunt reddēda potius ꝙͣ donanda cēſemus exemplo Zachei. xiiij. q. vNon ſane. ita ⁊ indiſtincte dicit ideꝫ de vſuris. Nolite face̓ elemoſynā de vſuris. q. ea. q. d. hec reddēdaſt̓ n̄ pauꝑibꝰ dāda. cū .ſ. īueniūt̉ qͥ de der̄t ip̄as vſuras.⁊ cū d̓r ꝙ qͥ dedit vſurā volūtarie illd̓ a ſe abdicauit.Rn̄. ꝙ ſi dedit ex liberalitate ⁊ ꝑ modū doni veꝝ eēt.⁊ tūc recipiens hoc ſciens nō tenet̉ reſtituē nec etiaꝫpauꝑibꝰ dare. Sed ſi dedit rōne mutui principaliternon illud abdicauit volūtarie ſupple ſed conditionate ne mutuās r̄putaret ſe grauatū ⁊ iſtū ingratū.⁊ ſic alia vice non inueniret mutuū. ⁊ iō ſibi dꝫ reſtitui vſura. Si autē nil accepit vltra ſortē qͣꝫuis hͦ intenderet in nullo tenet̉. nec illi nec pauꝑibꝰ. ad hofacit quod dicit̉ in directorio iuris. Ibi .n. dicit̉ ꝙvſurarius mētalis inducēdus ē in foro pnīali vt reſtituat. ꝑ. c. Cōſuluit. de vſuris. Et ſubditur infra:

ꝙ in foro eccl̓ie vſurarius mētalis iudicandꝰ eſt mole agere. ⁊ ē inducēdus non compellēdus vt ſic accepta reſtituat. nec tanꝙͣ vſurarius ē puniendus in foro iudiciali. ſꝫ quo ad deum reuera vſurariꝰ eſt. ⁊ tenet̉ reſtituere ſic accepta. ⁊ ſic intētio cum effectu facit vſurariuꝫ. vt in dicto. c. Conſuluit. ⁊. xiiij. q. iij. c.Si fenerauerꝭ. Et hͨ notat Ber. Inno. hoſt. ⁊ goff.ro huiuſmodi.§. iij.aūt maiori declaratōne ſciendū ꝙ in re que dꝫ reſtitui tripl̓r aliqͥs ſe pōt habere. qꝛ aut ē verꝰ dominus.aut heres eius. aut ſolū diſpēſator ē circa ip̄am renIn primo caſu ſcilicet cum ē verus dominus rei ablate dꝫ ſibi reſtitui ſi pōt. iij. q. j. Reintegranda. ⁊ fere ꝑ totam queſtione. Et hoc niſi iuſto bello vel iuſto edicto imꝑiali vl̓ eccl̓iaſtico ille cui res ablata ēpriuaret̉ iure rehabēdi ſimpl̓r ⁊ ad tp̄us. Nam cumcontingeret hoc puta quia tāꝙͣ hēticus condemnatus ē dominꝰ rei. vl̓ de crimine leſe maieſtatis ꝯuictꝰin quibꝰ caſibꝰ om̄ia confiſcant̉ poſt ſnīam ſuꝑ hoc n̄ſibi ſꝫ fiſco debēt omnia ſua applicari. extra de hereticis. Excōmunicamꝰ. Inſuꝑ ſi dominꝰ rei ablate n̄hꝫ adminiſtrationē bonoꝝ ſuoꝝ vt pupillus. debetillud reddi tutori vl̓ curatori. In ſcd̓o v̓o caſu cū .ſ.ē ltīmus heres ſibi debēt ablata reſtitui. ſꝫ cū diſtinctione tali ẜm Ray. qꝛ ſi hēdes ſunt plures vnicuiꝓportionem ſue hēditarie ꝑtis reſtituēduꝫ eſtitē heres in aliqua determinata parte ⁊ quātitate conſtitutus ſit. puta in cētum vl̓ etiam ī domo⁊ non plus: tunc reſtitutio non fiet heredi. ſꝫ illi veillis quibꝰ teſtator commiſit diſpēſationē bonoruꝫſuorū. Si v̓o defunctꝰ in morte omnia bona ſua legauit pauꝑibꝰ ⁊ pijs locis quibꝰ illa legata ſunt. acquirit̉ ius in bonis defuncti pn̄tibus ⁊ futuris. vn̄ deeis debet reſtitui. In tercio caſu cum .ſ. ē diſpēſatorreꝝ vt epiſcopi ⁊ alij eccl̓iarum p̄lati. ⁊ gubernatores hoſpitalium. diſtinguēdum. quia cum dant aliqua alijs. aut dant de bonis ſuis proprijs .i. pr̄imonialibꝰ. vl̓ ꝑ induſtriam acqͥſitis ſcꝫ ſcripture. doctrīe.⁊ hmōi. ⁊ de hmōi dando quibuſcūqꝫ etiam mal̓. vtmeretricibꝰ ⁊ hiſtrionibꝰ. ꝙͣuis grauiter peccēt. vt illud diſt. lxxxvj. c. Donare. tn̄ non tenent̉ ad reſtitutionem. nęc illi qͥ huiuſmōi recipiunt ab eis ẜm Ray.⁊ Guil. Aut dant de fructibꝰ eccl̓iarū ſuaꝝ ⁊ locorūpiorum ad menſam eoꝝ ſeu vſum ſpāliter deputatis⁊ tunc etiam male vtēdo ⁊ dando male faciunt. nontamē tenētur ad reſtitutionē ipſi nec illi qui recipiunt ab eis. niſi reciperēt ꝑ extorſiones. fraudes ⁊ violentias. tunc tenerētur. ⁊ hoc ẜm be. Tho. ſecundaſcd̓e. q. lxij. ⁊ ẜm Guil. Aut dāt de bonis eccl̓ie deputatis ad cultū diuinū. vl̓ capitulo diſtribuēdis. autpauꝑibꝰ erogandis ſpāliter. vl̓ etiam cum ſimpl̓r cōmittūtur ſue diſpēſationi ſine diſtinctiōe ſibi deputatoꝝ ad vitam ab alijs. Et tūc ſi dant cauſa neceſſitatis ſeu elemoſyne bn̄ faciūt. nec ip̄i tenent̉ nec quirecipiūt ad reſtituendū: niſi darent de his que ſuntdiſtincte deputata clericis. qꝛ tunc tenerentur eis d̓eo quod abſtulerūt ab eis. quia non ē danda elemoſyna de alieno. xiiij. q. v. Neqꝫ. Si dant ꝑſonis honeſtis ꝓ patrocinio ⁊ labore quem impēdunt eccleſijsetiam laudabiliter faciunt. ⁊ hoc ẜm quantitateꝫ lahoris ⁊ induſtrie. Eccleſiaſticis em̄ vtilitatibꝰ deſeruientē eccl̓iaſtica oportet remuneratōne gaudere.xij. q. ij. c. Quicūqꝫ. Nec ergo p̄lati dantes nec recipientes ꝓ hmōi tenent̉ in aliquo reſtituere. ſꝫ ſi dātrōne parētele cū tn̄ nō indigeāt vl̓ cauſa fauoris humani erga principes. niſi facerent ad redimēdaꝫ vexationem ſuā quo ad tyrānos vl̓ ſil̓es vl̓ dant cā tuipitudinis. vt meretricibꝰ ⁊ hmōi. tenent̉ ad reſtitudum qd̓ ſic male dederūt. non qͥdem de bonis eccl̓ie.