L I D. XXIX. Cap. 27-20. [U.C.548-A.C . 20 I.] 363

simis tumulis mutantur. Iam non in maritimos mo-do agros, conspectu primum classis, dein tumultuegredientium in terram, pavor terrorque pervene-rat, sed in ipsas urbes. Neque enim hominum mo-do turba, mulierum puerorumque agminibus im-mixta, omnes passim compleverat vias, sed pecoraquoque prae se agrestes agebant; ut relinqui subitoAfricam diceres. Urbibus vero ipsis maiorem, quamquem secum attulerant, terrorem inferebant. Prae-cipue Carthaginis prope ut raptae tumultus fuit.Nam post M. Atilium Uegulum et L. Manlium con-sules, annis prope quinquaginta, nullum Romanumexercitum viderant, praeter praedatorias classes,quibus exsconsiones in agros maritimosfactaeerant:raptisque, quae obvia fors fecerat, prius recursumsemper ad naves, quam clamor agrestes conciret,fuerat. Eo maior tum fuga pavorque in urbe fuit.Et, hcrcule, neque exercitus domi validus, nequedux, quem opponerent, erat. Hasdrubal, Gisgonisfilius, genere, fama, divitiis, regia tum etiam affini-tate, longe primus civitatis erat: sed eum ab illoipso Scipione aliquot proeliis fusum pulsumque inHispania meminerant: nec magis ducem duci pa-rem, quam tumultuarium exercitum suum Romanoexercitui esse. Itaque, velut si urbem extemplo ag-gressurus Scipio foret, ita ad arma est conclamatum:portaeque, raptim clausae et armati in muris, vigi-liaeque et stationes dispositae, ac nocte insequentivigilatum est. Postero die quingenti equites, spe-culatum ad mare turbandosque egredientes ex navi-bus missi, in stationes Romanorum inciderunt. Iamenim Scipio, classe Uticam missa, ipse haud ita mul-tum progressus amari, tumulos proximos ceperat;equites et in stationibus locis idoneis posuerat, etper agros miserat praedatum.

XXIX. Ii cum Carthaginiensi equitatu proelium