281

T. LIVII [TT. C. 516. A. C. 20 C.J

tionis, relidis exercitibus, duabus navibus in AfricamIraiecisse sese iit hostilem terram, regiam in fideminexpertam: sed poliundae Africae spem affectan-tem. IIoc eum iam pridem volutare in animo, hocpalam fremere, quod non, quemadmodum Hannibalin Italia, sic Scipio in Africa bellum gereret. Scipio,foedero icto cum Syphace, profectus ex Africa, du-biisque et plerumque saevis in alto iactatus ventis,die quarto Novae Carthaginis portum tenuit,

XIX. Hispaniae sicut a bello Punico quietaeerant, ita quasdam civitates, propter conscientiamculpae, metu magis, quam fide, quietas esse appare-bat: quarum maxime insignes et magnitudine et no-xa llliturgi et Castulo erant. Castulo quum prospe-ris rebus socii fuissent, post caesos cum exercitibusScipiones defecerant ad Poenos. Uliturgitani pro-dendis, qui ex illa clade ad cos perfugerant, interfi-cie.ndi.squc scelus etiam defectioni addiderant. Ineos populos primo adventu, quum dubiae Hispaniaeessent, merito magis, quam utiliter, saevitum foret.Tunc, iam tranquillis rebus, quia tempus expetendaepoenae videbatur venisse, accitum ab Tarracone L.Marcium cum tertia parte copiarum ad Castulonemoppugnandum mittit: ipse cum cetero exercitu quin-tis ferine ad llliturgin castris pervenit. Clausae erantportae, omniaque instructa et parata ad oppugnatio-nem arcendam: adeo conscientia, quid se meritosscirent, pro indicto iis bello fuerat. Hinc et hortarimilites Scipio orsus est: Ipsos claudendis portis in-dicasse Hispanos, quid, ut timerent, meriti essent.Itaque mullo infestioribus animis cum iis, quam cumCarthaginiensibus, bellum gerendum esse. Quippecum illis prope sine ira de imperio et gloria certari;ab his perfidiae et crudelitatis et sceleris poenas ex-petendas esse. Venisse tempus, quo et nefandam com-militonum necem, ei in semet ipsos, si eodem fuga de-