98
III. DE MODIS.
tem tam in prsedictis quam subscriptis modis hac exerci-tatione vult gravari tsedio, nec unamquamque vocem ad aliamapte comparet per modos, ita ut in articulis manus seu incantu, quo intervallo unaquaeque vox ab altera distat, per-pendere valeat: se sciat in praecedentibus procul dubio invanum laborasse et fere omnem diligentiam perdidisse. Notaetiam, quod si prima vox per diapason ponitur in linea, suaoctava poni debet in spatio et e converso. Dicit etiam autor inlitera, quod iste modus servatus est tam ab antiquis, quam amodernis. In libro enim, qui vocatur Dialogus musicae, ubi uni-sonus, semitonium cum diapente, et tonus cum diapente et illi,modi, qui fiunt ad septimam vocem, penitus obmittuntur, diapasoninter alios modos septem ponitur, quibus antiqui utebantur.Quos etiam Yirgilius in Bucolicis vocat septem discrimina vocum.Quibus modis moderni [85] addiderunt unisonum, ponentes illumprimum et vocantes abusive modum, sicut grammatici nomina-tivum casum et quamquam plures tamen computant tantum no-
*
Übung der vorbeschriebenen und nachfolgenden intervalle will maßleidigwerden, und den einen ton nicht ganz in der Ordnung mit den andernvergleicht, so daß er sowohl bei den gliedmaßen der hand wie im ge-sange genau weiß, welcher intervall den einen ton von dem anderentrenne', der wiße nur, daß er zweifelsohne alles vorangehende umsonsthat durchgearbeitet und seinen fleiß ganz vergeblich daran gesetzt.Merke auch: erster im strich (linie), zweiter im raum (spatium) undumgekehrt!
Der text sagt aber, dieser modus sei gehalten worden bei denalten und bei den neuen. In dem schon angeführten Zwiegesprächeoder dialoge über musik, wo einton, halbton mit quinte, ganzton mitquinte und die modi vom siebenten ton (septimen) ganz umgangen sind,kommt die octave unter den andern sieben intervallen vor, die die altenhaben, die auch Virgil in seinen Bucolica 1 nennt septem discriminavocum, d. h. sieben unterschiede der töne. Denen haben die neuerendann noch den einton (unisono) hinzugefügt, freilich nur misbräuchlickeinen modus genannt, wie die grammatiker den nominativ einen casus,
*
1 d. b. iu der Äneis VI, 646.