66
II. DE MONOCHORDO.
ternam divisionem, prima pars offert F grave per diatessaron, se-cunda pars C acutum per diapente, tertia pars C duplex perdiapason.
Hinc infra magadas partes etc. Prosequitur autor tertiamdivisionem, qum est trimembris, dicens: si accipis infra magadastres partes aequales, prima pars offert diapente, secunda parsdiapason. Et hoc intellige de omni clave, cujus quintam cupishabere.
Sed B Mi per Mi diapente etc. Hic facit autor exceptionemab ista ternaria mensura, dicens: quando in B Mi cantamus can-tum Bdurum, tunc sursum ad quintam elavem, scilicet FFaUt,non offert diapente, sed quando canimus cantum Bmollem acci-piendo in B Mi hanc vocem Fa. Unde ad hoc, quod terna divisioposset verificari, a B Mi debemus facere ternam divisionem etfinis primse partis [47] offert semitonium inter F grave et G, quodsemitonium facit diapente ad B 1 grossum et istud semitoniumest valde necessarium in monocliordo et in organis, quia sine ipsonon posset apte cantari sequentia: Congaudent angelorum etc.et plures alii cantus. Et sicut F grave per divisionem quaterna-riam in prima parte Bmollem habet per diatessaron, et per se-
*
quinte, der zweite die octave. So kann man von jedem schlüßel ausdann seine quinte finden.
Y. 208 ff. Hier kommt eine ausnalime von der dreitheilung: wennnämlich BMi im Bdurgesange (von G) vorkommt, so gibt es aufwärtszum fünften schlüßel, F, keine quinte, sondern uur im Bmollgesange(von F aus), wenn wir statt B Mi Fa greifen, also einen halben ton tiefernehmen. Daß die dreitheilung gütig bleibt, müßen wir von BMi ausdieselbe anstellen und das ende des ersten drittels gibt dann den halbenton zwischen F und G 2 als quinte zu B Mi (II) und dieser halbe tonist im monochorde hochnöthig, wie auf der orgel, weil ohne ihn dieSequenz, Congaudent angelorum (Es freuet sich der engel schaar) undandere gesänge sich nicht recht ausführen ließen. Und wie F durchdie viertheilung am ersten theile als quarte Bmoll erhält, am zweiten f
*
1 So muß es im texte heißen statt G. 2 Unser Fis.