¶ Ieſus ſpirans afflatibusCap. xxxvi.Ieſus ſpirans afflatibus

Entimus: ſoli gratie attribuamus. Ipſa excitat liberum arbitrium cum ſeminat cogitatum: ſanat cumīmutat affectum: roborat ut perducat ad actum: ſeruat ne ſentiat defectum. Sic autē iſta cum libero arbitrio deus operatur: ut tm̄ in primo illud preueniat: in ceteris cōmitetur. Ad hoc itaqꝫ inꝗͣ preueniēsut iamⁱ ſibi deinceps cooperet̉: ita tamen ut quoda ſola gratia ceptum eſt pariter ab utroqꝫ perficitur:mixtim: non ſigillatī: ſimul: non uiciſſim: per ſingulos ꝓfectus operentur: non ꝑtim gratia: & partimlibeꝝ arbitrium: ſed totū ſimul in opere indiuiduopagunt. Totū quidem hoc: & totum illa: ſed quodtotum in illo ſit: totum eſt ex illa: hucuſqꝫ Bernardus. ¶ Vbi potes uidere ꝙ gratia & liberum arbitrium agūt ſic opera meritoria: ſicut compoſitumagit per formam: ut liberum arbitriū ſit agens: ſeogratia ſit cauſa & ratio actionis. Et hoc dico de illagratia que unitur libero arbitrio ut forma: quia preter hanc eſt illa influentia dei que tenet rationē prcipalis agētis in omni agente: que in actione liberarbitrii eſt ſpālis rationis: ſicut & liberum arbitriū ēſpecialis rationis pre ceteris agentibus: īmo ſemꝑgratia habet ſpiritum ſanctum ut principale agenscui ſemper coniungitur: & qui per gratiam inhabitat & ſanctificat uoluntatem. Hoc autem cōcludas ſecundum ſancte fidei regulam: ꝙ omne bonūeſt a deo: & omne malum eſt a te: ut non glorieturomnis caro coram illo: ſed qui gloriatur in domīoglorietur. Quia uero per afflatum ſpūs ſancti factum in nobis per gratiam xp̄i iuſtificamur a peccato: iuxta illud Roma. ii. Iuſtificati gratis per gratiāipſius. Et de hoc eſt articulus fidei quartus īter eosqui ad diuinitatem ſpectant. Ideo hunc articulumexponimus: & errores cōtrarios excludemus. Et qſub hoc articulo comprehendunt̉ omnia ſacramēta eccleſie: & quecunqꝫ ꝑtinēt ad eccleſie unitatem:& ad dona ſpiritus ſancti: & ad iuſtitiam aīaꝝ. Ideoexcluſis erroribus contra hunc articulum in cōi: poſtea in hoc eodē capitulo de ſacramētis ſingulis ꝗͣtum reꝗret materia breuiter diſſeremus. Primusergo error contra hunc articulum eſt cherīci & ebionis: & etiā nazareoꝝ dicentium gratiam xp̄i nonſufficere ad ſalutē: niſi a chriſti ſeruis circunciſio &alia legis mandata ſeruent̉. Cōtra quos dicitur Roma. iII. Arbitramur iuſtificari hominē per fidem ſine oꝑibus legis: & quaſi in epiſtolis Pauli ꝑ totū:maxime ad Gala. Secundus error eſt donatiſtaꝝponentiū gratiā ieſu ſolū in affrica remāſiſſe: qͣr. ſ.totus alius mundus cōitabat ceciliano carthaginēſi epiſcopo quē ipſi damnauerant: & in hoc negabant eccleſie unitatē. Cōtra quos dicit̉ Colo. iii.in xp̄o ieſu non eſt gētilis & iudeus: circunciſio &p̄pucium: barbarus & ſyrus: ſeruus & liber. Sed oīa& in omnibus chriſtus: ueꝝ eſt tamen ꝙ ſi in totaeccleſia reciperetur adulter pro ſponſo: hereticus ꝓcatholico: lupus pro agno: & pro paſtore ſciſmaticus & idolatra: qui etiam contra ſtatuta chriſti & eocleſie uſurparet ſibi ſedem papalem. Si unus ſolus

ſibi catholice reſiſteret: & totus alius mūdus eumpredicaret: & ei obediret a toto mundo recederetgratia ieſu & auctoritas eccleſie. Et in illo ſolo quicatholice reſiſteret remaneret. hhoc autem locumnon habuit in hereticis donatiſtis: apud quos gratia ieſu non remanſit: quia ibi non fuit. Sed caueanſibi qui nunc uiuunt quomodo hec pro hoc tempore habeant locum: de quibus infra dicetur quinto libro. leſus falſificatus. Tertius eſt error pelagianorum: qui primo negant peccatum originaleeſſe in paruulis. Contra quos dicitur Roma. quinto. Per unum hominem peccatum introiuit ī mūdum. Et Dauid p̄s. l. Ecce enim in iniquitatibus cōceptus ſum. Secundo dicunt ꝙ principium bōi operis ineſt homini a ſeipſo: ſed cōſumatio ē a deo.Contra quos dicitur ad Phy. ſecundo. Deus eſt quoperatur in nobis & uelle: & perficere in bona uoluntate. Tertio dicunt gratiam dari hominibus ſecundum ſua merita. Contra quos Roma. xi. Si aūtgratia: iam non ex operibus: alioquin gratia iam n̄ſit gratia. Quartus dicitur origenis ponētis oēsanimas ſimul creatas cum angelis: & pro diuerſitate eorum que ibi egerunt: quoſdam homines uocari ad deum per gram: quoſdā in īfidelitate relinqui. Contra quos dr̄ Roma. viiii. Cum nūdum nati eſſent: aut aliꝗd boni: aūt mali egiſſent: nō ex oꝑbus ſed ex uocante deo dictum ē ꝙ maior ſeruietminori. Quintus ē error cathafrigaꝝ: montani:priſce: & alioꝝ dicentium prophetas quaſi arrepticios locutos fuiſſe: & ꝙ non prophetauerunt ꝑſpiritum ſanctum. Contra quos dicitur ſecunda Petri. Non enim uoluntate humana allata eſt ꝓphetia aliquando: ſed ſpiritu ſancto inſpirati locuti ſūtſancti dei homines. Sextus eſt error cendonis dicentis deum legis & prophetarum non eſſe patrēchriſti: nec bonum deum eſſe. Quē etiam māicheiſecuti ſunt legem reprobantes. Contra quos dicit̉Roma. ſeptimo: ꝙ lex quidem ſancta: & mandatūſanctum & iuſtum & bonum Roma. primo dicit̉.ꝙ deus promiſerat ante per prophetas ſuos in ſcripturis ſanctis de filio ſuo. reptimus eſt eorum ꝗquedam que ad perfectionem uite pertinent aſſerunt eſſe de neceſſitate ſalutis omnibus: quorum qdam fuerunt qui ſe arrogantiſſime apoſtolos uocauerunt: & nullam ſpem putant habere ſalutis eosqui utuntur coniugibus: & propria poſſident. Aliiuero .ſ. taciani non ueſcuntur carnibus: eaſqꝫ abominātur. Quos notat apoſtolus. i. ad thymo. iiii.Docentes ait abſtinere a cibis quos deuſ creauit adpercipiendum cum gratiarum actione fidelibus.Dicunt etiam ꝙ promiſſio de ſpiritus ſancti aduentu non fuit in apoſtolis completa: ſed in eis. Contra illud quod dicitur actuū ſecundo. Thucianietiam dicunt hominem non poſſe ſaluari: niſi oretcontinue propter uerbum ieſu. Luce. xviii. Opportet ſemper orare: & non deficere. Contra quos eſtintellectus uerbi uerus & impoſſibilitas adimplendi quod dicunt. Nam ſecundum Gregorium nonA i iii