¶ De canonibus et legibus

martyres omnes cōfeſſores ⁊ virgines etomnes ſancti celeſtis curie intercederent.¶ Item nō habebit ibi locū querela falſi:vt ſcꝫ dicat̉ ꝙ illa ſentētia ſit lata ꝑ falſosteſtes: vel falſa inſtrumēta iudice circūuēto: qꝛ ille iudex nō poterit decipi nec circūueniri: cū ſit veritas ⁊ ſapientia dei. Undecōtra ipſius ſapientiā nihil valebūt loquacitates aduocatoꝝ aut ſophiſmata ph̓orū:aut facundie oratorū: aut argutie verſutorum. Non etiā poterit releuari vel reuocari ꝑ in integrū reſtitutionē: vt ſcꝫ de cetero ad priſtinū ſtatū reſtituant̉: Hebre. vj.Impoſſibile eſt eos qͥ ſemel illuminati ſunt⁊cͣ. ⁊ ꝓlapſi ſunt .ſ. ꝑ finalē impenitētiā ſeuſententiā rurſus reuocari ad pnīam.¶Capitulum: XXXVIIUdicium ſuſpicioſum ⁊ iucertū de malo eſt vitandū. Quia ẜm iura de quolibet preſumendū eſt bonū: vbi nō cōſtat cōtrarium. Vnde quē homo neſcit indignūdebet preſumere fore dignum: extra de preſumpti. dudum. ff. de manumi. teſ. litterasſeruas. ff. dele. ij. cum pater. §. rogo. extrade iudic. cū deputa. ff. d̓ fideicōmiſ. tayas..§. ſorore. Nec obſtant que habentur. C. dede his qui ve. eta. impe. l. iij. ⁊. C. de ꝓbatio. ex perſona eius. ff. de magiſtra. co. l. j.Quia licet hec iura ꝓbent ꝙ preſumit̉ qͥsnō ſoluendo ⁊ pauper niſi ꝓbetur contra.Non enī preſumit̉ diues niſi euidēs ſit. ff.qui ſatiſda. co. ſi vero. §. qui ꝓ rei qualitate. Tamen aliter eſt de bonitate qͣꝫ de diuitijs: qꝛ virtutes quibꝰ aliquis bonꝰ eſt cōgruunt homini naturaliter: nō ſcꝫ qꝛ naturaliter inſint: ſꝫ qꝛ hō aꝑtꝰ natꝰ eſt ad easẜm Ph̓m in. ij. Ethi. Inſunt etiā hominivirtutes actu vel habitu poſt baptiſmum:in quo cōfertur gratia: de cōſe. di. iiij. c. ij.⁊. c. ꝑ aquam. Sed cōgregatio diuitiarumex accidenti venit: vt in autē. vt om̄s obe.iu. ꝓuī. §. j. coll̓. v. Ul̓ refert vtꝝ apꝑeat ꝙſemel fuerit ſoluendo: ⁊ ſic adhuc p̄ſumit̉niſi cōtra ꝓbetur: vel ꝙ ſemel ceſſit bonis⁊ ſic adhuc preſumit̉ eſſe nō ſoluendo niſicontra ꝓbętur: ar. C. de ꝓbatio. ſiue poſſidētis. ¶ Item ꝙ dictū ꝙ quilibet preſumitur bonꝰ: verū eſt quādo queritur de ꝑſona promouenda: ſecus autē eſt quādo q̄ritur de perſona ſaluanda: quia ꝑſona car-

nalis et honores carnales: anima ꝟo ſpiritualis ⁊ ſaluatio ſpiritualis. ¶ Item nota ꝙ iudicatur aliqn̄ licite maior a minori:qd̓ patet in papa qui eſt maximꝰ: ⁊ tamē iudicio alteriꝰ ſubdi poteſt triplicit̓. ¶ Unomodo ꝓpter hereſim: ſic enim ab alio ⁊ iudicari ⁊ accuſari poteſt: alias aūt non .xl.di. ſi papa. ix. q. iij. aliorum. ¶. Secundo ſiipſe ſe ſubiecit iuriſdictioni alterius. ij. q.vij. nos ſi incōpetent̓. ff. iuriſdi. o. iu. ēreceptu ¶ Tertio ſi ip̄emet ſe deponat: vt xxj.di. nunc autē. ¶ Item nota ꝙ iudici ē multiplex ꝑfectio neceſſaria. ¶ Prima eſt nature ſcꝫ qͣꝫtum ad etatem vt non ſit puer.nam impuberes iudicare ꝓhibentur. ff. deiudi. cum pretor. §. non autem omnes. vnde impuberem non poteſt delegare quilibet niſi princeps: de cuius delegatione diſputare ſacrilegij inſtar eſt. Nam dignuspreſumitur quem imperator eligit. C. decrimine ſacri. l. ij. xvij. q. iiij. §. qui autem.In auten. vt iudices ſine quoquo ſuffra..§. eos auten. ibi: quis enim non diligat.coll̓. ij. Alius autē delegare nō poteſt inuitis parentibꝰ: niſi tali qui ſit maior viginti annis: ſed de conſenſu poteſt dum tamēſit maior octodecim annis: ſed non coget̉ſententiam dicere. ff. de arbi. cū lege. ¶ Itērequiritur ꝑfectio nature qͣꝫtum ad ſexuꝫ:quia femina nō poteſt delegari: quia regulariter femine remote ſunt ab omnibus virilibus actibus. ff. de reg. iur. l. ij. ideo nōpoſſunt iudicare. xxiij. q. v. mulierē. nec excōmunicare: extra de maio. ⁊ obe. dilecta.Nec penitentias dare: extra de peniten.noua quedā: nec ciuilibus actibus fungi.iij. q. vij. §. tria ¶ Secūdo requiritur in iudicio peritia ſcientie. Oportet enim cui cōmittitur iudicium ꝙ iura non ignoret: extra de cōſangui. c. j. ⁊ ꝙ ſit ꝓuidus: extrade offi. iudi. dele. cum. R. canonicus: ſedquo ad cauſas temporales ſufficit ꝙ peritiam habeat: vel per lectionem librorum:vl̓ per experientiam: ar. C. de epiſco. ⁊ cleri. paulatim. C. de iudi. certi. iurꝭ eſt. Inauten. de iudi. j. ℟. coll̓. vj ¶ Tertio tranquillitas anīe quā tollit ira ⁊ furia. Vndefurioſus non eſt aptus iudicare: qꝛ nō ſentit. iij. q. ix. iudicaſ. xxxij. q. vij. nec furioſꝰ.⁊ .xvij. q. ij. Gōſaldus. extra de ſucc̄. ab īteſta. c. fi. extra de regula. ſic̄ tenor. ¶ Quarto requiritur integritas fame: qꝛ infames

M 3