Liber primus
bonitas et malitia humane vite variaturad modū aque. variat̉ enī aqua in bonitate ⁊ malicia ẜm Auicēnā ⁊ ſunt reguleſumpte a multis ¶ Prīa a motu: qꝛ currētes aque ſūt meliores ſtantibꝰ. Itē currentes ad orientē ſūt meliores currētibus adſeptentrionē. Currentes vero ad meridiēpeiores currentibꝰ ad occidentē. Similit̓inter homīes currētes ꝑ velocitatē ⁊ continuitatē bn̄ operandi vel ꝑ viā mādatoꝝdei remunerant̉ tanqͣꝫ boni. Matth̓. xx.Uoca operarios ⁊ redde illis mercedem.Ocioſi vero ſtantes obiurgant̉ tanqͣꝫ mali. Ibidē: Quid hic ſtatis tota die ocioſi?Uel currentes ſūt feruēter amātes. Apl̓sj. Corī. ix. Sic currite vt cōprehendatꝭ. ſꝫquaſi ſtantes ſunt qͥ motu amoris carent.Et hͦ ſtare cadere ē Apl̓s. j. Corī. ix. Quiſe exiſtimat ſtare videat ne cadat. Sed qͥcurrūt ad orientem .i. ad xp̄m de qͦ. Zach̓.vj. Ecce vir: oriēs nomē eiꝰ. iſti ſūt boni.Qui vero ad ſeptētrionē .i. ad ſtatū peccati vbi abundat frigus malicie. Un̄ ſignificatur ip̄m ꝑ ſeptentrionē .i. ꝑ vrſum ſiueper arctuꝝ qͥ cōtinet ſeptē ſtellas gelidasi. ſeptē capitalia vicia qͥbus in anīa extinguitur calor charitatis: iſti inquā ſunt male aque .i. male diſpoſiti ¶ Iteꝫ iſti qͥ currūtad meridiē vbi ē feruor ſolis .i. ad fauoreꝫmundane cōſolatiōis .ſ. vt velint in hͦ mūdo ſuas cōſolationes habere peiores ſuntcurrentibꝰ ad occidentē .i. ad caſū aduerfitatꝭ. vn̄ Abraā dixit diuiti epuloni: Lu.xvj. Recordare quia recepiſti bona ī vitatua. Ecce iſte cucurrit ad meridiē. Et lazarus ſimiliter mala: ⁊ iſte ad occidentē. Seqͥtur: Nūc vero hic cōſolatur: tu ꝟo cruciaris. Melius eſt ergo hic ire ad domumluctus qͣꝫ ad domū conuiuij: vt d̓r Ecc̄s.vij ¶ Secūda regula ſumit̉ a quietē aque.Nam ſtantiuꝫ aquaꝝ ſunt gradus. In pͥmo eī ⁊ maiori gradu malicie ſūt aque ſtātes que habēt viſcoſam pellē in ſuꝑficie:ſecūdo paludales: tertio lacualeſ: quartoputeales: quīto fontales. Intelligunt̉ ergo per puteales que ſūt ꝓfunde peccatacordis. ꝑ fontales q̄ extra ꝓdeunt pctāoris. ꝑ lacuales que ſe latius ⁊ patent extendūt peccata oꝑis. ꝑ paludales aūt quefumoſitates generāt ⁊ ſūt cā corruptiōisꝑnicioſa exēpla p̄cipue p̄latorū. Sed peraquas viſcoſā pelle habētes inherentiaꝫ
conſuetudinis praue intellige q̄ eſt viſcꝰtenaciter inherens. Omnes ergo he aqueſūt male licet plus et minus vt patet ꝑ ſe.Tertia regula ſumit̉ a fundo aque. Naꝫque habēt fundū lutoſuꝫ ſine corruptioneſunt bone: que arenoſū ſūt minus bone: ēplū b euꝫ ſūt male. Fundū aque ē cor qd̓ ēfūdamētū vite. hͦ ſi eēt lutoſū .i. īmūdū cūcorruptiōe pctī: tūc nō faceret aquā bonā.i. bonā vitaꝫ. ſꝫ ſi ſit lutoſū .i. hūile vt .ſ.hō ꝯſideret ⁊ ꝯgnoſcat ſe eē vt vas luteū⁊ fragile: ſic̄ dic̄ Apl̓s. ij. Corī. iiij. Habemꝰ thēſaurū iſtū in vaſis fictilibꝰ. tunc qꝛtale lutū ſiue fundū ē ſine corruptiōe peccati: facit bonā aquam .i. inducit ad bonāvitam. Sed ſi ſit fundū arenoſuꝫ .i. cor mūdum: ſed tamē aliquātulū graue .i. tarduꝫet tepidum ad ſpiritualia opera: ē aqua .i.vita minus laudabilis. Sed ſi ſit plumbeum .i. iniquitate grauatū: qꝛ iniquitaſ grauat ad modū plūbi. Eſa. xxiiij. Grauabiteum iniquitas ſua. tūc eſt aqua .i. vita mala. ¶ Quarta regula ſumit̉ a vi mineraliper quā tranſeunt. Nam q̄ per aurū trāſeunt minus nocent qͣꝫ que ꝑ ferrū: licet cōfortant interiora: ſed q̄ per cuprū ſūt peſſime ⁊ minus valide. Per tranſitū auri accipitur cupiditas auarorū que eſt mala. ꝑtranſitū ferri truculentia tyrannorū queeſt peior. ꝑ tranſituꝫ autē cupri impuritashereticorū que eſt peſſima. plus enī nocuerūt eccleſie heretici animas corrūpētes:qͣꝫ tyranni corꝑa ꝑdētes. ¶ Quinta regula ſumitur a grauitate ⁊ leuitate. nā aqueleuiores ſūt meliores: vn̄ aqua cocta leuior ⁊ penetrabilior eſt qͣꝫ cruda. Non eī verū eſt dictū quorūdam rudiū .ſ. ꝙ cū aquacoquit̉ ſubtile euaporet ⁊ groſſum remaneat: ⁊ ideo ſit groſſior qͣꝫ cruda. qꝛ ſolummixtuꝫ ⁊ cōpoſitū inſpiſſat̉ decoctiōe: ſimplex a ūt fit rariꝰ: qꝛ ꝑ calidū qd̓ habet cōgregare homogenea ſeparant̉ ꝑtes aquea terreſtribus qͥ prius omnes mixte erāt.Alia etiā cauſa ē: qꝛ aqua cū coquit̉ ſubtiliatur ⁊ ideo ꝑtes terreſtres magis penetrant ꝑ ip̄am ⁊ deſcendendo reſident ī fūdo. Un̄ oportet ꝙ aqua cocta maiorē facitreſidentiam qͣꝫ nō cocta. ergo melior ē aqͣleuis qͣꝫ grauis ⁊ cocta qͣꝫ cruda. Et ſic etiam mēs tūc eſt bona qn̄ eſt ab onere peccati leuigata ⁊ a terreſtri amore ſeparata.Sed tūc econtrario mala quādo ē pecca-