Libertusconcurſum legis ſeu equitatis naturalis diſponitſuper reſtitutione vel retentione: ſeruanda eſt talis lex etiā in foro cōſcientie. hec regula ꝓbatur. qꝛlex poſitiua peccati nō nutritiua eſt ſeruanda etiāin foro conſcientie. exquo nulla alia lex diſtinguitillꝰ caſu inter foꝝ iudiciale ⁊ penitentiale. nec ſubeſt cauſa diſtinguendi. Sunt em̄ ſuperiorū legesobſeruande. exquo nō occurrit aliqua equitas naturalis in contrariū. Scd̓a regula vbicunqꝫ interlegem poſitiuam ⁊ legem naturalem datur diſcreꝑantia: ſeruanda eſt lex: ſeu equitas naturalis inforo anime: niſi lex poſitiua ex aliqua iuſta ⁊ veracauſa diſponat contra ilam. l. naturaleꝫ. tunc em̄nō eſt equitas nacuralis ſeruanda. Exemplū huius vltime regule ponit Panor. quando quis eſtobligatus ad debitū de iure naturali tm̄ quale eſtqd̓ debetur ſeruo. Nam ſeruus nō obligatur alicui nec aliquis ſibi niſi naturaliter vt in. l. naturaliter. ff. de cōdi. inde. Nam qͣntū ad ius naturaleattinet: omnes homines equales ſunt. id̓o Inno.dicit ꝙ tale debitū eſt ſoluendū ſeruo in foro conſcientie. Ita ꝙ de tali nō poteſt inde fieri elemoſyna per obligatū. Scd̓o iſta queſtio deciditur ꝑ regulam p̄cedentē. Nam licet ius poſitiuū tali debito naturali nō aſſiſtat. tamen non tollit obligationem ex ſufficienti cauſa. Ideo equitas iurꝭ naturalis eſt in foro penitentiali ſeruanda. Et pone exemplum. Cum quis promiſit aliquid dare ſeruo.nam ex conſenſu ſuo obligatur naturaliter. Qualiter ius poſitiuum ex aliqua cauſa iuſta poſſit diſponere etiā contra ius naturale. vide ſupra. Conſuetudo.Que autē ſint leges iniuſte. Rn̄. ẜm Tho. vbiſupra. iniuſte ſunt. Primo per contrarietatē ad bonum humanū. Et hoc triplicit̓ .ſ. ꝯͣrijs modis ſupradictis. Nam vno ſunt iniuſte ex fine .ſ. cum aliquis p̄ſidens leges imponit oneroſas ſubditꝭ nōꝑtinentes ad vtilitatē cōmunē. ſed magis ad proprium cōmodū aut gloriaꝫ. Scd̓o ex auctoritate .ſ.cum aliquis fert lege vltra cōmiſſam ſibi poteſtatem. Tercio ex forma. puta. cū inequaliter oneramultitudinis diſpenſant̉. etiā ſi ordinētur ad bouum cōmune. Et tales magis ſunt violentie qͣꝫ leges. vnde non obligant in foro cōſcientie: niſi forte ꝓpter vitandū ſcandalū. Itē iniuſte ſunt ꝓptercontrarietatē ad bonū diuinum: ſicut leges tyrannoꝝ inducentes ad idolatriā vel ad qd̓libet aliudqd̓ eſt contra legē diuinā.xtotSed nunqͥd inter leges imperiales que nūc vigent ſint aliqui caſus illiciti. ⁊ ẜm animā non ſeruandi. Rn̄. ſunt multi quos habes in hoc operehincinde. Sed adde theoricam doc. ad p̄dicta. ꝙvbi ius ciuile nō reprobat̉ ab eccleſia nec continetin ſe peccatū. debet obſeruari in foro anime. SedPanor. limitat dictā theoricā: dūmodo talis lex ciuilis nō foueat lucrū ꝓximo damnoſum nec rigorem: tunc in foro anime ſeruāda eſt. Adde etiamaliam limitatione quā ponit idem Panor. in capitulo raynaldus. de teſta. ꝙ vbicunqꝫ ius humanūeſt fundatū ſuper p̄ſumptione: non eſt obſeruanFo. CLXIII.dum in foro anime: ſi veritas eſt contra p̄ſumptionem. vt de inuentario nō confecto ab herede. qͥatunc non poteſt detrahere falcidiā. quia tunc iusnon p̄ſumit ꝙ hereditas nō ſit exhauſta legatis.ſꝫ potius ꝙ bona hereditatis vſurpauerit. Et id̓oetiam tenet̉ vltra vires hereditatis. Et huic iuriius canonicū non reſiſtit. immo videt̉ approbarein. d. c. raynaldus. Et tn̄ in conſcientia non tenet̉vltra vires hereditatis.Utrum in conſtitutōnibꝰ intelligant̉ conceſſaquecunqꝫ nō ſunt ꝓhibita. Reſpon. ẜm Hoſti.ſi cōſtitutio ꝓmulgata eſt affirmatiue: omnia quecontinet ⁊ ex eis ſequentia vident̉ conceſſa niſi reperiantur ꝓhibita. puta. conceſſum eſt contrahere matrimoniū. ergo ⁊ cuilibet ⁊ ſemper. niſi reperiatur ꝓhibitum. Si v̓o ꝓmulgata ſit negatiue:omnia ex ea ſequentia intelligunt̉ ꝓhibita: niſi reperiantur conceſſa. Sicut ꝓhibetur ne quis occidat. ergo ſemꝑ ⁊ omnibꝰ ꝓhibetur: niſi qn̄ inuenitur conceſſum.¶ Quid de condentibꝰ leges iniquas? Reſpon.ſi leges inique ſunt contra libertatē eccleſie: tunccōdentes ⁊ ſeruantes ſunt excōicati ipſo facto. vtdictuꝫ eſt sͣ. Excōicatio. xviij. Si v̓o ſint ſimplicit̓cōtra aliqua dei ⁊ eccleſie mādata. vtputa. ꝙ liceat ſic ⁊ ſic facere ſymonias vel alienare feudū precipue eccleſiaſticū ⁊ hmōi. Ipſo iure nō valent. diſ.viij. que cōtra. Et faciētes ⁊ ſeruātes peccant mortaliter. exͣ de ſy. cū in eccleſie. ⁊. c. nō ſatis. Et ſi quidamnati ſunt occaſione talis legis: cōditores ⁊ heredes eoꝝ tenent̉ ad reſtitutionē. Illi etiā qui induxerunt cōditorē ad talem legē faciendā tenent̉inſolidū. Et ſimilit̓ oēs ſeruātes tenent̉ ad reſtitutionē omniū eoꝝ: que taliū occaſione legū lucratiſunt: vel alios dānificauerūt. Et eodem modo illimulto magis peccant. ⁊ tenent̉ qui leges cōduntdirecte contra deū.Ibertꝰ eſt ille qui exſeruo factus eſt liber ꝑ manumiſſioneꝫ.Hanumiſſor autē patronꝰ dr̄. ⁊ ſemꝑlibertꝰ patrono tenet̉ ad q̄dā obſequia. Ingenuaūt vocat̉ qͥ liber natus ē. Et ſic nulli tenet̉ obſedEſt aūt caſus qͦ libertus eripit̉ in ingenuitatē .ſ. ſia dn̄o fuerit expoſitus languidus cuiuſcūqꝫ etatꝭ:vel ſi ei alimēta impie denegari cōtigerit: hocipſolibertus ſit ingenuus. ⁊ ſeruus liber. Idē ſi paterfiliū exponat languidū: hoc ip̄o filiꝰ a patria ptāteliberatus eſt. Illi tn̄ qͥ hos ſuſcipiūt. nō pn̄t ꝓpterhoc in eoꝝ ꝑſonis ius aliqd̓ vendicare. ex de expo.⁊ lan. c. vnico.Utꝝ libertus poſſit reuocari in ẜuitutē. Rn̄. li.bertus in ẜuitutē reuocat̉ ꝓpt̓ ingratitudinē .ſ. cūmanus iniecerit in patronū aut atrocem iniuriā:ſeu graue damnū rerū vel vite ꝑiculum inferre p̄ſumpſerit. vt in glo. exͣ de dona. c. fi.¶ Que eſt differentia inter libertum eccleſie ⁊ priuatorum. Reſpon. ẜm Hoſtien̄. eſt multiplex:Prima. quia liberti eccleſie reuocant̉ in ſeruitutē.propter operas non preſtitas. xij. queſtio. ij. diaes