Druckschrift 
Commentaria in libros Physicorum Aristotelis secundum viam Albertistarum cum textu
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

PhyſicoꝝAreſtōtelis

paſſiuū qꝛ etiā artificialia hn̄t in ſe etiā pͥncipiū paſſiuūergo habēt in ſe prīcipiū actiuū motus ſui ⁊ ꝑ ꝯſequēsper ſe mouentur a ſeip̄is et nō a generante Secundoilla q̄ mouentur a pͥncipio extrinſeco mouentur violētegrauia em̄ et leuia nō mouētur violente ad ſua loca propria. igit̉ nō mouent̉ a generante neqꝫ a remouente ꝓhibens cuꝫ illa ſunt extrinſeca. Tertio grauia et leuiaqn̄qꝫ mouētur a generāte corrupto. igitur nō ꝑ ſe mouētur a generāte. Cōſequētia patet. Nam in oī motu mouens eſt ſimul cū ſuo mobili. generante aūt corrupto nōamplius ſimul eſt cū graui et leui Quarto omne mouens influit motū. ſed remouens ꝓhibēs nullū motuminfluit mobili. igitur remouēs ꝓhibens nullo modo mouet grauia ⁊ leuia. Pro intellectu iſtius queſtionis ponūtur duo diſcurſus quorum maior primi eſt.Triplex eſt motus ad bimēbrem tn̄ reducibilis. Minor Omne actiuū mouet naturaliter paſſiuum qd̓ eſt in potentia naturali adipſum Cōcluſio Igitur grauia ⁊ leuia depotentia eſſentiali per ſe mouentur a generante qͣꝫuis per accidens a remouente prohibensde potentia accidentali.Qaior quo ad primam eius ꝑtem patet. qm̄ motuūalius eſt naturalis. alius aīalis. alius violentus. Naturalis em̄ eſt qui eſt ſimpliciter a principio intrinſecō inclinatiuo ad illum motum. vt ignis naturaliter mouet̉ ſurſum. terra vero deorſum Animalis em̄ motus eſt ab aīaeleuata ſupra poſſe forme naturalis. Sed violentus eſta principio extrinſeco. vt patet in motu ꝓiectionis lapidis ſurſum. Secunda pars patet. Nam motus aīalisſub motu naturali comprehendi poteſt qm̄ naturale eſtcorpori aīato. vt hmōi tali motu moueri a tali motore.ſcꝫ ab aīa. Ex parte tn̄ corꝑis motus talis poteſt eē naͣturalis et violentus. ẜm ꝙ corpus aīalis d̓r eſſe duplicitmobile ab aīa. Unoº ẜm ꝙ mouet̉ corpus aīalis ẜm naturam elemēti p̄dominantis ⁊ talis eſt naturalis. vt ſiaīa alicuius moueat corpus deorſuꝫ. tunc talis motus ēnaturalis. Nam naturale eſt quod conuenit alicui ex naͣtura ſua non ꝑ ꝯꝑatōem ad aliqͥd extrinſecū. corpus em̄aīalis ſi ſibi ip̄i derelictum eſſet ſine aīa tali motu deberetmoueri. Elementū aūt p̄dominās ī mixtis eſt terra. etper hoc etiaꝫ ſoluit̉ queſtio qua q̄ri poteſt quare elementatū ſiue mixtū nō mouetur ſimul ſurſum ⁊ deorſum. cūtn̄ ſit ex quatuor elemētis ꝯpoſitū. ex eo qm̄ mouet̉ ẜmnaturam elementi p̄dominatis qd̓ eſt terra. poteſt etiaꝫiſte motus ex ꝑte corꝑis eſſe violentus qn̄ ſcꝫ aīa nō mouet corpus ẜm natura elemēti p̄dominantis in tali mixto ſed ꝯtra eius naturā vt ſi ſuū corpus moueat ſurſumin ſcādendo talis em̄ motus eſt violentus ex ꝑte corporis ẜm ſe accepti. ſed animalis ẜm ſe totū acceptus. ſi vero aīa exiſtens motrix corꝑis ſꝑ moueat ſuū mobile ẜmnaturā eius tūc motus talis eſt ſine laſſitudine et penaet hmōi motus ꝯꝑat̉ motui corꝑis celeſtis qͥ ẜm areſto.ſcd̓o celi nō eſt cū fatigatiōe ⁊ pena de qͦ motu ptholomeus ait creator celeſtis corpus celeſte ſic formauit. vt creatori ſuo naturali obediret ⁊ ꝓpter illam obedientiā mobilis ad motorē d̓r talis motus corꝑis celeſtis naturalisnō ab aliqua natura ꝑticulari. ſꝫ a natura vniuerſali. Poteſt tn̄ horū triū motuū talis notari drn̄a. qꝛ manet violē

tia ſub rōne actōnis tm̄. qꝛ patiēs nō eſt in naturali inclinatōne ad talēmotū Natura vero mouet per modū paſſionis. Nam natura eſt pͥncipiū mouendi et quieſcendi.et hͦ exponi ſolet. natura ē principiū mouēdi inclinatiuūprincipium habituale ⁊ formale motus naturalis qͥ effectiue exeritur a generante. Sed aīa mouet corpus vtroqꝫ modo. Ip̄a nāqꝫ mouet corpus per modū efficientiset mouetur ꝑ accn̄s. vt aīa hoīs eſt efficiens reſpectu ꝓprie materie mouēs corpus ſuū de loco ad locum. ⁊ ip̄amouendo mouetur qͣꝫuis per accidens. Qior patꝫ. nāillud d̓r abſolute moueri ẜm naturā qͦd habet in ſe potētiam receptiuā illius forme quā motor ſuus nitit̉ ſibi imprimere et habet formā illam in ſe inchoatā. ⁊ ꝙ habeatin ſe talem potentiā receptiuā ꝑ ſe ⁊ nō ẜm accidēs Etꝙ mobile debeat in ſe habere potētiam receptiuā ptꝫ qͥaomē paſſiuū receptiuū erit forme ſui agētis. alias em̄ nōeſſet paſſiuuꝫ. qͥa actio ẜm Gil. por. non eſt aliud qͣꝫ q̄daꝫgeneratio forme agentis in paſſum Et ꝙ habeat formāillam in ſe inchoata pꝫ. qꝛ niſi ſic nō plus diceret̉ paſſiuūvel mobile iſtius aut iſtius mouētis qͣꝫ alterius. In̄ requirit̉ inclinatio que eſt ꝑ forme inchoatōnem. alias em̄motus diceret̉ violentus. Etiam habet in ſe talē potentiam receptiuā per ſe. Nam ſtat aliqͥd mobile ſil̓ mouert̉diuerſis motibꝰ vnꝰ tn̄ motus ſibi per ſe ꝯuenit ⁊ aliꝰper accn̄s vt vnū et idē mobile p̄t calefieri ⁊ augmentariigit̉ ille motus d̓r tali mobili naturalis ad quē motū mōbile hꝫ naturalē inclinatōem ⁊ qui imprimit̉ ſibi a mouēte in mobili inclinatōnem ad taleꝫ motum habente.Cōcluſio qͣntū ad primā ꝑtē pꝫ qꝛ ab illo grauia ⁊ leuiacapiūt motū a quo capiūt formā. a generāte em̄ capiuntper ſe formā. igit̉ ꝑ ſe a generāte mouent̉ de potentia eēntiali. vnde nō poſſunt ſeip̄a mouere de tali potētia ad actum. ideo oportet ꝙ ab alio moueant̉ Et eſt duplex mouens .ſ. naturale qd̓ in mouendo imprimit quādam formam mobili ſucceſſiue qua ꝯtinue magis ac magis īclinatur ad naturalem locū aūt ad terminū ſui motus. vtſol actu calidus mouet vapores ſurſum ſucceſſiue inducendo in ipſis formā leuitatis ꝑ calefactōem. Mouensvero violentū eſt qͦd in motu ſuo nō imprimit aliquā formam in mobili ꝑ quā mobile habet inclinatōnem ad terminū ſui motus. vt ptꝫ in vectis Sic̄ etiā eſt duplex mobile ſcꝫ naturale ⁊ violentū. vt patuit ſupra. Sciendumem̄ eſt. ꝙ duplex eſt potētia mobilis. q̄dam eſt eſſentialis. et quedā eſt accn̄talis. Eſſentialis eſt qͣ mobile pōtſuſcipere actū primū a mouente. ſicut ille qui nullam hꝫſcīam. ſed eſt addiſcēs in potētia ad actū pͥmū ſcīe Accidentalis em̄ eſt qua mobile eſt in potētia ad actū ſcd̓mqn̄ eſt in actu pͥmo ⁊ nō hꝫ actū ſcd̓m ꝓpter aliqd̓ īpedimentum ꝓhibens. ſicut qn̄ aliqͥs hꝫ habitū ſcīe eſt in actu primo ⁊ eſt in potētia accidentali ad actū ſcd̓m ſcꝫ adꝯſideratōem. ſicut eſt in phiſicis illud qd̓ eſt frigiduꝫ inactu ⁊ in potentia eſſentiali ad caliditatem. ⁊ cum iā habet caliditateꝫ ⁊ tamē detinetur extra locū propriū tunceſt in potentia accidētali ad ſuum locū. ⁊ ſi remoueat̉ tale impedimentum. per ſe fertur ad ſuum locum. Et ſimiliter eſt de grauibus et leuibꝰ. illud qd̓ eſt graue in actu eſt in potētia eſſentiali ad leuitatē ⁊ ad locum ſurſumſed quādo iā habet leuitatē ⁊ detinetur deorſuꝫ ꝑ aliqͦdprohibens eſt in potētia accidentali reſpectu ſurſum. qͥahoc accidit ſibi qͦd ſit extra locū ſuū. qꝛ cū iam habeat actu leuitatē actu eēt ī ſuo loco naturali niſi ꝓhiberet̉. Potentia tn̄ eēntialis et accn̄talis inter ſe ꝯueniūt ⁊ differūt