LiberOctauus
clauditur in vaſe aut retinet̉ in materia tendente deorſuꝫſicut eſt de igne qn̄ eſt in lignis Et ſicut diximꝰ de motuẜm locū corporū ſimplicium. ita etiaꝫ ſe habet in quātoẜm motum augmēti vel diminutōis. ⁊ in quali ẜm motum alteratōnis. Et ꝙ grauia et leuia moueātur ꝑ ſe agenerante ⁊ per accn̄s a remouente ꝓhibens vno ſignooſtendi pōt. qͥa qͣntū ip̄m generans ei qd̓ generatur largitur de ſua forma. tantum largit̉ ei de ſuo loco ⁊ de ſuomotu. Nā cū ignis agit ī graue qd̓ ē terra pͥmū diſſoluitip̄m et tūc eleuat ip̄m parū. et poſtea diſſoluit ⁊ rarificatip̄m plus et plus. et cū oīno igniuerit ip̄m tūc adunat ſibi id qd̓ generauit in loco ſuo naturali Et ideo locus etmotus dant̉ a generante ſicut forma. forma em̄ dat̉ pͥncipaliter. ⁊ motus et locus per ꝯn̄s dant̉. ſicut ea q̄ conſequūtur ꝓpria accidētia forme date ꝑ generatōem iuxtavulgatā autoritatē. dans formā dat conſequētia formaꝫmotum et locum ſcꝫEt tn̄ queritur hic quare in ipſorū locū mouentur grauia et leuia Cauſa aūt eſt. quia aptanata ſunt et hoc eſt graui et leui eſſe. Hoc qͥdēeo ꝙ ſurſuꝫ. illud āt eo ꝙ deorſuꝫ determīatū.¶ Hic mouet̉ queſtio q̄ querit̉ a platōne ⁊ quibuſdamalijs. quare in ſuū locū mouent̉ grauia ⁊ leuia qn̄ ſunt extra ip̄a cū nō videatur diſtinctus ab eis motor intrinſecus vel extrinſecus ſicut in aīalibꝰ et in his que mouent̉violenter diſtinctus motor īuenitur. Ad illā reſpondetph̓us ꝙ nulla alia cauſa eſt niſi quia ex forma accepta agenerante nata ſunt ibi eſſe ⁊ nō alibi vbi ſunt ſua generantia. et hoc eſt eſſe formale graui ⁊ leui. ⁊ ſic ꝑ eſſentiāſuā leue mouetur ſurſum ⁊ graue deorſum.Potentia aūt eſt leue et graue multipliciterſicut dictū eſt. Cunqꝫ em̄ ſit aer aqua potentiaquodā mō eſt leue Et tn̄ aer eſt adhuc in potentia. Contingit em̄ impeditū nō ſurſum eſſe ſedſi auferatur īpedimētū agit et ſemper ſurſum fitſimiliter aūt et quale ad actuꝫ eſſe mutat Moxem̄ cōſiderat ſciens niſi aliquid ꝓhibeat. ſuſtinens autē et ꝓhibens mouens eſt ſicut moueteſt aūt ſicut nō vt eſt colūnas diuellēs aut lapidem remouēs. aut a vaſe aquā. Scd̓m accn̄sem̄ mouet ſicut repercuſſa ſphera nō a parietemota eſt ſed a ꝓijciente Ꝙ quidē igitur nihilhorū ip̄m mouet ſeipſum manifeſtū eſt. ſed motus habet principium nō mouendi neqꝫ faciendi ſed patiendi.¶ Hic ph̓us in effectu oſtendit ꝙ grauia et leuia mouentur a generante ꝑ ſe. ⁊ a remouente ꝓhibēs ꝑ accn̄aEt iſtud on̄dit ꝑ hͦ ꝙ potētia graue ⁊ pon̄a leue d̓r multipliciter ſicuti ſupra dictū eſt de potētia ſciente. Namvno modo dicitur potētia leue id quod actu ē ſub formaterre aūt aque. et eſt ẜm actuꝫ graue ⁊ iō dicitur pon̄a leue. qꝛ materia ſua ē ſuſceptiua forme leuis Secūdo modo d̓r aliquid potētia leue qn̄ ip̄m eſt factū aer vel igniset in ſe hꝫ formā leuis. Et huius ratio eſt. qꝛ ꝯtingit aliquādo ꝙ ꝓpter aliqd̓ īpedimētū neqꝫ tale eſt ſurſuꝫ neqꝫpōt ſurſum aſcēdere. ſꝫ ꝯtinue qn̄ ablatū fuerit impedi-
mentū tūc agit actū leuis ⁊ tūc fit ſurſum ꝑ hoc ꝙ aſcēdit. Sil̓r aūt eſt de quali qn̄ de generatōne deductuꝫ eſtad formā qualitatis generate. tūc in actu īmutat ẜm illāſicuti dictū fuit ꝙ ſciens mox conſiderat niſi aliqͥd ꝓhibeat ip̄m. Illud aūt qd̓ eſt mouens ſiue remouēs id qd̓ſuſtinet et ꝓhibet generatū ne agat oꝑatōem ſue forme illud poteſt dici mouens ⁊ nō mouens. ſicut ille qͥ duiellitcolūnas domus aut qͥ deijcit lapides qͥ iacuerūt ſuꝑ cōlūnas aūt ille qͥ emit aquā in vaſe ꝯtentā. ille em̄ ẜm accidens mouet ſed per ſe non mouet Mouere autem ẜmaccidens dicitur paries pilam ſphericā quando reꝑcutitur ꝓiecta ad parietem. Hāc̄ em̄ percutiens mouet perſe ⁊ paries per accidens: Et eodem modo eſt in grauibus et leuibus. Nam primū generans dans eis formādat om̄ia formā generatis ꝯſequentia q̄ ſunt motꝰ ⁊ locus. ſed remouēs ꝓhibens ſiue auferēs īpedimentū mouet ip̄m per accidens. qꝛ nihil dat tali mobili. ſed ſolū remouet impediens id qd̓ iam ineſt ea remouendo. iam eīper formā ſibi a generante datā ineſt ei eſſe illud qͦd ꝑ ſeꝯſequit̉ formā datam licet impediat̉ ab exteriori Manifeſtū eſt igit̉ ex dictis. ꝙ nihil horū ſimplicium corpoꝝmouet ſeip̄m ſicut antiquitus opinatus eſt plato. ⁊ poſteum galienus et in ꝓceſſu tꝑis ſeneca. ſꝫ oīa talia ſui motus in ſe habēt pͥncipiū nō quidem mouendi ſe actiue etfaciendi ſꝫ patiēdi et recipiendi hͦ a generāte ip̄a et dāteeis formam cuius eſt motus et locus ad quē mouēturSi igitur om̄ia que mouētur a natura mouentur. aut extra naturā et violentiā et que extra naturā oīa a quodā et ab alio. Horū autemque natura iterū quecūqꝫ a ſeipſis mouent̉ abaliquo mouēt̉. et que nō a ſeipſis vt leuia ⁊ grauia. aut em̄ a generante ⁊ faciente leue ⁊ graue ab impedientia ⁊ ꝓhibētia ſoluēte. oīa ergoque mouent̉ ab aliquo mouebūtur.Hic. p. cōcludit ꝯcluſionē pͥncipal̓r intētā dicēs. ꝙ oīaq̄ mouētur aut a natura mouent̉ aut extra naturā ſiueviolētiā. illa eī q̄ mouent̉ extra naturā mouēt̉ a qͦdā mōtore qui eſt extra ip̄a ꝑ definitōem et eſſe. Eoꝝ aūt quenatura mouent̉ iterū q̄cunqꝫ mouentur a ſeipſis ſicut aīalia mouent̉ a motore aliqͦ diſtincto ab eo qd̓ mouet̉ ꝑ definitōnem et nō ꝑ eē. Et ſil̓iter ea q̄ nō mouent̉ a ſeipſiset mouentur natura. vt grauia et leuia mouētur. et ab aliquo motore qui diſtinctus eſt ab eis per eſſe. qꝛ aut mouentur a generante et faciente leue et graue in forma leuis et grauis. aut ab eo qd̓ ſoluit ⁊ remouet ab eis impedientia ⁊ ꝓhibentia vt agant actū grauis et leuis. igituroīa que mouent̉ ab aliquo mouebunt̉ diſtincto ab ipſisꝑ definitōem et eſſe aut per definitōem ſolum.Utꝝ grauia et ieuia perſe a generāte moueant̉ et per accidens a remouente prohibens.Et videtur ꝙ non moueātur grauia et leuia a generante. quia mouentur a locis ſuis naturaliter. qm̄ locusattrahit locatum cuiꝰ ſignū eſt ꝙ naturaliū motꝰ in finequātomagis loco appropinquat tāto eſt velocior Cōfirmat̉ grauia et leuia hn̄t in ſeip̄is pͥncipiū ſui motꝰ perqd̓ differunt ab artificialibꝰ ſcd̓o phyſicoꝝ. et non ſolum