Phyſicorum.Areſtotelis

Incidunt dubiā quoꝝprimū eſt. Quot ſunt ſpecies mouentium. Solutiotres. Quedā em̄ ſunt que mouēt que nec ſunt corporanec virtutes corporales ſiue virtutes in corpore ſicut dixerūt peripatetici. et ſunt illi motores indiuiſibiles qͥ nōmultiplicantur qͣꝫtitate corporis multiplicata. nec diminuunt̉ qͣꝫtitate diminuta per ſe vel per accidens ſicut intelligentie mouent celeſtia. et corpus humanū quod mouetur ab intellectu. q̄dam aūt ſunt mouentia q̄ non ſuntcorpora ſed tm̄ ſunt virtutes corꝑales. hoc eſt que creſcunt et decreſcunt multiplicata materia ſua propria ⁊ diminuta. ſicut eſt grauitasleuitas ⁊ hmōi. Alia mouentia ſunt corꝑa que tantū mouēt ꝑ virtutes corꝑales ineis exiſtentes. ſicut talentū plūbi mouet brachiū libre ꝑgrauitatem q̄ eſt in eo. De mouentibꝰ em̄ primo mododictis nō eſt ad ꝓpoſitum ſed in fine octaui huius de eisvenit dd̓m ſꝫ de mouentibꝰ ſecūdo et tertio modis dicēdum eſt in ꝯparatōe ad ſua mobilia qm̄ que ſic mouentdiuidi poſſunt ſicut ⁊ ip̄a que mouentur ab ipſis. et ideocōparationes que hic fac̄te ſunt nō habent locū in motoribus celorum.Secūdum dubium eli.An ꝓportio velocitatis in motibꝰ ſumat̉ penes ꝓportion potētiarū motiuarū aut penes reſiſtentiam mobilisEt videt̉ ꝙ ꝓportio velocitatꝭ ſumat̉ penes ꝓportionēpotentiarum motiuarū. Nam proportio effectuum ſumitur penes ſuarū cauſarum ꝓportiōem potētia em̄ motiua eſt cauſa velocitatis motus. igitur ex ꝓportione virtutū mouentiū ſumitur ꝓportio in motibus. Secundo arguit̉ ꝙ ſumitur penes mobilis reſiſtentiam. Namdicitur in quarto huius ꝙ talis ſit proportio velocitatꝭin motibus qualis eſt ꝓportio medij ad mediū. a medioautem ſumitur reſiſtentia in motu. ergo ex proportionereſiſtentiarū attēditur ꝓportio velocitatis in motibus.Solutio ꝙ duobꝰ mobis accipitur ꝓportio. vno modo cōmuniter et ſic eſt duorū cōparatorū in aliquo habitudo Alio modo accipitur ꝓprie ⁊ ſic eſt duarū qͣꝫtitatūeiuſdem generis penes equale ⁊ inequale habitudo Ehec diuiditur in proportionē rationalem ⁊ irrationalemRationalis que eſt inter qͣꝫtitates conmēſurabiles. Etirrationalis que eſt inter quātitates nō cōmenſurabilesDicuntur em̄ qͣꝫtitates cōmenſurabiles due quātitates inter ſe habentes vnā menſuram cōmunē qua quelibet mēſurari poteſt. ſicut duodenarius ⁊ nouem habentternariū. Et incōmēſurabiles dicuntur que nō habentaliquā menſuram cōmunē qua poſſunt ad inuicem conmenſurari vt diamēter ⁊ coſta quadrati. Et ſic dicendum eſt ad queſitum ꝙ proportio velocitatis in motunon ſumitur penes ꝓportiōem potētiarum motiuarumabſolute Nec penes reſiſtētiam potētiarū. Nec penes ꝓportionem exceſſuum potentiarū attenditur ꝓportio velocitatis in motibus ſed attēditur penes proportionemexceſſus mouētis ſupra mobile. Primū patet ſcꝫ ꝙ ꝓportio velocitatis in motu nō ſumitur penes ꝓportionem potētiarū motiuarū abſolute. Nam ſi accipiat̉ virtus mouēs que poteſt mouere octo libras ⁊ alia que poteſt mouere quatuor. et prima applicetur ad ſeptē et aliaad quatuor. tunc illi motus nō ſe habebunt in proportio

ne dupla in velocitate ⁊ tamen potentie motiue ſe habēt.in proportiōe dupla. igitur penes proportionem illaruꝫvirtutū abſolute nō ſumitur ꝓportio velocitatum ipſiusmotus. Secūdū patet ſcꝫ ꝙ ꝓportio velocitatū in motibus nō attenditur ſolum penes reſiſtentiā potētiarū. qͥaſi accipiantur octo libre ad virtutem que pōt in octo etquatuor ad illam que poteſt in quatuor tūc ille reſiſtentie ſe habebunt in proportione dupla ⁊ tamē illimotꝰẜm velocitatem non ſe habebunt in proportione duplaīmo magis erūt equalis velocitatis. igit̉ penes proportionem illarū potētiarum tm̄ non attenditur proportiovelocitatis in motibꝰ Tertiū pꝫ ſcꝫ ꝙ penes ꝓportōemexceſſuū potētiaꝝ nō attēdit̉ ꝓportio velocitatꝭ in motibus. quia ſi virtus potēs mouere octo applicetur ad ſextunc illi duo exceſſus potentiarū motiuarū ſe habent inꝓportione dupla. et tamē velocitas motuū non erit inꝓportione dupla. ſed virtus ibi eſt exceſſus in vno velocius mouebit qͣꝫ illa q̄ excedit in duobus. Igitur relinquitur quartum. Cuius ratio eſt qͥa quāto ꝓportio virtutis motiue ſupra reſiſtentiaꝫ mobilis eſt maior. tantomouens velocius mouet et fortius. et quanto eſt minorexceſſus virtutis mouentis ſupra mobile tanto tardiusmouet: igitur ẜm illam ꝓportōnem exceſſuū virtutū adreſiſtentiā ſumitur proportio velocitatū in motibus Ethoc dūtaxat intelligit̉ in motibꝰ naturalibus qui fiuntab agente naturali per volūtatē quia in talibus quādoqꝫfit motus velocior aut tardior manēte eodē exceſſu virtutis mouentis ſupra mobilis reſiſtentiam Ad obiecta in oppoſitū Ad primū dd̓m eſt. ꝙ ꝓportio effectuūſumit̉ ẜm ꝓportōnem ſuarū cauſarū totaliū et vniuocaꝝqn̄ virtus mouens nō eſt totalis cauſa reſpectu velocitatis motꝰ maioris aut minoris. ſed requirit̉ cauſa materialis cōcurrens ad illum effectum que diuerſimodeſe poteſt habere ad cauſam efficientem. licet ſit totaliscauſa efficiens. vt dictum eſt ſupra. Ad ſecūdū dicēdum eſt ꝙ ph̓us quarto huius nō intelligit ꝙ illa ꝓportio motuū ſumatur ex parte mediorum abſolute. ſed exꝑte mediorum ſuppoſita proportione exceſſus mouentium ſupra mobilia.¶ Finitur ſeptimus phyſicorum¶ Incipit octauus phyſicorum Areſto.Truꝫ autem factus ſit aliquando motus. cuꝫnon eſſet prius. et corrūpit̉ iterum. ſic ꝙ moueri nihil ſit. autneqꝫ factus eſt. neqꝫ corrūpiturſed erat ſemper et erit. et erit hoc īmortale: et ſine quiete exiſtit in his que ſunt. vt vita quedaꝫens natura oībus ſubſiſtentibus.¶ Iſte eſt octauus et vltimꝰ liber phyſicoꝝ in quo ph̓sdeterminat de pͥmo motu ⁊ pͥmo motore Et diuidit̉ inqͣtuor tractatꝰ. In quoꝝ pͥmo determinat̉ ꝙ motꝰ nūqͣꝫnaturaliter incepit et nunqͣꝫ deſinet In ſecundo tractatuHh iiij.

Hh iiij.