Druckschrift 
Commentaria in libros Physicorum Aristotelis secundum viam Albertistarum cum textu
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

UberTercius

huiuſmodi non ex materia abſoluta ꝓueniāt. ſed ratōnediſpoſitō in mareria introductaꝝ ab aliquo agente aliquē aliū finē intēdente p̄t introduci niſi mediantibꝰtalibꝰ diſpoſitōnibꝰ remota forma ſub̓ali in materia preexiſtente quare tales effectus in finē reduci pn̄t non ſolum in materiā. Et ad confirmatōnē dd̓m eſt licet materia de ſe ſit magis nccāria qͣꝫ finis. tamē illa neceſſitas materie ſibi ꝓuenit ex ſuppoſitōne finis. Unde neceſſitas innaturalibꝰ ponit̉ circa ip̄m finē ille qn̄qꝫ poſſet impediri fruſtrari. ſed illa neceſſitas ponit̉ circa materiā. tn̄ talis neceſſitatis in materia ꝓuenit ex finis ſuppoſitōneet talis etiā diſpoſitio finis neceſſitateꝫ inducit ꝓpter hocqͥa eſt vltimū qd̓ ab ip̄o agente intenditur mouet ip̄magens rōne cuiꝰ agens materiā. oīa media ad talem finem requiſita diſponit. Ad 2ᵐ dd̓m ē. duobꝰ modisp̄miſſe cōſiderant̉ Uno in rōne ſuoꝝ terminoꝝ ſcꝫne maioris minoris extremitatū que cōcluſione ingrediunt̉. ſic hn̄t rōnē materie reſpectu ꝯcluſionis. Nec proprie ſic dicunt̉ premiſſe p̄miſſe hn̄t ſe in an̄tis rōne qd̓ ēincluſiuū medij vt clare patet in ſpecie argumentatōisAlio cōſiderant̉ in rōne diſpoſitōnis ip̄aꝝ in modofigura ordinataꝝ. in rōne medij in quo ſtat virtus inferendi cōcluſionē. illo habēt rōnem cauſe efficientisreſpectu cōcluſionis. hoc ſumit̉ neceſſitas cōcluſiōisa premiſſis pͥmo. ideo ſumit̉ ab ip̄is tanqͣꝫa materia. in hoc decipiebant̉ antiqui credentes eodem neceſſitatē euenire ex parte materie in naturalibꝰ quēadmodū ꝓuenit neceſſitas ex p̄miſſis. Ex quo patet. finis ẜm eſt cauſa ſit eodē pͥncipiū ſicut principiuꝫin demonſtratiuis. pͥncipiū in demonſtratiuis ſit pͥncipiū rōcinatōnis cognitōnis. ſed finis in agibilibꝰ naturalibꝰ. ſolū eſt principiū ratiocinatōnis īmo eſt principium actus ſiue operatōnis vt patet practicanti.Sextum dubium eitAn materia in definitōnibꝰ phyſicis recipiat̉. Solutōin phyſicis alterū duoꝝ oportet eſſe ſcꝫ definitō det̉ performā materiā declarante ẜm ꝯſecutōnē ad ip̄am. autin definitōne ponat̉ materia. Si em̄ definiat̉ ſpecies phyſica definiet̉ genus drām. genus eſt forma generalis eſt niſi in materia generali. ſic poſito genere ſeqͥtur neceſſitas materie in genere. Differentia aūt vltima eſt ꝓpͥaforma ad illā conſeqͥtur ꝓpria materia. ideo dictuꝫ eſt forme phyſice concepte ſunt cum materia. Sed ſi definiatur aliqua paſſionū aut oꝑatōnū phyſicaliū oportꝫ poni materiā in definitō ne. quia oꝑatio illa eſt ſupra materiādeterminatā. paſſio ſil̓r. Exemplū pͥmi eſt. vt ſi homo definiat̉ recipitur materia in definitōne ip̄ius ſed ad vtrūqꝫ definientiū ſupponit̉ cōſequit̉ neceſſitas materie. quiaſi aīal eſt neceſſario erit materia aīalis. ſi rōnale mortale. oportet eſſe materiā corꝑis ad mediū cōplexionis interoīa corpora magis accedentem. Exemplū aūt ſecundi patet in definitōnibus digeſtionū indigeſtionū. qͥa digeſtioeſt complexio aꝓprio naturali colore ex cōtraiacentibuspaſſionibus. In hac enim definitōne ponitur efficiensmateria. ſic ſimiliter eſt de definitōnibus aliaꝝ paſſionūMathematica autem definitio aut metaphyſica neutromodo cum materia eſt concepta. vt ſi triangulus definiat̉in eius definitōne non ponitur materia. Nec etiam in definitōne recti aut alicuius alterius paſſionis mathematice. Eodem autem modo multo amplius eſt in defini-

Toniam autēnatura et principium motuset ſtatus et mutationis. ſcientia autem nobis de natura eſtoportet non ignorare quid ſitmotus. Neceſſarium enim eſt ignorato ip̄o etignorare naturam.Iſte eſt tercius liber phyſicoꝝ in quo ph̓s determinatde paſſionibꝰ intrinſecis corporis mobilis que ſunt motꝰet infinitū. poſtqͣꝫ determinatū eſt de natura. de cauſis perſe accidens. Et diuidit̉ pn̄s liber in duos tractatꝰ. Inquoꝝ pͥmo ph̓s determīat de motu. In ſcd̓o de infinitoibi. qm̄ aūt de natura. Primus em̄ tractatus in tria diuiditur capitula. In quoꝝ pͥmo inueſtigat definitōnē motus ꝓbat eam eſſe bene datā tam directe qͣꝫ indirecte exdictis antiquoꝝ motus poſſet aliter bene definiriqͣꝫdefinitus eſt. In ſecūdo capitulo inueſtigat definitōnemmaterialē motus. ibi. mouet̉ aūt mouens. In tercio mouet duo dubia que ſoluit. ibi. dubiū aūt manifeſtum. Pri capitulū in duas diuidit̉ partes. In quarū pͥma ponit ordinē dicendoꝝ. In ſecūda parte exequit̉ intentū ſuūibi Eſt igit̉ aliqͥd. Quantū igit̉ ad pͥmā partē dicit ph̓s.Quoniā aūt natura eſt pͥncipiū motus ſtatus mutationis hoc eſt quietis vt dictū eſt in pͥncipio ſecūdi phyſicoꝝ igit̉ cōgruit in hoc tercio mentōnem facere de motu.eo motus eſt ꝓprius effectus nature. ꝯn̄s ignoratomotu neceſſe eſt naturā ignorare.Determinantibus aūt de motu tentandū eſteodem aggredi modo. et de his que cōſequenter ſunt. Uidetur aūt motus eſſe cōtinuorumſed infinitū apparet primū in continuo. Undeet definientibus continuū contingit primū indigere multotiens rōne infiniti. cum infinitumdiuiſibile continuum ſit.Hic ph̓s ꝓbat ad phyſicū pertinet cōſiderare de infinito. qͥa ad ip̄m pertinet determīare de motu. ip̄e inqͥrit cognitōnem reꝝ naturaliū ip̄ius nature. talis em̄ haberi poteſt ſine motu vt dictū eſt. in rōne aūt motus includit̉ cōtinuū ſit continuus exitus de potentia ad actum. in definitōne continui multotiens ponit̉ infinitum omne continuū ſit in infinitū diuiſibile. igit̉ ſi phyſicusconſideret motum etiam habet conſiderare infinitū.Adhuc autē ſine loco et vacuo et tempore impoſſibile eſt eſſe motū. Manifeſtū igitur eſt.