UberTercius
huiuſmodi non ex materia abſoluta ꝓueniāt. ſed ratōnediſpoſitō nū in mareria introductaꝝ ab aliquo agente aliquē aliū finē intēdente qͥ nō p̄t introduci niſi mediantibꝰtalibꝰ diſpoſitōnibꝰ ⁊ remota forma ſub̓ali in materia preexiſtente quare tales effectus in finē reduci pn̄t ⁊ non ſolum in materiā. Et ad confirmatōnē dd̓m eſt licet materia de ſe ſit magis nccāria qͣꝫ finis. tamē illa neceſſitas materie ſibi ꝓuenit ex ſuppoſitōne finis. Unde neceſſitas innaturalibꝰ nō ponit̉ circa ip̄m finē cū ille qn̄qꝫ poſſet impediri ⁊ fruſtrari. ſed illa neceſſitas ponit̉ circa materiā. ⁊ tn̄rō talis neceſſitatis in materia ꝓuenit ex finis ſuppoſitōneet talis etiā diſpoſitio finis neceſſitateꝫ inducit ꝓpter hocqͥa eſt vltimū qd̓ ab ip̄o agente intenditur ⁊ mouet ip̄magens rōne cuiꝰ agens materiā. ⁊ oīa media ad talem finem requiſita diſponit. Ad 2ᵐ dd̓m ē. ꝙ duobꝰ modisp̄miſſe cōſiderant̉ Uno mō in rōne ſuoꝝ terminoꝝ ſcꝫ rōne maioris ⁊ minoris extremitatū que cōcluſione ingrediunt̉. ⁊ ſic hn̄t rōnē materie reſpectu ꝯcluſionis. Nec proprie ſic dicunt̉ premiſſe cū p̄miſſe hn̄t ſe in an̄tis rōne qd̓ ēincluſiuū medij vt clare patet in oī ſpecie argumentatōisAlio mō cōſiderant̉ in rōne diſpoſitōnis ip̄aꝝ in modo ⁊figura ordinataꝝ. ⁊ in rōne medij in quo ſtat virtus inferendi cōcluſionē. ⁊ illo mō habēt rōnem cauſe efficientisreſpectu cōcluſionis. ⁊ hoc mō ſumit̉ neceſſitas cōcluſiōisa premiſſis ⁊ nō pͥmo mō. ⁊ ideo nō ſumit̉ ab ip̄is tanqͣꝫa materia. ⁊ in hoc decipiebant̉ antiqui credentes eodemmō neceſſitatē euenire ex parte materie in naturalibꝰ quēadmodū ꝓuenit neceſſitas ex p̄miſſis. Ex quo patet. ꝙ finis ẜm ꝙ eſt cauſa nō ſit eodē mō pͥncipiū ſicut principiuꝫin demonſtratiuis. cū pͥncipiū in demonſtratiuis ſit pͥncipiū rōcinatōnis ⁊ cognitōnis. ſed finis in agibilibꝰ ⁊ naturalibꝰ nō. ſolū eſt principiū ratiocinatōnis īmo eſt principium actus ſiue operatōnis vt patet practicanti.Sextum dubium eitAn materia in definitōnibꝰ phyſicis recipiat̉. Solutō ꝙin phyſicis alterū duoꝝ oportet eſſe ſcꝫ ꝙ definitō det̉ performā materiā declarante ẜm ꝯſecutōnē ad ip̄am. aut ꝙin definitōne ponat̉ materia. Si em̄ definiat̉ ſpecies phyſica definiet̉ ꝑ genus ⁊ drām. ⁊ genus eſt forma generalis q̄nō eſt niſi in materia generali. ⁊ ſic poſito genere ſeqͥtur neceſſitas materie in genere. Differentia aūt vltima eſt ꝓpͥaforma ⁊ ad illā conſeqͥtur ꝓpria materia. ⁊ ideo dictuꝫ eſtꝙ forme phyſice concepte ſunt cum materia. Sed ſi definiatur aliqua paſſionū aut oꝑatōnū phyſicaliū oportꝫ poni materiā in definitō ne. quia oꝑatio illa eſt ſupra materiādeterminatā. ⁊ paſſio ſil̓r. Exemplū pͥmi eſt. vt ſi homo definiat̉ nō recipitur materia in definitōne ip̄ius ſed ad vtrūqꝫ definientiū ſupponit̉ ⁊ cōſequit̉ neceſſitas materie. quiaſi aīal eſt neceſſario erit materia aīalis. ⁊ ſi rōnale mortale. oportet eſſe materiā corꝑis ad mediū cōplexionis interoīa corpora magis accedentem. Exemplū aūt ſecundi patet in definitōnibus digeſtionū ⁊ indigeſtionū. qͥa digeſtioeſt complexio aꝓprio ⁊ naturali colore ex cōtraiacentibuspaſſionibus. In hac enim definitōne ponitur efficiens cūmateria. ⁊ ſic ſimiliter eſt de definitōnibus aliaꝝ paſſionūMathematica autem definitio aut metaphyſica neutromodo cum materia eſt concepta. vt ſi triangulus definiat̉in eius definitōne non ponitur materia. Nec etiam in definitōne recti aut alicuius alterius paſſionis mathematice. Eodem autem modo ⁊ multo amplius eſt in defini-
Toniam autēnatura et principium motuset ſtatus et mutationis. ſcientia autem nobis de natura eſtoportet non ignorare quid ſitmotus. Neceſſarium enim eſt ignorato ip̄o etignorare naturam.Iſte eſt tercius liber phyſicoꝝ in quo ph̓s determinatde paſſionibꝰ intrinſecis corporis mobilis que ſunt motꝰet infinitū. poſtqͣꝫ determinatū eſt de natura. de cauſis perſe ⁊ ꝑ accidens. Et diuidit̉ pn̄s liber in duos tractatꝰ. Inquoꝝ pͥmo ph̓s determīat de motu. In ſcd̓o de infinitoibi. qm̄ aūt de natura. Primus em̄ tractatus in tria diuiditur capitula. In quoꝝ pͥmo inueſtigat definitōnē motus ⁊ ꝓbat eam eſſe bene datā tam directe qͣꝫ indirecte exdictis antiquoꝝ cū motus nō poſſet aliter bene definiriqͣꝫdefinitus eſt. In ſecūdo capitulo inueſtigat definitōnemmaterialē motus. ibi. mouet̉ aūt ⁊ mouens. In tercio mouet duo dubia que ſoluit. ibi. dubiū aūt manifeſtum. Primū capitulū in duas diuidit̉ partes. In quarū pͥma ponit ordinē dicendoꝝ. In ſecūda parte exequit̉ intentū ſuūibi Eſt igit̉ aliqͥd. Quantū igit̉ ad pͥmā partē dicit ph̓s.Quoniā aūt natura eſt pͥncipiū motus ⁊ ſtatus ⁊ mutationis hoc eſt quietis vt dictū eſt in pͥncipio ſecūdi phyſicoꝝ igit̉ cōgruit in hoc tercio mentōnem facere de motu.eo ꝙ motus eſt ꝓprius effectus nature. ⁊ ꝑ ꝯn̄s ignoratomotu neceſſe eſt naturā ignorare.Determinantibus aūt de motu tentandū eſteodem aggredi modo. et de his que cōſequenter ſunt. Uidetur aūt motus eſſe cōtinuorumſed infinitū apparet primū in continuo. Undeet definientibus continuū contingit primū indigere multotiens rōne infiniti. cum infinitumdiuiſibile continuum ſit.Hic ph̓s ꝓbat ꝙ ad phyſicū pertinet cōſiderare de infinito. qͥa ad ip̄m pertinet determīare de motu. cū ip̄e inqͥrit cognitōnem reꝝ naturaliū ⁊ ip̄ius nature. talis em̄ haberi nō poteſt ſine motu vt dictū eſt. in rōne aūt motus includit̉ cōtinuū cū ſit continuus exitus de potentia ad actum. ⁊ in definitōne continui multotiens ponit̉ infinitumcū omne continuū ſit in infinitū diuiſibile. igit̉ ſi phyſicusconſideret motum etiam habet conſiderare infinitū.Adhuc autē ſine loco et vacuo et tempore impoſſibile eſt eſſe motū. Manifeſtū igitur eſt. ꝙ