PhyſicoꝝAreſtotelis

motor imprimere ꝑ modū quo ip̄e mouet. ⁊ habet in ſetale pͥncipiū ꝑ ſe et nō ẜm accn̄s. ſicut potētia qͣle aut potentia calidū aut frigidū efficitur in actu ẜm qͣlitatē ſuāinformatiue ad quam fuit ordinata potentia eius. ⁊ ſil̓reſt de eo qd̓ potentia eſt qͣntum. aut potentia vbi Dicit̉aūt pͥncipium paſſiuū receptiuū forme agentis eſſe illudin quo eſt inchoata forma agētis. ſicut in primo libro ſcriptum eſt. quia aliter nō eſſꝫ materia propria neqꝫ mobile proprium ſuo motori potius qͣꝫ alij. Nam oportet ꝙmouentia inferant paſſiones ſuas ꝓprijs motibus. ⁊ agetia ſuis ꝓprijs paſſiuis. ⁊ hmōi paſſiui ſiue mobilis generale ſignum eſt qn̄ in eis talis īuenitur potentia q̄ nonindiget niſi vno determinato motore vt exeat in actumSi em̄ plures exigeret motores tūc non eſſet ꝑ ſe appropriata vni et ſic̄ nō eſſet alicuiꝰ agētis ꝓpriū paſſiuū ſicutfigura hoīs pon̄a eſt in ſemine hoīs. et figura idoli potētia eſt in cupro. Et hec potentia ineſt illi paſſiuo ꝑ ſe etnō ẜm accidens. quia aliquādo idem nūero mobile mouetur ⁊ ad quale ⁊ ad quātū. ſed tūc alterū alteri acciditet non eſt ei eſſentiale. ſicut quando calidū potentia fit actu calidum. tunc em̄ quia calor eſt diſſoluens et extenſiuus id qd̓ fit calidum maioris fit qͣꝫtitatis. ⁊ ſtat ꝙ hocnon fuit de intētione agētis. ſed ideo fit quia extenſio accidit calori qn̄ eſt in materia diſſolubili et extenſibili Etiſtud qd̓ nūc dcm̄ eſt vl̓iter fit in corporibus ſimplicibꝰqn̄ mouentur ẜm locū. qꝛ illa mouent̉ ab alio extra naturam ſiue violenter. et ab alio mouentur ẜm naturā ſiuenaturaliter. ſicut ignis et terra quorū vnū et primuꝫ eſtleue ſimpliciter ⁊ aliud graue ſimpliciter. ⁊ ideo motusp̄dicti magis ſunt in eis manifeſti qͣꝫ in elemētis medijsque ſunt grauia et leuia in reſpectu.Qm̄ aūt qd̓ et potentia multipliciter dicit̉.Hec cauſa eſt nō eē manifeſtū a quo hmōi mouentur vt ignis ſurſum. terra vero deorſum.Eſt aūt potentia aliter addiſcēs ſciens. ⁊ hn̄siam ſcientiam et non ꝯſiderans Semꝑ autemcū ſimul actiuū et paſſiuum ſunt. fit aliqn̄ actuqͦd in potentia. vt addiſcens ex potētia eſſe alterū fit potentia. Habens em̄ ſcīam non conſiderans aūt potentia eſt ſciens quodā modo.ſed non ſicut et ante addiſcere. Cum aūt ſic habeat ſi aliqͥd nō ꝓhibeat operatur et cōſiderat.Aut erit extra cōtradictiōem ignorantia. Similiter aūt hec ſe habent et in phyſicis. Frigidum em̄ potentia eſt calidum. cū aūt fuerit mutatum iam ignis eſt Ardet aūt niſi aliquid prohibeat et impediat. Similiter aliquid ſe hꝫ etcirca leue et graue. Leue eī fit ex graui et ex aqͣaer. Hoc em̄ potentia primū iam leue ⁊ operabitur mox niſi aliquid prohibeat. Actus autēleuis eſt alicui eſſe ſurſum. Prohibetur aūt cūin contrario loco ſit. ſimiliter et hoc ſe habet inquāto et quali.¶ Hic ph̓us ponit cauſam ꝙ non ſit manifeſtū in corporibus naturalibus igne et terra et alijs a quo moueā

tur. et eſt iſta. quia potentia multipliciter dicitur. Unomodo aliquid dicit̉ eſſe in potētia paſſiua ad actum pͥmūet hoc modo ille eſt in potentia ſciens qui adhuc addiſcitet eget vt doceatur. quia eſt in potentia ad ſcientiā. Aliomodo dicitur aliquis in potētia ſciens qui iam habet ſcientiam in habitu ſed non cōſiderat actu ẜm eam. Primus em̄ qui eget doctrina non habet potentiā in qua ſitcōplementum niſi per inchoationē. quia in potentia ſuaeſt habitus cōfuſus nō adunatus qui eſt in pͥmis principijs ſcīaꝝ que homo ſcit per naturā. ſecūdus vero habet habitu et poteſt agere actiones habitus qn̄ voluerit niſi ſit impeditus. ⁊ ideo primus eſt per ſe in potentia ſciens. ſed ſecūdus non eſt ꝑ ſe in potētia ſciens ſedactu et ꝑ accidens impeditur ab opere ſcientie. Et generale tn̄ eſt in vtroqꝫ iſtorū modoꝝ. ꝙ ſemper fit actuid quod eſt potentia qn̄ ſimul ſunt actiuū et paſſiuum.ſi em̄ docēs ẜm ſuam doctrinam tangat ⁊ informat potentia ſcientem. tunc per ſe potentia ſciēs efficitur actudoctꝰ et ſciens. ſimiliter cū remouēs impedimētum ſimul ſit cū ſciente nō cōſiderante efficitur ſciens actu conſiderans. ſic em̄ addiſcens ex potentia eſſe ad diſcentemfit alterū aliquid a potentia. quia efficitur in actu. Cumaūt ſic habet actum ſciendi ⁊ nō ſit aliquid qd̓ ꝓhibeatipſum tūc ẜm actum et ꝯplemētum qd̓ recipit operabit̉hoc eſt cōſiderabit ẜm actū de ſcibilibꝰ q̄ iam didicit Siem̄ ita nō diceret̉ tūc̄ ſequeret̉ neceſſario ꝙ poſt ſcientiaꝫacceptam ineſſet ſibi adhuc ignorantia q̄ ẜm cōtradictionem habet ſe ad ſcire. ⁊ ſic ſimul ſciret et nō ſciret quia nōvalens cōſiderare cū nō habeat impedimentum eſt ignorans. et hoc eſt impoſſibile. igitur oportet dicere ꝙ hn̄sſcientiam ẜm actum cōſiderat ſi nō habeat impedimentum Et ſi querat̉. quid moueat eū ad cōſideranduminter duo mouētia ſcꝫ vtrū moueat eū ad cōſiderandumille qui docet eum et generat in eo ſcientiam. vel ille qͥ remouet ei impedimētū poſtqͣꝫ doctus eſt Inuenimus ꝙdocens ipſum. mouet eū per ſe ad conſiderandū. qͥa datei formā ad quā neceſſario cōſequit̉ cōſiderare ſi nō impediatur. ſed remouens obſtaculum mouet eū per accidens. quia motus eius nō dat ei ꝯſiderare niſi per accidens. eo ꝙ cōſiderare inerat eiprius ſi impedimentumnō habuiſſet. Similiter aūt per omnē modū ſe habet inphyſicis quātū ad mouentia corpora ſimplicia que ſuntquatuor elementa. In talibus em̄ id qd̓ eſt actu frigidūpotentia eſt calidum anteqͣꝫ generetur et fiat ẜm actumcalidū Cum aūt generatum eſt et accepit formam calidi et fit ignis tunc operabitur operationē calidi que eſtardere niſi habeat aiiquid quod ipſum impediat ab operatione. Unde ab eo a quo accipit formam ignis ⁊ caloris ab eodem accipit omnē operationē et oēm proprietatem q̄ ſequit̉ formam ignis ⁊ caloris. Sil̓iter autē ſehabet. ⁊ graue ⁊ leue. leue em̄ fit ex graui per hoc ꝙ graue eſt leue in potentia. ⁊ tunc fit leue a generante ipſuma graui. ſicut quando fit ex aqua aer aut ignis. vel quādo fit terra alterum illorum. graue em̄ prius potētia eſtleue. et hoc tali potentia que vocatur per ſe potentia paſſiua et receptiua in qua per inchoationem eſt formā leuis. Cum autem eſt leue ẜm cōplementum tunc habebit ab eodem generante omia que ſequuntur leuitatemque ſunt motus ſurſum et locus ſuperior niſi aliquid impediat. Actus enim conſequens leuitatem eſt in aliquo vbi determinato quod eſt ſurſum. ſed aliqn̄ ꝓhibet̉quādo detinetur in loco contrario. ſicut cū ignis aūt aer