PhyſicoꝝRreītotelis
¶ Hic ph̓s ponit vnā ſubdiuiſionē q̄ ſecūda appellaturdiuiſio. Et eſt Eorū que mouentur per ſe alia mouent̉a ſeipſis. ita ꝙ habēt motorē indiſtinctū a ſeipſis ẜm eēvt aīalia. Alia vero mouentur ab alijs que ꝑeſſe diſtincta ſunt ab ipſis ⁊ ꝑ definitōem ſicut inaīata. ⁊ qꝛ hec oīaliquide patēt ex his que in quinto huius dicta iunt. ideonō eſt neceſſe hic amplius explanare iſta p̄ter ſoluꝫ illudquod ex dictis patet. ꝙ aīa nō mouet̉ per ſe nec pōt moueri ꝑ ſe. cū ip̄a nō moueat̉ niſi in corꝑe. et ſi ſeparet̉ a corpore non erit mobilis motu phyſico cū ſit indiuiſibilisẜm qͣꝫtitatem vt in vna ꝯfirmatiōe vnius argumēti queſtionis patuit. Deinde ſubiūgit ph̓us tertiā diuiſionēque eſt. Eorū que mouentur a ſeip̄is. et etiam ab alijsalia mouentur a natura alia mouētur a violentia ⁊ extranaturam A natura quidē mouent̉ q̄ habēt intra ſe principium ſui motus. eo ꝙ natura eſt pͥncipiū et cauſa mouendi et quieſcendi et hoc modo qd̓libet aīal mouetur aſeipſo. qꝛ quorūcunqꝫ principiū motus eſt in ſeip̄is hocdicitur moueri natura. Unde cōſiderādo totū aīal ꝓutꝯponit̉ ex motore et mobili dicimꝰ ꝙ aīal mouet ſeip̄mnaturaliter. et naturaliter mouetur. qͥa aīa que mouet ēforma et natura totiꝰ ⁊ corpus qd̓ mouet̉ hoc modo eſtꝑfectū ab aīa. et refertur ad aīam mouentē ita ꝙ ip̄m naturaliter ſuſcipit motum ab ip̄a Si vero corpus cōſideretur nō in relatōne ad aīam ſed adelemēta ex qͥbꝰ materialiter ꝯponitur tūc qn̄qꝫ mouet̉ naturaliter ⁊ qn̄qꝫ nō.qꝛ ſi aīa moueat corpus deorſum ẜm naturā elemēti predominantis eſt motus naturalis. ſi vero moueat ip̄m cōtra naturam elementi p̄dominantis tunc erit cū fatigatione ⁊ pena. et ideo erit naturalis aīali ſed tamē ꝯtra naturam corporis. ſicut homo aut aliud animal graue mouetur aſcendendo. Si autē corpus ſit ex elemēto qd̓ nonhabet cōtrarium. ita ꝙ motor nūc mouet ip̄m contrariomotu nature corporalis elementi qd̓ in ipſo eſt. tunc illemotus non habet penā ⁊ laſſitudinē et erit ẜm naturamtotius aīati et corporis eius Et ꝑ ſimilitudinē ad iſtudeſt motus corporis celeſtis. Et ideo dicit ptholomeꝰin almageſti ꝙ creator corꝑis celeſtis ita formauit ip̄mꝙ obediret motori ẜm naturā. vt omnis motus ſui motoris ꝑfici poſſit in ipſo. Et huius declaratio patebit inbro de celo et mūdo. Ex quibus patet. manifeſtatio tertie diuiſionis ex ꝑte illorū q̄ mouentur a ſeipſis tam ẜmtotum qͣꝫ ẜm ꝑtes. Idem manifeſtat ph̓us in his quemouentur ab alio diſtincto ẜm definitiōem et ẜm eſſe dicens. ꝙ quedam mouentur naturaliter et a natura. ⁊ q̄dam mouentur extra naturam. Extra naturam quidēſiue violenter mouentur ſicut terra mouetur ſurſum etignis deorſum. Amplius etiam ꝑtes aīaliū relate et cōparate ad elemēta ex quibus cōſiſtunt materialiter qn̄qꝫ mouentur extra naturā iuxta poſitōnes diuerſas in ſitu ſurſuꝫ et deorſum. et modos motus qui ſunt aſcenſioaut deſcenſio.Et maxime moueri a quodam qd̓ mouet̉ inhis q̄ extra naturā mouētur. ē manifeſtū ꝓpterid qd̓ manifeſtū eſt ab alio moueri poſtea autēque ſunt extra naturā eorū que ſunt ẜm naturaꝫip̄a a ſeip̄is vt aīalia. hoc em̄ nō īmanifeſtū eſtſi ab aliquo mouentur. ſed qūo oportet accipere ip̄m mouens et quod mouetur. Uideturem̄ ꝙ ibi ſit accipiēdū ſicut in nauibus ⁊ nō na
tura ſubſiſtentibus. ſic et in aīalibus diuiſumeſt mouens ⁊ quod mouetur: et ſic omne ipſuꝫſeip̄m mouet.¶ Iſta eſt ſecūda ꝑs capl̓i in qua ph̓s oſtendit. ꝙ omneqd̓ mouet̉ ab alio mouet̉. ⁊ hoc primo in illis q̄ mouent̉violenter et extra naturā dicens. ꝙ in illis maxime qͦ adnos eſt manifeſtū ꝙ mouentur ab alio quod eſt eis extrinſecū. et diſtinctum ab eis per eſſe et definitōem Naꝫmanifeſtū eſt in talibus ꝙ mouēs ad ſenſum diuerſumeſt ab ipſis. vt qn̄ lapis ꝓijcitur ſurſum. patet oībꝰ diuerſum eſſe ꝓijciens a ꝓiecto. ideo om̄e qd̓ mouet̉ violētermouetur ab aliquo diſtincto ab ip̄is. poſt āt illa q̄ mouētur violenter et extra naturam magis eſt manifeſtū īhisq̄ a ſeip̄is mouent̉ et naturaliter ſicut mouent̉ aīalia. Inaīalibꝰ vero eſt manifeſtū ꝙ ab alio moueant̉. qͥa om̄esſciūt ꝙ corpus qd̓ mouet̉ ꝑ definitōem. aliud eſt ab aīamouēte ip̄m. ſed forte īmanifeſtū eſt qualiter eſt accipere diuerſum mouens et id qd̓ mouet̉. Utrū ſcꝫ aīa mouens et corpus motū diſtinguant̉ definitōne ſolū ⁊ noneſſe vel ſic diſtinguant̉ ꝙ ſicut ſeparant̉ ſuis definitōnibꝰita etiam ſint ſeꝑabilia ẜm eſſe. Nam in rei veritate inaīalibus brutis in quibꝰ vltime ꝑfectōnes ſunt aīe ſenſibiles motor a mobili nō diſtinguit̉ ꝑ eſſe. ſꝫ ꝑ definitōeꝫ.ſed in aīa rōnali intellectuali ſecus eſt q̄ ꝑ eſſe et definitionem ſeꝑat̉ ꝓpter qd̓ etiā tam Alexand̓. qͣꝫ theomixtiuseam equiuoce dicūt vocari aīam cū vegetabili et ſenſibili ſed patebit declaratio illius in ſecūdo de aīa. Qd̓ autēdictū eſt ꝙ nō eſt īmanifeſtū in oībꝰ aīalibꝰ motorē aliuꝫeſſe ab eo qͦd mouet̉ ꝓbat̉ ex hoc. qꝛ videtur eſſe in aīalibus qͣꝫtū ad motore et id qͦd mouet̉ ſicut eſt in nauibꝰet alijs artificiatis q̄ non mouent̉ niſi ab artifice diſtincto ab ipſis. licet nō ſubſiſtant per naturā ſed ꝑ artē. Arsem̄ naturā imitatur et p̄cipue aīam ẜm quā ip̄a eſt natura. et ideo ſicut in artificiatis motor artifex diuiſus ē abartificiato. ita etiam eſt in aīalibus ⁊ in oībꝰ q̄ a ſeipſismouent̉ et ſeip̄a mouēt p̄ter hoc ſolū. ꝙ artifex extrinſecus eſt ad artificiatū ⁊ diſtinguit̉ ab ip̄o loco et ſubiecto.Anima aūt nō diſtinguitur a corꝑe qd̓ mouet̉ ẜm eſſe.ſed ẜm definitōnem diſtinguitur ab ip̄o. ⁊ ſic patet ꝙ illa que mouent ſeip̄a habent motoreꝫ ꝑ definitōnem a ſediſtinctumMaxime aūt dubitat̉ reliquum dicte vltime diuiſionis. Eorū em̄ que ab alio mouētur.Hec quidem extra naturam poſuimus moueri. Alia aūt relinquunt̉ contraponi qꝛ naturaHec aūt ſunt que dubitatiōem afferunt aquomouentur. vt grauia et leuia. Hec em̄ in oppoſitos locos violentia mouētur. in proprios ātleue quidē ſurſum. graue aūt deorſum natura.a quo aūt nō adhuc manifeſtū. ſicut cū moueātur extra naturā. Et nāqꝫ ip̄a a ſeip̄is dicere impoſſibile eſt vitale em̄ hoc et aīatoꝝ eſt propriūet facere ſtare poſſe ip̄a ẜm ſeip̄a Dico āt velutſi ambulādi cā ineſt ip̄i et nō ambulādi. Quareſi in ip̄o eſt ſurſum ferri igni manifeſtum eſt ꝙin ip̄o et deorſuꝫ Irratōabile āt eſt ẜm vnū mō
Kk iiij