LiberOctauus

eſſendi. In hoc nihilominus errauit ꝙ dixit entia omniaactu exiſtere in illo confuſo chaos. niſi forte chaos vocauitintellectum diuinum. ꝓpter eius inſcrutabilitateꝫ ſicut iudiciū illius intellectꝰ d̓r abiſſibile. hoc eſt ꝓfundūQuartū dubium ei¶ An motus conuenienter probetur perpetuus ex eo ꝙprimum mouens ⁊ primum mobile ſint ſemper in actu¶ Solutio ꝙ ſic ad intentionem philoſophi Dicit enimph̓us. ꝙ primum mouens ⁊ primum mobile ſemper mituam habeant proportionem naturalem. ita ꝙ mouensnatural̓r moueat mobile ⁊ nō libere illo aūt ſuppoſito manifeſtum eſt. ꝙ ſi primum mouens ⁊ primum mobile ſemper fuerunt in habitudine eiuſdem proportionis ꝙ ſemperfuit motus. Cuius ſignū eſt. ꝙ ignis applicatus cōbuſtibili ſtatim ꝯburit. ſimpliciter aūt loquēdo nō eſt verum. qꝛ pͥmū mouens nō mouet nccārio ſed libere.Quintum duoīum eit.¶ An ſit irrationabile primum mobile prius eſſe in qͥete qͣꝫ in motu. ¶ Solutio ꝙ ſic. et hoc prioritate temporis. qd̓ eſt ꝑ ſe numerus motus et nō quietis niſi ꝑ habitudinē ad motum. vn̄ motus naturali ordine p̄cedit qͥetemSextum dubium eli¶ An noua relatio mouentis ad mobile adueniat ꝑ mutationem vnius tantū aut vtriuſqꝫ. ¶ Et videtur ꝙ nōquia ad relationem non eſt motus.¶ Solutio ꝙ ſic. Nam non poteſt noua acquiri relationiſi per mutationem vnius extremi vel vtriuſqꝫ. Et videtur velle dominus Albertus ꝙ non adueniat extremisreferibilibus noua realis relatio niſi per mutationem vtriuſqꝫ ſimul. ¶ Ad obiectum in oppoſitum dicendumeſt. ꝙ ad relatione non eſt motus formaliter ẜm eſſe eiusad. ſed materialiter quo ad eſſe eius in. hoc eſt ad relationem vt huiuſmodi non eſt motus. vt dicitur quinto phiſicorum. qͣꝫuis ad eam ſit motus gratia fundamentorum¶ Sed diceres. ad fundamentum relationis nō eſt motus ſicut nec ad relationem. ſed quia plerumqꝫ relationisfundamenta ſunt actio ⁊ paſſio. ad actionē em̄ ⁊ paſſionēnō eſt motꝰ. eo ꝙ motꝰ nō ē motꝰ. vt patꝫ loco p̄allegato¶ Ad hoc dicendum eſt. quāuis ad actionem ⁊ paſſionem formaliter non ſit motus. vtiqꝫ tamen ad actionis ⁊paſſionis principia. vt ad actōem ignis nō eſt motꝰ vtiqꝫtn̄ ad calidū quod eſt pͥncipiū agendi in igne(Sepiimuꝫ dubiū eli¶ An tempus ſit factum. ¶ Et videtur ꝙ non. quia illud quod eſt factum. illud eſt terminus per ſe ⁊ intrinſecus factionis. ſed tempus eſt coeuum.¶ Solutio. ꝙ tempus eſſe factum dupliciter intelligiturUno modo per ſe aut per accidens factione naturali. etſic tempus non eſt factum Alio modo aliquid dicitur eſſefactum factione ſupernaturali qua mundus proceſſit ineſſe. ex conſequenti motus primi mobilis incepit ⁊ deinceps tempus ita ſcꝫ ꝙ creatio primo et per ſe ad eſſe mundi eſt terminata. ⁊ concomitanter ad naturalem operationem mūdi. ſcꝫ ad motum ⁊ ad tempus.

Octauū dubium eſt¶ Quid prohibet mundum non ſemper fuiſſe in preterito. cum tamen ſemper manebit infuturo ¶ Solutioꝙ illud. quia omne creatum ex proprietate ſue intrinſeceoriginis prius non eſt qͣꝫ eſt. ergo ſuum eſſe non poteſt aparte anteriori eſſe infinitum. ⁊ quia vnumquodqꝫ ẜm ſuam naturam natum eſt reduci ad ſuum principium. ideoquodlibet tale ẜm ſe eſt annihilabile. quare non permanetinfinite a parte poſteriori niſi pura bonitate prime cauſe.vt inquit autor libri cauſarum. que quidem bonitas ſecūdum Platōnem in timeo eſt efficatior in cuſtodiendo etconſeruando qͣꝫ eſt infirmitas creata ad annihilandum.Unde dicit Plato. O dij deorum quorum pater opifexqꝫ ego ſum natura quidem veſtra diſſolubiles eſtis. ſedmea volūtate ꝑmanebitis.yionum dubium eli¶ An mundus poteſt produci per actionem agentis naturalis. ¶ Et videtur primo ꝙ ſic. effectus finitus poteſt produci a cauſa finita. mundus auteꝫ eſt effectus finitus. ergo poteſt produci a cauſa finita. ſed cauſa finita eſtcreata ⁊ naturalis. ergo poteſt produci ab aliqua cauſa naturali ¶ Secundo ſic. partes vniuerſi mouentur ab aliquo naturali agente. ergo totum vniuerſum. ¶ Tercio ſic. virtus corporum celeſtium poteſt agere in animaꝫrationalem. ergo multo magis in omnia alia corpora. etper conſequens poteſt producere mundum. Antecedenspatet. quia affectiones anime rationalis mutantur penesmutationem corporum celeſtium.¶ Solutio ꝙ non. quoniam agens naturale producitaliquid per motum naturalem. mūdus autem non producitur per motum naturalem. ergo ⁊cͣ. Minor patꝫ. nāin illo quod producitur per motum naturalem p̄ſupponitur materia. que eſt ſubiectū talis motus. ſed mūdus nōpoteſt habere aliquam materiam ante ſui ꝓductionem. qꝛmateria non eſt ſine forma. ergo ſi preſupponatur materiaſic mūdus eſſet anteqͣꝫ produceretur. illud autem incōueniens eſt. ergo ⁊c̄. Preterea. nihil poteſt producere ſeipſum. omne autem agens naturale ad iſtum mūdum ſpectat ſicut eius pars. ergo ſi agēs naturale produceret mūdum tūc mūdus ſeipſum produceret. Ex quo patet ꝙmūdus ſolum per creationem eſt producibilis. qꝛ in creatione producitur tota ſubſtantia ſimul. quia materia producitur ſimul cum forma¶ Ad obiecta in oppoſitū Ad pͥmū dd̓m eſt. ꝙ dupl̓r ꝓducit̉ finitus effectꝰ. Uno mō ꝑ naturalem mutatōeꝫ. q̄eſt ex materia p̄ſuppoſita. ⁊ ſic eſt verū ꝙ effectus finitusꝓducitur a cauſa finita. ſicut hō qui eſt effectus ꝓduciturab homine qui eſt cauſa finita. Alio mō ꝓducit̉ effectusfinitus mō ſuꝑnaturali. ſcilꝫ ſine materia p̄ſuppoſita. ſicutꝑ creatōeꝫ. ⁊ ſic effectus finitus neceſſario ꝓducit̉ a cauſainfinita aut a virtute infinita. nō tamē ꝓpter rem ꝓductaꝫſed ꝓpter modū producendi. ¶ Ad ſecūduꝫ dd̓m eſt ꝑ interemptōem ꝯſequentie. qꝛ non eſt ſimile. quia vna parsvniuerſi p̄t alteri p̄exiſtere ẜm naturalem virtutē ⁊ potentiam. ⁊ ſic poteſt naturaliter aliā parteꝫ mouere vt nūc defacto celū mouet iſta inferiora. cū virtus celi preualet virtutibus alioꝝ corpoꝝ. toti em̄ vniuerſo nihil preexiſterepoteſt in rerum natura creatum