PhyſicorumAreſtotelis.

Ad primū dicendū eſt. ꝙ qͣꝫuis primū pͥncipium ſit īmobile. tamen bene cognoſcitur ex motū qꝛ eſt. ⁊ de immobilitate primi principij latius patebit infra. ¶ Ad primuꝫꝯtra ſecūdum dicendū eſt. ꝙ iſta eſt duplex. motus ſemꝑfuit. qꝛ vel ſemper dicit diſtributionem ſolum pro om̄ibꝰtemporis partibꝰ ⁊ ſic illa eſt vera. motus ſemper fuit. autdicit diſtributōem cuiuſcūqꝫ durationis. ⁊ ſic illa eſt falſa¶ Ad ſecūdum dicendū eſt. ꝙ duplex eſt duratio. q̄dameſt tēporalis que eſt in ꝯtinua ſucceſſione. Alia eſt que eſtin eternitate que eſt ſine aliqua ſucceſſione. ſed eſt tota ſimul. quoniā eternitas nō habet aliquas partes. quia ſi ineternitate eſſent alique partes. aut ille eſſent permanētesaut ſucceſſiue. ſi permanentes tūc cauſarēt vnum ꝯtinuūẜm magnitudinē qd̓ eſt impoſſibile. quia ipſum eternumnullam habet magnitudinem. ſi eſſent ſucceſſiue tūc noneſſet differentia inter eternitatem. euiternitatem. ⁊ tēpusꝓprie dictum qd̓ falſum eſt. vt ptꝫ quarto huius. ⁊ ſic patet ꝙ in eternitate non eſt citius nec tardius nec ante necpoſt. quia non habet partes. ipſa tamen eternitas habet pͥoritatem ad euiternitatem ⁊ ad tempus vt dictū eſt qͣrto huius. Per hoc dicendū eſt. ꝙ primus motor preceſſitinceptōem motus duratōe eternitatis. qꝛ eſſe primi motoris menſuratur eternitate. eſſe autē motus mēſuraturtempore. ſed eternitas ſimpliciter precedit tempus. qꝛ nōhabet principium neqꝫ finem. ⁊ tempus eſt tanquā principiatum ab eternitate. ⁊ ad ipſum ordinatur tanquā adfinem. ergo primus motor preceſſit motum duratōe eternitatis. primus tamen motor non preceſſit mūdum ſiuemotum duratōe temporali. qꝛ tempus eſt propria paſſiomotus. ergo ante motum nō fuit tempus. ⁊ per cōſequēsprimus motor nō preceſſit motum duratione temporali.et ſic nihil eſt querere vt dictuꝫ eſt quare deus in vno determinato nūc voluit ꝓducere mūdum ⁊ motum ⁊ nonprius. quia in illa menſura qua preceſſit motum non eſtpͥus neqꝫ poſterius. ⁊ ideo illa queſtio fit ꝓpter ignorantiam nature eternitatis. ⁊ ſic in illa queſtione ſupponit̉ falſum. Ex quo patꝫ ꝙ primus motor non preceſſit mūdūaut motum nec per tempus finitum nec per tempus infinitum. eo ꝙ non preceſſit ipſum duratione temporali.¶ Sed diceres. primus motor eſt potentie infinite ⁊ nonagit per partem aliquotam ſue potentie. ſed per totaꝫ ſuam potentiam. ergo agit infinitum effectum in duratiōe.ſicut eſt ipſe infinitus duratione. Ad hoc dicendū eſt. ꝙilla rō multos achademicoꝝ decepit. ſed tamen facilis eſtſolutionis. quia dicimus deuꝫ nūquam agere niſi tota potentia ſua. cum ſit ſua potentia indiuiſibiliter ſimplex. ſicut eſt ſua eſſentia. Sed ordo qui neceſſario ponitur intercauſam ⁊ cauſatum exigit ꝙ mūdus duratione inceperitaliquando. ⁊ ideo dixit Areſtoteles ꝙ actus cauſe efficientis que vere eſt efficiens ⁊ pͥma cauſa precedit tēpore ſubſtantia ⁊ ratione. vocans tempus durationem indeficientem eternitatis. licꝫ cauſando ſimul producat materiaꝫ ꝑfectam ſub forma. tamen non poteſt eſſe materia receptibilitatis infinite. qꝛ non poſſet terminari talis receptibilitus. ⁊ ideo etiam mūdus quātitate finitus eſt ſicut ⁊ duratione. ⁊ ideo licet deus agat ẜm potentiam infinitam.tamen impoſſibile eſt mūdum agi ẜm potentā infinitamquo ad fieri. ꝓpter quod mūdum neceſſe eſt eſſe finitum.quia in nullo potentia dei proportionatur potentijs cauſatorum. ¶ Ad vltimū dicitur. ꝙ deus ab eterno potuitet voluit mūdum producere. ita tamen ꝙ ab eterno de-

terminat voluit ⁊ nō producere. Et ad ꝓbationem eiusdicendū eſt. ꝙ volens producere effectum ⁊ nō producithabet impedimentum aut aliquid expectat loquendo deagente particulari qd̓ agit ꝓpter aliquē finē extra ſeip̄m ⁊nō de agente vl̓i. qd̓ agit ꝓpter finem in ſeIncidunt dubiā quorum primū eſt. An motus pͥmus ſit quedam vita om̄ibꝰdeorſum ſubſiſtentibꝰ. ¶ Solutio illa ꝓpoſitio dupliciterpoteſt exponi. Uno mō vt ſit locutio effectiua. vt ſit ſenſus. ꝙ motus pͥmus in iſtis inferioribꝰ cauſat vitam. ⁊ ſiceſt vera. nec tamen ph̓us videtur illum ſenſum in textuintendere Alio modo vt ſit locutio formalis. ita ꝙ formaliter motus eſſet vita. ⁊ ſic eſt falſa ſi ſit locutio ꝓpria. ſed ſiſit locutio metaphorica ſic iterum eſt vera. ⁊ illa eſt intentio ph̓i ẜm venerabilis dn̄i Alberti expoſitionem. Namſicut in viuis eſt anima cuius actus ꝯtinuꝰ in corpus eſtvita. ⁊ nō exiſtente anima non eſt vita in animalibꝰ. ita ꝑſil̓itudinem motus vnus ꝯtinuꝰ ⁊ inquietꝰ eſt cauſa influens omnibꝰ tranſmutabilibꝰ ꝯtinuitatē ⁊ inquietudinēper hoc ꝙ ipſe ſit primus motus īmobilis ex ſuo motoreet inquietus ex ſimplicitate ſui mobilis ⁊ incorruptibilitate. ¶ Sed diceres. ceſſante motu celierit vita in omnibꝰviuentibꝰ. ergo pͥma expoſitio eſt minus vera. Nam poſtmortuorū reſurrectōem homines viuent. ⁊ tamen celumCuius motus ordinatur ad ꝯtinuationeꝫ generationū nōerit. qꝛ tūc electoꝝ nūerꝰ eſt ꝯpletꝰ. ¶ Ad hoc dd̓m ē ꝙqͣꝫuis poſt reſurrectōem homines viuent vita nobiliori ⁊incorruptibili. que nullo indiget nutrimento. motus tamen celi eſt quedam vita omnibꝰ deorſum ſubſiſtentibꝰ ⁊viuentibꝰ vita naturali ⁊ corruptibili. dicente ph̓o primometheororum. ꝙ neceſſe eſt hūc mūdum eſſe ꝯtinuū lationibꝰ ſuperioribꝰ vt tota eius virtus inde gubernet̉Secundum dubiuꝫ eſt.An motum eſſe ſufficienter oſtendit generatio. cū tamengeneratio non ſit motus ſed mutatio. ¶ Solutio ꝙ ſic.quoniā licet generatio non ſit motus. non tamen eſt ſinemotu. exquo generatio phyſica non poteſt eſſe in naturaniſi precedente alteratione. qꝛ eſt terminꝰ ꝯcomitans alterationē. ita ꝙ in nūc quo finit̉ alteratio fit ip̄a generatioCertium dubium eſtAn dictum Anax agore poteſt aliquo modo ſuſtineri¶ Solutio. ſimpliciter loquendo Anaxagoras maximefidei concordat. quia vt inquit dominus Albertus ꝑ intellectum ſegreganteꝫ intellexit intelligentiam primamque formis idealibꝰ agit vnūquodqꝫ de oculto in apertuꝫproducens. produxit autem intellectus illas res formatas poſtqꝫ per infinitum tempus quieuerant in eo ꝙ dicitur latentia. Tempus em̄ infinitum dixit quod componitur ex infinitis. ⁊ hoc infinitum eſſe actu dicebat ⁊ finecarere in preterito. ſed non in fututo. in quo dixit inciperemotum. Non em̄ potuiſſet dixiſſe ꝙ inciperet motus. ſipoſuiſſet tempus ẜm vtrūqꝫ. ſcꝫ preteritum ⁊ futurū eſſeinfinitum. vt patꝫ latius circa declarationem textus. Etꝑ chaos intelligitur poſſibilitas rei ſiue nihil creabile qd̓vocatum eſt per talem intellectum ſeparatum ad actum

Ii iij