OctauusLiber

ſunt infra ſe. ſed virtute luminis eiuſdem ſublimati ex cōtactu duplicis ſuꝑioris luminis. ſcꝫ angelici ⁊ diuini cognoſcit ea que ſunt ſupra ſe. ſcꝫ deū ⁊ angelos. ⁊ iſta via cognoſcendi pͥmū pͥncipiū eſt ꝑfectiſſima. Inde d̓t Auic enna ꝙ de mille milibꝰ vix vnus deuenit ad taleꝫ intellectūEt p̄er has ſex vias naturales ſunt due alie vie ſupernaturales. quaruꝫ vna eſt gratuita. ⁊ alia glorioſa. gratuitaꝯuenit per fidem viatoribꝰ. ⁊ glorioſa ꝯuenit ſolū beatis inpatria que via cognitōis eſt finis om̄is cognitōis in quoꝯſiſtit quodāmō beatitudo Maior ſecūdi diſcurſus¶ Eternitas. euiternitas et tempus dictū proprie ſunt menſure rerū ab inuicem diſtincteMinor Mūdus aut motus nō eſt pͥmo pͥncipio coeternus: Concluſio Igit̉ ꝯſideratio de perpetuitate motus valet ad primū principiū cognoſcendū quod duratiōe eternitatispreceſſit mūdum¶ Maior pꝫ. qꝛ menſure diſtinguūtur ſicuti menſurataſed menſurata ſunt ab inuicē diſtincta. gͦ ⁊ menſure Maior patuit in fine quarti. Minor pꝫ. nā nullū creatū eſt primo pͥncipio coeternū. mūdus em̄ eſt creatus vt dictuꝫ eſtillud aūt qd̓ creatū eſt inqͣꝫtum hmōi eſt ex nihilo. nam inhoc differt creatū a genito. cū omne genitum eſt ex aliquoUn̄ ſicut genitū hꝫ pͥncipiū ſui eſſe qd̓ ip̄m p̄cedit videlꝫgenerans ⁊ pͥncipiū materiale ex quo fit qd̓ etiam ip̄m tēporaliter p̄cedit. ſic creatum pͥncipiū ante ſe habet ſuū pͥncipiū effectiuū. Et ſic pꝫ ꝙ creatū om̄e nō ſolum hꝫ pͥncipiū ſui eſſe ante ſe. ſed etiā principiū ſue duratōnis. Et ſ.ꝯſtat vt d̓t do. Alb̓. ẜm dicta peripateticoꝝ deū eſſe antemūdū eternitate ⁊ cā. ꝑ hoc ꝙ d̓r deus p̄cedere mundumeternitate. ergo nccārio ꝯcludit̉ deū p̄cedere mūdū duratione. cum eternitas duratio q̄dam ſit indeficiens ⁊ oīnoīmutabilis. Et ſi q̄ratur an iſta duratio que eſt ſoliꝰ deieterni habeat extenſionē in ꝑtes ſimul ſtantes aut ſibi ſuccedentes. Ad hoc dd̓m eſt ꝙ non hꝫ ꝑtes ſimul ſtantesqꝛ ſi ſic tūc eſſet ꝯtinuū habens ꝑmanentiā in ſuis partibꝰcuꝫ eternitas ſit in genere mēſure. oꝑteret etiā ꝙ ſuū mēſuratum haberet partes ſimul ſtantes. eo ꝙ mēſura ⁊ mēſuratum ꝓpriū ſunt eiuſdē qͣꝫtitatis. ⁊ ſic deus haberet ꝑteset eſſet qͣꝫtus qd̓ eſt falſum. Nec etiā hꝫ partes ſuccedentes. nam ſic ſeq̄retur ꝙ haberet ꝑtes eiuſdem rōnis. qd̓ eſtabſurdū. Et ſi talibꝰ partibꝰ cōpeteret̉ diuiſio tūc in nullodifferret a tꝑe. ſed hoc falſuꝫ eſt. vt pꝫ ex p̄dictis. Igit̉ ſeqͥtur meuitabil̓r ꝙ cū pͥmū pͥncipiū hoc eſt deus duratōneeternitatis p̄ceſſit mūdū. ꝙ eternitas eius dicat nūc indiuiſibile eternitatis quo ſine pͥncipio eſſe p̄ceſſit mūdū. Ethoc qd̓ d̓r ꝙ pͥmū pͥncipiū p̄ceſſit mūdū nō d̓t ſpaciū magnū aut paruū. aut diei aūt alicuius tꝑis. ſed potius ordinem eternitatis ad tp̄s. ⁊ cauſe ad cauſatuꝫ. ꝓpter qd̓ nihil querūt qͥ dicūt cur deus tam diu expectauit facere mūdum. aut quid fecit deus in tanto ſpacio eternitatis an̄qͣꝫfaceret mūdū. qꝛ in illa eternitate non eſt diu neqꝫ cito. neqꝫ ſpacium longū neqꝫ breue. cum omnia hec dicāt diſtenſionem qͣꝫtitatis alicuius per partes. ſed iam oſtenſuꝫ eſtquoniā eternitas dei indiuiſibile nūc eſt qd̓ nō eſt terminus alicuius ꝯtinui. ſed potius ipſa ſubſtantia eternitatis. Ex his etiā eluceſcit ꝙ falſum dicūt qui dicūt volūtatem dei dilatoriam in creando mūdum. Dicūt em̄ deuꝫexn̄tē ab et̓no volūtate non ncc̄itate nature ꝓduxiſſe mūdū. ⁊ iō non ab et̓no ꝓduxiſſe qꝛ volūtas ē cā q̄ p̄t differre

ꝓductōem ſui cauſati. Cauſam aūt qͣre diſtulit mundicreationem dicunt eſſe. ne mūdi duratio diuine durationiequaretur. Sed iſtud dictū eſt friuoluꝫ. cū omnis dilatioſit reſpectu futuri. proceſſio em̄ eternitatis nō eſt a tempore. Nec cauſa eoꝝ valet. qꝛ impoſſibile eſt ẜm duratōnemcauſatū equari cauſe ſue. quādo cauſa ⁊ cauſatū non ſuntcoeſſentialia. Et ſi aliquis dicat ꝙ aliquādo fuit verumꝙ nūc eſt mūdus. ⁊ ante hoc inſtans fuit verum mūdumfore. ſed ante primū inſtans mūdi nō fuit tempꝰ. ergo cuꝫdicebatur mudum fore hoc deſignabat aliquid eternitatis. ⁊ ita futurū ⁊ p̄teritū ſunt in eternitate. ⁊ ſic duratōnediuiſibili ⁊ extenſa deus p̄ceſſit mūdum. ¶ Ad hoc dicendū eſt ẜm dominū Albertū. ꝙ in pͥmo inſtanti temporis fuit verum dicere mūdus eſt. ⁊ ante hoc nō fuit veruꝫdicere mūdum fore. qꝛ ratōe illius nō fuit aliquid aptumenūciari ꝑ ꝯpoſitionem. nec fuit aliqua temporis differentia. ¶ Sed diceres. ꝙ quicquid eſt verum de p̄ſenti fuitverum in futuro qd̓ ꝯtinuabat̉ ad hoc p̄ſens. Ad hoc dicendū eſt. ꝙ ante mūdum nō fuit futurū qd̓ ꝯtinuareturad p̄ſens inſtans temporis. in quo fuit verū dicere ꝙ mūdus nūc pͥmo eſt. ⁊ ideo non potuit tūc aliquid ſignificari de futuro. ¶ Si dicas. ſi mūdum fore tūc nō fuit verum ꝙ eius ꝯtradictoriū fuit verum. ſcꝫ mūdum non fore. ⁊ ſi ꝯtradictoriū fuit verum. ꝙ tūc aliquid de futuro fuit verum. ⁊ ſic aliquid fuit futurū. Ad hoc dicendū eſt. ꝙnec eius ꝯtradictoriuꝫ tūc fuit verū. eo ꝙ non eſſet aliquadifferentia temporis futuri nec aliqua ꝯpoſitio que notaretur componi aut etiam diuidi reſpectu alicuius temporis. ⁊ ante in illis locutionibꝰ non ſignificat tempus. ſꝫ ordinem eternitatis ad tempus. Et ſic patꝫ qualiter deusprecedit mūdum non ſpacio extenſo ſed eternitatis nūcindiuiſibili ⁊ cauſa. cauſa em̄ non coeſſentialis ⁊ proximacauſato hoc modo precedit cauſatum ſuū. ¶ Sed cōtrahanc veritatem quidā ſunt. ſicut doctor ſanctus ⁊ ſui ſequaces dicentes ꝙ omne creatū habet bene principiuꝫ ſuieſſe. ſed non durationis. ponūt em̄ ꝙ creatum poteſt principio primo eſſe coeternū. nō quaſi ſit eadem menſura ipſius primi pͥncipij. hoc eſt dei creatoris ⁊ creati. ſed ꝙ duratio creati ſemper eſſe potuit cum eternitate. Sed cōtrahoc eſt. nam ex illo ſequeretur alteꝝ incōuenientiuꝫ. ſcꝫ ꝙcreatura non eſſet vere creata. aut ꝙ ꝯtradictoria ſtarentſimul in veritate. vtrūqꝫ aūt illorum eſt incōueniens. qm̄ſi ponatur ꝙ mūdus nō habuerit ſue durationis initium.tunc non p̄t dici ꝙ mūdus ſit creatus. nā ſicut nūc nond̓r mūdus creati. ſic nec ab eterno diceretur creari. Undecreatus eſt participiū preteriti tēporis. ꝓpoſitio autē de p̄terito nō poteſt dici vera niſi aliquando in preſenti fueritvera. ⁊ ergo oportꝫ deuenire ad tempus aliquod anteqͣꝫmūdus fuit. Etiam ꝯſeruare nō eſt creare. ſed ẜm illummodū dicendi mūdus ab eterno eſſet ꝯſeruatus. ⁊ nō creatus. ergo ſi dicatur ꝙ mūdus ſit creatus tūc oportuit ſimul mūdum aliquādo fuiſſe ⁊ non fuiſſe. ¶ Et ſi dicatur mūdus eſt creatus tūc habuit initium ſue duratiōiset ſi dicatur fuiſſe ſemper nō habuit pͥncipium ſue durationis. Unde eſſe ſemper ⁊ aliquādo nō eſſe implicat contradictionem. ⁊ ſic implicat mūdum eſſe factum ſiue creatum. ⁊ cum hoc eſſe primo principio coeternū Alij autemdicūt non implicare contradictionem ¶ Concluſio ſequitur ex premiſſis.Ad obiecta in opponitū