SeptimusLiber

Hic ph̓s oſtendit propoſitum ſuum in motu localiqui ẜm naturam eſt primus motuum et hoc per diuiſionem eius quod mouetur localiter quia omne illud quodfertur id eſt mouetur ẜm locuꝫ aut mouetur a ſeipſo autab altero qd̓ ē extrinſecū ei. Si āt mouet̉ a ſeip̄o ſicut aīalia mouent̉. aut ꝑ ſe videret̉ moueri ſicut elemēta. tūc manifeſtū eſt ꝙ motus ſil̓ cuꝫ talibꝰ ⁊ in ſeipſis mouētibushabēt in ſe mouens ⁊ ita ſimul erit mouens ⁊ quod mouetur ita ꝙ inter ea nulluꝫ eſt mediū neqꝫ plenū neqꝫ vacuū. qͥa cū in principio huius ꝓbatum ſit ꝙ om̄e qd̓ mouetur mouetur ab aliquo motore. ſi igit̉ nō habeat motoreꝫ extra ſe habet eū intra ſe ſine quocūqꝫ medio. ⁊ ſicſunt ibi ſimul. Sed ſi moueat̉ ab aliquo extrinſeco tuncmouet̉ violēte Et hoc contingit quadrifarie hoc ē quadrupliciter ẜm ꝙ quatuor ſunt ſpes motus violēti queſunt pulſio tractio vectio et vertigo. ⁊ ī has quatuor oēsmotus violenti ncc̄ario reducunt̉ in quibus ph̓s oſtendit ꝓpoſitum ſuū facta diuiſione harū quatuor ſpecierūPrima aūt ſpēs motus violenti diuiditur in duos modos ſpēales ſcꝫ in impulſionē ⁊ expulſionem Impulſioquidem eſt. qn̄ id qd̓ mouet̉ nō deficit ab eo qd̓ impellit̉ſed corꝑaliter ꝯiūgitur ei per totum ſpaciū ⁊ ꝑ totū tempus impulſiōis. ſicut ſi quis manu ſuppoſita ſua ſuꝑ lapidem īpellat eū ita ꝙ manus nō ſeparet̉ a lapide in pellēdo. Et in tali motu ſatꝭ manifeſtū eſt mouens eſſe ſil̓cū moto. Expulſio vero eſt qn̄ mouens ſiue pellēs deficit ab eo qd̓ pellitur ita ꝙ tangens ipſuꝫ ſuo impetu pellit̓ a ſe Exemplū eſt in motu ꝓiectionis lapidis a manuet in illo motu etiam mouens ſimul eſt cū moto. Nō qͥdem primū mouens ſiue ꝓijciens vt inquit dn̄s Albertus. ſed ꝓximum ſiue īmediatuꝫ. ⁊ hoc eſt virtus primiꝓijcientis. qꝛ aer ꝑ quē mouet̉ eſt naturalis locus eiusquod ꝓijcit̉ ⁊ virtus ꝓijcientis eſt in ip̄o cū lapide ſicutin tertio de celo et mundo oſtendet̉. ⁊ ſic maniteſtum eſtꝙ in oī motu violento qui eſt pulſio mouens ⁊ motumſunt ꝯiūcta ſine medio Uectio em̄ eſt motus per accn̄sqꝛ illud qd̓ vehitur nō mouet̉ ꝓprio motu naturali. ſed īficitur tribus actibꝰ ſiue modis motuuꝫ in ſpeciali dictꝭqm̄ generaliter verū eſt ꝙ illud quod vehitur qn̄qꝫ nōmouetur motu proprio neqꝫ naturali neqꝫ alio ſed per accidēs. ſed illud qd̓ vehitur qn̄qꝫ mouetur motu impulſionis ſicut ceruiſia in dolio ſuper carrucaꝫ ſiue biga. qn̄qꝫ mouet̉ motu tractionis ſicut vehitur is qͥ ſedet in currū quē equus aut bos trahit. qn̄qꝫ vero fit motꝰ vectionis vertigine ſicut muſca iacens in circūferentia rote molendini vehitur circulariter ad motum ipſius rote igiturmanifeſtum eſt ꝙ vectio perficitur his tribꝰ modis mōtuū. et cum qd̓libet iſtorum vehens ſit mouens id autēquod vehitur ſit motum et inter illa nihil ſit mediū etiam manifeſtum eſt ꝙ in hoc motu violento inter mouēset motum nihil eſt medium.Tractio aūt eſt cū etiam ad ip̄m vel ad alterum velocior ſit motus trahentis nō ſeparatꝰab eo qui trahitur. Et namqꝫ ad ipſum eſt tractio et ad alterum et reliqui tractus ideꝫ ſpeciein hos reducuntur vt inſpiratio et expiratio etſpuitio et quicunqꝫ corporum emiſſiui aut receptiui ſunt: et ſpatheſis et karkeſis. Aliud eſtquidem ipſoruꝫ cōgregatio aliud diſgregatio

Et omnis igitur motus qui eſt ẜm locum aggregatio et diſgregatio eſt. Uertigo autem cōponitur quidem extractu et pulſione Hoc quidem em̄ pellit mouens illud aūt attrahit Manifeſtum igitur eſt ꝙ ſit quidem ſimul pellenset trahēs cum eo quod pellitur et trahitur nullum medium eius. quod autem mouetur ⁊ mōmentis eſt.¶ Hic ph̓us oſtendit qͥd ſit tractio dicēs. ꝙ tractio eſtcum ad ipſum trahentē aūt ad alterū a trahente velciorſit motus trahentis nō ſeparatꝰ ab eo qd̓ trahit̉ Et dicitur velocior fit motus. Nam cum tractione que eſt motus violentus poteſt concurrere motus naturalis ſicutſi lapis deſcendens trahat̉ per reſtim. tūc qͣꝫuis deſcendat naturali motū. tn̄ ꝓpt̓ tractōem velociꝰ deſcendet qͣꝫſi proprio motu naturali moueret̉. qꝛ fortior eſt virtustrahentis qͣꝫ inclinatio naturalis. Et diuiditur tractioin duas ſpecies ſcꝫ in attractōem et extractōem. Attractio eſt cū fit motus ad trahentem. Et extractio cū fitmotus ad alterū. Et omnes alij modi motuū qͥſtꝭ animales ⁊ nō violenti ſimilitudinē habent cū iſtis motibꝰviolentis qͣꝫuis non habeant eandē rationem ſicut eſt inanhelitū inſpiratio que eſt per modū attractionis. ⁊ expiratio q̄ eſt per modū extractionis. Sil̓itudinē etiā habent cum his omniū corporū modi motuū qui ſunt permodum emiſſionis aut receptionis. qͥa emiſſio ſempereſt per modū extruſionis. ⁊ receptio eſt per modū attractionis ſicut eſt in virtutibꝰ naturalibꝰ in quibus virtusemittitur inorgana et habet organū quodlibet fila lacertos ⁊ cordas per quas attrahitur ⁊ ſi ita ſint accidentalia ⁊ corrūpētia tn̄ in hoc reducūtur ſicut tuſſis ſtemutatio q̄ per modū extruſionis ſunt. et tractus qui eſt ꝑmodum attractionis. Similiter aūt eſt de ſpeculatione etradiatione. qꝛ omnis ſpeculatio cū fiat intus ſuſcipiendo eſt per modum attractōnis ⁊ cū radiatio fiat in emittendo lumen ⁊ radiū ipſa fit per modum extēſionis. qd̓libet em̄ vnū fit per modum attractionis. et alterum ſegregationis et extruſionis. Et radiatio que greco nomine vocatur karkeſis que vocatur motus factus ꝑ inſtrumentum textoris quod vocatur radium reduciturad pulſionem ⁊ tractiōem. qͥa fit per modū extruſionis.et per vnū tale inſtrumentū trahit̉ et iterū per aliud pellitur Et ſubiungit ph̓us ꝙ omnis motus qui ē ẜmlocū aūt eſt per modū ꝯgregationis aut ſegregationiseo ꝙ omnis motus localis aut eſt ad mouentem aut amouente. ſi fuerit ad mouentem tūc eſt motus per modum attractionis ſiue ꝯgregationis. ⁊ ſi fuerit a mouente tūc eſt motꝰ ꝑ modū extractionis ſiue ſegregationis.Et ſic̄ omnes motus reducūtur ad duos motus tractionis. qꝛ illi duo reducūtur ad vnū motū in cōmuni ſcꝫad attractionem cōmuniter dictam. igitur omis motusviolentus reducitur ad vnū modū motus. Et hec forteetiā fuit cā ꝙ antiqui ponebant duo principia mouentiaſcꝫ litē q̄ mouet ꝑ modū ſegregationis ⁊ amiciciā q̄ mouet per modum ꝯgregationis. Uertigo autem componitur ex pulſu ⁊ tractu. vertigine em̄ ducit̉ quod circundatur circulariter ſicut rota. ſed in motu rote eſt ſemicitculus qui eſt ex ꝑte mouentis attrahit̉. ⁊ iō hꝫ ſil̓itudinēcū tractu ⁊ ꝑficit̉ tractu ſꝫ ſemicirculꝰ qͥ diſtat a trahēte