PhyſicorumAreſtotelis

fiunt ꝓpter finē cū fiant preter intentōnem. Alio modo aliqua fiunt ꝓpter finē aꝑtitudinaliter. qͥa ſcꝫ efficiens egiſſet ꝓpter finē ſi preſciuiſſet illū euentū effectus futuri. ⁊ ſiccaſualia ⁊ fortuita fiunt propter finem.Secunduꝫ dubtum elAn iupiter pluat vt augeat frumenta. cum tamē ſepe deſtruat ea. Solutio difficile eſt reddere cauſam finalem inparticulari huiꝰ aūt illius impreſſionis. ⁊ quare nunc pluit vel tunc. ⁊ quare hic vel ibi. cū inter oīa que a natura fiunt impreſſiōes metheorologice fiūt īordinatiꝰ ẜm ph̓mpͥmo metauroꝝ vbi dicit ꝙ fiant ẜm naturā inordinatiorem ea que eſt pͥmi elementi corporū ⁊ iō ꝓprie ſupiter nōpluit vt augeant̉ frumēta. ⁊ qd̓ magis eſt nulla impreſſioſit ꝓpter aliquē determinatū finem ꝑ rem in vniuerſali tamen pōt cauſa haꝝ impreſſionū dari ſcꝫ equalitas ⁊ ꝑmanens ꝓportio elementoꝝ. vt ſi ab elementis inferioribꝰ ſcꝫterra ⁊ aqua ſemper eleuarent̉ vapores ſurſuꝫ ⁊ nūqͣꝫ deſcenderent deorſum tunc elementa ſuperiora nimis augmentarent̉. ⁊ ſic inferiora diminuerent̉. ⁊ ſic diſſolueret̉ ꝓportio ⁊ equalitas elementoꝝ. ⁊ ꝙ fiat aliqn̄ particularebonū ſcꝫ augmentū bladoꝝ aut eoꝝ deſtructio. hoc videt̉eſſe per accidens. Omnes autē alij effectus naturales īter īpreſſiones metheorologicas fiūt ꝓpter determīatuꝫfinem particularē quē attingūt vt in pluribus ⁊ ab eo deficiunt in paucioribus.Tertium dubium eliAn gelu ſub cane ⁊ eſtas in hieme ſint effectus caſuales Solutio aliqui effectus dicūtur duobus modis caſuales. Uno modo ſimpliciter ⁊ ſic dicūtur caſuales illieffectus qui ꝑ accidens ⁊ preter intentōneꝫ particularisnature fiunt. ⁊ ſic gelū ſub cane ⁊ eſtas in hieme non ſunteffectus caſuales. qꝛ tales effectus euenire poſſunt ex ordinata cauſa ſcꝫ ꝓpter motuū ⁊ aſtroꝝ cōcurſum que poteſta perito aſtrologo p̄uideri. Alio mō ẜm quid. ⁊ ſic dicunt̉effectus caſuales qꝛ fiunt preter cōmune cōſuetudinē etpſertim preter ſpem nature ac cōditōnem ip̄ius eſtatis ethiemis Alij aūt dicunt ꝙ ſimpliciter ⁊ abſolute tales effectus ſint caſuales qꝛ fiunt preter intentionē particularisnature licet non vl̓is. Et dicūt ꝙ nō ſit incōueniēs ꝙ alieeffectus ſint caſuales reſpectu vnius ⁊ nō reſpectu alteriꝰet ſic eſtas in hieme ⁊ gelū in eſtate ſunt effectus ꝑ ſe nature vl̓is ſūt tn̄ effectꝰ ꝑ accn̄s nature ꝑticularis. exēpli gr̄acōcurſus famuloꝝ inopinate ꝯcurrentiū eſt ꝑ accn̄s reſpectu famuloꝝ. ⁊ eſt ꝑ ſe reſpectu patriſfamilias.Quartum dubium eliAn vnūqd̓qꝫ fiat ſicut aptū natū eſt fieri. Et videt̉ primoꝙ nō. qͥa miracula fiunt. ⁊ tamē nō ſicut apta nata ſūt fieri. igit̉ vnūqd̓qꝫ nō fit ſicut aptū natū eſt fieri. Secūdoſic materia domꝰ ē indifferens ad formā domꝰ ⁊ nauis.igit̉ ſimul p̄t fieri vtrūqꝫ tā ꝑ naturaꝫ qͣꝫ ꝑ artē qd̓ falſumeſt. Solutio ꝙ ſic. qm̄ qd̓ īpoſſibile fieri nō fit. igit̉ vnūqd̓qꝫ fit ſicut aptu natū eſt fieri loquēdo de aptitudine effectui ſiue fieri ꝓporcionata. Ad obiecta in oppoſitū Adpͥmū dd̓m eſt. ꝙ miracula non fiunt per potentiā naturalem nec per arte que eſt imago nature ſed fiunt ꝑ potētiāſuꝑnaturalem ip̄i deo ꝯuenientē. ⁊ ſic etiā miracula fiunteo modo quo aptanata ſunt fieri. Pro quo notandū eſt

ꝙ duplex ē potentia. Una ē naturalis ⁊ illi correſpondetpotentia actiua naturalis. Alia eſt potentia obedientialiset illa reperitur in omni creatura. ex eo ꝙ omnis creaturaobligatur obedire creatori. ⁊ talis potentia reſpicit potentiam ſupernaturalem. Ad ſecūdū dicendū eſt. licet materia in informitate ſua accepta ſit indifferēs ad diuerſasformas ipſa tamen diſpoſita ac preparata magis eſt in potentia ad vnā formāqꝫ ad aliam ⁊ ita nulla potentia mouetur ſil̓ ad oppoſita ſed ipſa diſponit̉ ad formā habendāVQuliltul dubtum elt.An neceſſitas ī naturalibus principalius ſumat̉ ex ſuppoſitione finis. qͣꝫ ratōne materie. Et videt̉ primo ꝙ neceſſitas principalius ſumat̉ ex parte materie qͣꝫ ex parte finisquoniā mors ⁊ corruptio ⁊ multi alij effectus naturalesad cauſam materialem reducūtur. igit̉. Confirmatur abillo qd̓ eſt magis neceſſariū in naturalibus debet principalius ſumi neceſſitas. materia aūt eſt magis neceſſaria ī naturalibus qͣꝫ finis. igitur. Minor patet quia res naturales nullo modo poſſunt eſſe ſine materia. ⁊ fruſtrari ſuo fine. ⁊ ꝑ cōſequens finis ē contingens reſpectu rei naturalis. ⁊ materia habet neceſſariam habitudinem ad ip̄am.Secūdo neceſſitas in ſpeculabilibꝰ principalius fit exparte materie qͣꝫ ex parte finis. igitur in naturalibus. Antecedēs patet. quia tota neceſſitas concluſionis dependeex p̄miſſaꝝ neceſſitate. ſed premiſſe habēt ratōnem cauſematerialis reſpectu concluſionis. ita in ſpeculabilibus neceſſitas principaliter ſumitur ex parte materie qͣꝫ ex partefinis. Solutio principalius a fine. quia finis eſt cā cauſarum in cauſando preueniens ceteras cauſas ſine cuiuscauſalitate alie cauſe cauſare non poſſunt. igitur ratō cauſalitatis aliarū cauſarū ſumit̉ ex parte finis. Eſt tamē ſciendū ꝙ duplex eſt neceſſariū. Quoddā em̄ eſt neceſſariuꝫſimpliciter. ⁊ eſt illud qd̓ per nullā potentiā poteſt non eſſenec aliter ſe habere. ſicut eſt prima cauſa. Aliud eſt neceſſarium neceſſitate naturali ⁊ eſt illud qd̓ per nullā potentiaꝫnaturalem p̄t nō eſſe. Et tale eſt duplex ẜm ꝙ in naturalibus eſt duplex neceſſitas. Quedā enim eſt neceſſitas abſoluta que dependet ex cauſa materiali efficiēte vel formali. ſicut eſt neceſſariū ex parte materie ꝙ omne compoſituꝫex contrarijs ſit corruptibile ex parte forme vt neceſſariūeſt ꝙ omne animal ratō nale ſit riſibile. Ex parte efficientis vt neceſſariū eſt ſole exiſtente ſuper emiſperiū noſtrumaerem illuminari. Alia eſt neceſſitas ex ſuppoſitōne q̄ pͥncipaliter dependet in ordine ad cauſam finalem vt neceſſarium eſt aliquē hoīeꝫ habere nauim ſi velit nauigare. ⁊ neceſſariū eſt aliquē ſedere ſi debeat videri ſedens. Et ſic patet ꝙ neceſſitas ⁊ demonſtratio in naturalibꝰ ſumant̉ abomnibꝰ cauſis tamē principaliter ſumūtur ex parte finis.Deeefficiente patet. quia non principiat motū niſi priusmoueatur a fine. Materia āt ꝓpter motū ⁊ formā requiritur que per efficientem elicit̉. Forma vero vel eſt eadēcum fine ⁊ hoc ſi loquutio fiat de fine generatōnis. vel eſtpropter finē qui eſt operatio rei. ⁊ ſic patꝫ correlarie. ꝙ omnes alie cauſe neceſſitatem ſumunt a fine.Ad obiecta in oppoſitū. Ad pͥmū dicendū eſt. ꝙ morset corruptio ac plures alij effectus non a natura per ſe intendunt̉. ſed dumtaxat per accn̄s. ⁊ ideo licꝫ neceſſitas inip̄is aliquo modo gratia materie ꝓueniat. nō tn̄ ſeqͥt̉ ꝙ inpluribꝰ naturalibꝰ neceſſitas ex parte materie ſumatur.Etiam dici poteſt ꝙ tales effectus ſcꝫ corruptio mors et

l