PhyſicorumAreſtotelis.
ꝓpter finem. Soluūt ipſi vt dicit ph̓us. ꝙ vtilitates ex actione rerū naturaliū ꝓuenientes ſunt ꝑ accidens. vt ſcilꝫres ſaluentur ⁊ nō ex fine aliquo intento. qꝛ niſi ſic ꝓuenirent nō ꝑmanerent. Et ſic empedocles dixit ꝙ in principio ꝯſtitutōis vniuerſi fuerūt ꝓducte vtrigine ⁊ bouigine. que erant de genere hominis ſeu viri ſuperius. ⁊ inferius de genere bouis. quem poete minotauruꝫ appellabātquem interfecit theſeus. ille em̄ nō eſt ſaluatus vt ſimilia ſibi ꝓduceret in ſpecie nature. qꝛ fuerūt ꝯtraria ip̄m corrūpentia. vt dixit empedocles. ⁊ de alijs mōſtris eſt ꝑ om̄iaſimilis rō. Unde iſti peccāt qui reſpiciūt formā particularem nō vl̓em ꝓportionatam intentioni vl̓is nature. qn̄non eſt effectus vl̓is pluuie augmentatio bladorum. ſedadequatio elementoꝝ. qꝛ ⁊ ſi augmentū fructuū qn̄qꝫ impediatur. nō tn̄ ſemꝑ. vt patꝫ ex dictis¶ Sed impoſſibile ē iſta hūc habere modumhec quidē em̄ ⁊ quecūqꝫ ſunt a natura. aut ſemper ſic fiūt. aut ſicut frequenter. ſed eoruꝫ queſunt a fortuna et ꝑ ſe vano nihil. Neqꝫ em̄ a fortuna neqꝫ a caſu videtur pluere multotiens inhyeme. ſed forte ſub cane. Neqꝫ cauma ſub cane ſed ſub hyeme. Si igitur a caſu vident̉ autꝓpter hoc eſſe. ſed nō poſſibile eſt hoc eſſe. neqꝫ a caſu neqꝫ ꝑ ſe a vano. ꝓpter aliquid vtiqꝫerūt. Atuero natura ſunt hmōi alia quēadmodum ⁊ ipſi firmabāt hoc dicentes Eſt itaqꝫ ꝙꝓpter aliqͥd in his que natura fiūt ⁊ ſunt.¶ Iſta eſt ſecūda ꝑs huius capituli in qua ꝓbat ſuū propoſitū. ſcꝫ natutā agere ꝓpter finē qͥnqꝫ rōnibꝰ. Quaruꝫpͥma eſt. omīa que fiunt fiūt a caſu aut fortuna. aut ꝓpterfinem. multa aūt fiunt in naturalibꝰ que nō fiūt a caſu autfortuna. gͦ fiunt ꝓpter finē. Minor pꝫ. qꝛ que fiūt a natura fiunt ſemꝑ ⁊ frequēter. vt hō generat hominem. ⁊ frequēter generat eū qͥnqꝫ digitis in vna manu. Nō em̄ a caſu ⁊ fortuna. qꝛ illa fiūt extra ſemꝑ ⁊ frequēter. Nō em̄ ēa caſu ⁊ a fortuna ꝙ pluit multotiens in hyeme. ſed aliqͥdrōnis haberent dicentes. ꝙ caſu ⁊ fortuna plueret qn̄ ſoeſt iuxta canē in diebꝰ canicularibꝰ. qꝛ ſi hoc fieret a natura tn̄ raro fit Neqꝫ habent cām ꝙ dicūt cauma hoc eſt eſtūfieri caſu in diebꝰ canicularibꝰ. qꝛ hoc fit frequēter. ſed aliquid rōnis haberent ſi dicerēt caſu fieri cauma in hyemeqꝛ tūc raro fit. Si igit̉ om̄ia naturalia aut a caſu vl̓ fortuna vident̉ fieri aut a natura operante ⁊ finē intendente. ⁊impoſſibile eſt ea fieri a caſu ⁊ fortuna. igit̉ neceſſario fiūta natura determināte finē. hmōi em̄ oīa que ſemꝑ vl̓ frequenter ſaluata ſunt a natura ſunt. quēadmodū etiā antiqui affirmabāt qui caſum ⁊ fortunā cauſas rerū eē dicebant. igit̉ om̄ia naturalia ſunt ꝓpter aliqͥd ⁊ habent finēdeterminatū. Sūt tn̄ qͥdā calūmantes exemplū p̄dictumſcꝫ ꝙ pluuia eſt ꝓpter meſſes. teſte alexandro ⁊ ſuis ſeqͣcibus dicentibꝰ pluuiaꝫ nō ꝓpter meſſes eſſe. qꝛ meſſes nonſunt a natura ſed ab arte. Ad hoc poſſet dici. ꝙ nō inueſtigat̉ hic niſi ꝙ pluuia ſit ꝓpter finē. ſicut ⁊ alia que ſunt anatura. Un̄ ſi finis eaꝝ non ſit meſſis. eſt tn̄ alius finis. ſicut forte eſt equalitas generatōnis in elemētis ꝑ equaleseoꝝ trāſmutatōes. ¶ Sed diceres. illa que fiūt a caſu etfortuna fiūt ꝓpter fine. vt pꝫ in definitōibꝰ eoꝝ. qꝛ fiunt ꝓpter hoc. Ad hoc dd̓m. ꝙ duobꝰ modis aliqua fiunt ꝓ-
pter finē. Uno mō ꝓpter finē actualiter intentuꝫ. ⁊ ſic nonfiunt ꝓpter finē. cū fiant p̄ter intentōem caſualia ⁊ fortuitaAlio mō fiūt ꝓpter finē aptitudinaliter. quia ſcilꝫ efficiensegiſſet ꝓpter finē ſi p̄ſciuiſſet illū euentuꝫ effectus futuri. ⁊ſic fiūt propter finemF1¶ Amplius in quibuſdā finis aliquis eſt. huiꝰcā agit̉ qd̓ pͥus ⁊ qd̓ ꝯſequēter. Ergo ſicut agitur ſic aptu natū eſt. et ficut aptum natū eſt. ſicagit̉ vnūqd̓qꝫ ſi nō aliqͥd impediat. agit̉ aūt ꝓpter hoc. ⁊ qd̓ aptū natuꝫ eſt itaqꝫ huius cā. vtſi domus eoruꝫ que natura fiūt. ſic vtiqꝫ factaeſſet ſicut nūc ab arte eſt. Si autē que naturanō ſolū natura ſed arte fierent. Sil̓iter vtiqꝫ firent ẜm ꝙ apta nata ſunt. ꝓpt̓ ergo alteꝝ alteꝝ¶ Hic ph̓us ponit ſecūdam rōnem ſupponēdo tn̄ pͥusvnū. ſcꝫ ꝙ in quibuſdā eſt finis determinatꝰ. ita oīa q̄cūqꝫ fiūt ſic fiūt ſiue pͥora ſint. que longiora ſint a fine ſiue cōſequentia q̄ ſunt fui ꝓximiora. ac ſi fiant ꝓpter illū finē ⁊ illius cā. Tunc ſic. vbi vnūqd̓qꝫ agit̉ vt aptuꝫ natū eſt agi.ibi oīa fiūt ꝓpter finē. in natura aut vnūqd̓qꝫ agit̉ ſicut aptum natū eſt agi. niſi aliquid īpediat. igit̉ oīa in natura fiunt ꝓpter finē. Maior pꝫ. qꝛ niſi aliqͥd ageret̉ ſicut aptumnatū eſt agi tūc ageret̉ violēte. Exempli gr̄a. qn̄ lapis mouet̉ deorſum tūc agit̉ ſicut aptus natus eſt agi. gͦ agit̉ naturaliter. ſi aūt moueat̉ ſurſum tūc nō agit̉ ſicut aptꝰ natus eſt agi. igit̉ agit̉ violente. Minor probat̉. qꝛ naturalehꝫ naturalē inclinatōem ad ſuū finē. ſicut em̄ efficiens primū pͥmo ꝯſtituit finē aliquē in quē dirigit ⁊ ꝓducit opusſic em̄ ip̄a res ꝑ ſil̓itudine quā hꝫ ad finē ex ꝯfuſo habitufinis qͥ eſt in materia ex pͥuatōe tendit in eūdeꝫ finē ꝑ aptitudine nature. ⁊ ideo ſicut aliqͥd fit ab efficiente. ita aptuꝫnatū eſt agi. Exemplū autē eſt de domo que fit. ſi em̄ eſſetaliqua res nature abſqꝫ dubio fieret ſicut mō fit ab artecā eiuſdē finis. Sil̓iter ecōuerſo ſi ea q̄ ſunt a natura etiāfierēt ab arte. artifex ipſaꝝ dirigeret ea in eoſdem fines inquos nūc dirigūtur a natura. ⁊ eaſdē retinerent aptitudines ex parte materie p̄ter hoc ſolū ꝙ forma artificialis eſſꝫa pͥncipio qd̓ eſt extra materiā operans. ſed naturalis eſſꝫa pͥncipio oꝑante intrinſecꝰ. gͦ vtrūqꝫ eoꝝ eſſꝫ ꝓpter alterūoperans qd̓ eſt determinatus finis in quē ꝓducit opꝰ¶ Om̄ino aūt ars alia quidē ꝑficit que naturanō p̄t operari. alia ꝟo imitat̉. Si igit̉ que ſūtẜm artē ꝓpter hoc ſunt. manifeſtū quot ⁊ queſunt ẜm naturā. Sil̓iter em̄ ſe hn̄t in his q̄ ſūtẜm artem. et in his que ſunt ẜm naturam poſteriora ad priora¶ Hic ph̓us ponit terciā ratiōem q̄ eſt. ſicut ſe hꝫ ars inartificialibꝰ ita natura in naturalibꝰ. qꝛ ars aliqͣ ꝑficit qͥnatura nō p̄t ꝑficere. ⁊ in alijs que nō ſunt inchoata ꝑ naturam ars imitat̉ naturā. ⁊ ſil̓iter in naturalibꝰ ⁊ artificialibus poſteriora ordinant̉ ad pͥora. ſed ea que ſunt ẜm artefiūt ꝓpter finē. igit̉ etiā illa q̄ fiūt ẜm naturā. Minor ꝓbat̉domificator agit ꝓpter domū ⁊ medicꝰ ꝓpter ſanitatē¶ Maxime aūt manifeſtū eſt in aīalibꝰ alioruꝫque neqꝫ arte neqꝫ q̄ſitura neqꝫ deliberatura faciūt. Un̄ dubitabāt vtrū intellectu. aut quodā
M ij.
quob vod. Clj.℟t xxijj Fā