LiberSecūdus
alio operant̉ aranee ⁊ formice ⁊ hmōi: paulatim aūt ſic ꝓcedenti. ⁊ in plantis apparet expedientia quedā facta ꝓpter finem. vt folia ꝓpterfructus cooperimentū. Quare ſi natura facit.et ꝓpter hoc hyrūdo nidū ⁊ aranea telā ⁊ plante folia gratia fructuū ⁊ radices nō ſurſum. ſeddeorſum gratia vegetādi. Manifeſtū ꝙ cauſahmōi eſt in his que natura fiunt et ſunt¶ Hic ph̓us ponit quartā rōnem que ſumit̉ a ſigno. qꝛaīalia intellectu carētia que diuerſificant̉ ab homīe in hocꝙ nec querentia cām nec deliberantia faciūt oꝑa ſua ꝓportionata determinato fini. quare qͥdā dubitauerūt an operarent̉ ab intellectu aliquo qui eſſꝫ in ipſis aut quodā aliopͥncipio fineꝫ p̄concipiente. que tn̄ dubitatio ꝑ hoc determinat̉ ꝙ ſi operarent̉ ab intellectu aut pͥncipio p̄concipiēte diuerſificarent̉ oꝑa eoꝝ. ſed nō diuerſificant̉. qꝛ imaginata ab vno nō ſunt imaginata ⁊ p̄cōcepta ab alio. ſicutvidemus hominū opera diuerſificata. Oportꝫ igitur ꝙoīa que ſunt vnius nature aīalia inſtinctu nature ſil̓iteroperent̉ que operant̉ ſicut in pͥncipio huius ſcd̓i dictuꝫ eſtergo inſtinctus nature eoꝝ eſt ꝓpter aliquē finē determinatū. ⁊ ꝑ ꝯſequēs natura oꝑal ꝓpter finē. Talia aūt aīalia ſunt aranee formice ⁊ hmōi aīalia minuta. in quibꝰ cōſtat. ꝙ nō eſt ꝯceptio niſi parua ⁊ tn̄ ad fineꝫ operant̉. Sꝫaūt ꝓcedat̉ ꝯſiderando vegetabiliū oꝑa que plus inſtinctum nature ſequūtur de facili ꝑcipi poſſet in illis q̄ agūtꝓpter aliqͥd ea que agūt. ſicut ꝙ ꝓducunt folia vt cooperimenta ſint fructuū. igit̉ quecūqꝫ naturaliter faciunt. ꝓpteraliquē determinatū finē faciūt. Scit̉ em̄ ꝙ hyrūdo ꝓpterfine determinatū facit nidū. ⁊ aranea telā. ⁊ plante folia.et ꝓpter aliqͥd habent radices deorſum ⁊ nō ſurſum. quianutrimentū eſt in terra qd̓ ſugūt ꝑ radices. ⁊ ſic vegetant̉igit̉ manifeſtū eſt ꝙ cauſa huius que finalis eſt in his eſt q̄fiunt ẜm naturam¶ Et qm̄ natura dupl̓r. alia quidē ſicut materia. alia ꝟo ſicut forma. finis autē hec eſt ꝓpterquē alia ſunt hec. vtiqꝫ erit cā cuius gratia¶ Hic ph̓s ponit qͥntā rōnem. Natura dupl̓r d̓r de materia ⁊ forma. ⁊ intendit in oꝑatiōe ſua formā ab agēte. ſꝫforma ē finis materie. gͦ natura in oꝑatōne ſua agit ꝓpterfinē. Qinor ꝓbat̉. qꝛ materia diſponit̉ ꝓ introductōe forme. ideo finis materie ſumit̉ a forma.¶ Peccatuꝫ aūt fit ⁊ in his que ſunt ẜm artemſcripſit em̄ nō recte grāmaticus. ⁊ potauit medicus nō recta potione Quare manifeſtū eſt qſil̓iter ꝯtingit in his q̄ ẜm naturā ſunt. Si igit̉ſunt quedā ẜm arteꝫ in quibꝰ qd̓ recte fit ꝓpteraliquid fit. in quibꝰ aūt peccat̉ alicuius gratiaagūtur. ſed fallit̉ ſil̓iter vtiqꝫ ⁊ in phyſicis. Etmonſtra ſunt peccata illius qd̓ ꝓpter aliqͥd eſtIn ſubſtātijs ergo que ſunt ex principio bouigenaſi nō ad aliquē terminū ⁊ finem poſſibiliaerant venire corrupto principio aliquo factaſunt ſicut nūc in ſemine.¶ Iſta eſt tercia ꝑs huius capituli in qua ph̓s remouet
impedimenta ſiue motiua poſitiōis antiquoꝝ quibꝰ mouebātur dicere naturā nō agere ꝓpter finē. Quoꝝ pͥmuꝫeſt. natura ſepe deficit a fine ita ꝙ nō ꝯſequit̉ finē. qꝛ ꝓducit peccata mōſtra ſiue defectus. igit̉ natura nō agit ꝓpterfine. Iſtud motiuū ph̓s deſtruit quatuor rōnibꝰ. Quaꝝpͥma eſt. ars manifeſte agit ꝓpter finē. qꝛ intendit aliqueꝫfinē. ſicut domificator domū. ſed manifeſtū eſt ꝙ in arte fiant peccata. qꝛ aliqn̄ artifex intendit aliqͥd ꝓducere qd̓ tn̄nō ꝓducit. aut ex defectu materie aut inſtrumentoꝝ. qͣreipſe culpat̉. ſi igit̉ ars ex hoc nō īpediat̉ qͥn agat ꝓpter finē. qꝛ deficit a fine. gͦ ſil̓iter erit in natura. ⁊ iſtud motiuuꝫincludit potius oppoſitū qͣꝫ ꝓpoſitū. qꝛ bene ſeqͥtur. ſi natura deficiat a fine ꝓducēdo mōſtra. igitur agit ꝓpter finemqꝛ ibi nō potuit eſſe habitus vbi nō p̄t eē pͥuatio. igit̉ peroppoſitū ibi eſt pͥuatio vbi natus eſt eē habitꝰ. ſi gͦ deficita fine. gͦ agit ꝓpter finē. Ex quibꝰ pꝫ. ꝙ peccata fiant tamin his q̄ ẜm artē ſunt qͣꝫ in his que ẜm naturā ſunt. ⁊ hocapparet tā in arte q̄ imitat̉ naturā in oꝑe non naturali. qͣꝫin illa q̄ ꝑficit opus nature ⁊ iuuat naturā in oꝑe naturali.Exemplū pͥmi eſt. qꝛ aliqn̄ non recte ſcribit grāmaticus.et tūc ꝓpter omiſſione alicuiꝰ pͥncipioꝝ artis nō ꝑuenit adfinē orthographie. qꝛ grāmatica qͣꝫtū ad ortographiā ſcientia eſt recte ſcribendi. Exēplū ſecūdi eſt ꝙ medicus aliqn̄ ꝓpter omiſſionē alicuiꝰ pͥncipioꝝ potauit euacuatiuuꝫnō recta potione. cū igit̉ ars imitet̉ vel ꝯplet naturaꝫ. accidit etiā peccare in natura. qn̄ ſcꝫ natura operās ꝓpter corruptōem alicuius pͥncipij naturalis nō ꝑuenit ad finemintentū a natura. ⁊ ideo in phyſicis quicqͥd ibi recte fit nōhꝫ rectitudinē niſi ex ꝓportōe ad finē debitū quē attingit.et cū peccat peccatū ſuū ꝑpendit̉ ex hoc ꝙ finē illū nō attingit ꝓpter corruptōem alicuius pͥncipij naturalis¶ Amplius neceſſe eſt ſemen fieri pͥmū. ſed nōſtatim aīalia. ⁊ molle vero pͥmū qd̓ ſemen eratAmplius ⁊ in plantis ineſt qd̓ ꝓpter hoc minus aūt dearticulatū eſt. Utrū igit̉ in arboribꝰfiant ſicut bouigene ⁊ viriperie ſicut vitigine etoliuipere aut nō incōueniens em̄ eſt. ſed tamēoportuit ſicut in aīalibꝰ eſt. Adhuc aūt oportebat ⁊ in ſeminibꝰ fieri vt ꝯtingit¶ Hic ꝯſequēter ponit ſecūdā. terciā ⁊ quartā rationesSecūda eſt. vbicūqꝫ ſunt determinata pͥncipia ⁊ determinatus ordo ꝓducendi ibi intendit̉ determinatus finis. ſꝫin naturalibꝰ ⁊ p̄cipue in generatōibꝰ naturaliū ſunt determinata pͥncipia ⁊ determinatus ordo ꝓducēdi. igit̉ intenditur determinatus finis Qaior pꝫ. qꝛ niſi intendereturdeterminatus finis tūc poterāt capi quecūqꝫ indeterminata media. qꝛ alia media inducūt aliu finem. vt qui vultparare domū hꝫ alia media qͣꝫ volēs parare phialā. Minor ꝓbat̉. qꝛ natura facit pͥmo ſemē molle vt ſit aptū receptioni figurarū. ſed hoc nō faceret natura tali ordine niſieſſet ſemen ꝓpter aīalis generatōem. igit̉ nō eſt caſu. ſed ꝓpter determinatū finē. Procedit em̄ generatio naturalisa ſpermate determinato qd̓ pͥmo eſt molle. deinde ꝯuertitur format̉ ⁊ maturat̉. ¶ Tercia rō. ſi natura non ageretꝓpter finē. ex eo qꝛ aliqn̄ deficit a fine. igit̉ in illis in quibꝰminus videt̉ agere ꝓpter fineꝫ eſſet maior defectus. ſicutin plantis. hoc aūt falſum eſt. Nā ẜm Empedoclē nō inueniūtur mōſtra in plantis ſicut in aīalibꝰ. ita ꝙ aliqn̄ generet̉ plāta cuius vna pars ſit vitis ⁊ alia oliua. ſicut vi
rpe5op.uaaā
&ę
x. q
51 50
j