PhyſicorumAreſtotelis

dentes anteriores ſunt acutiores poſterioribꝰ. qꝛ meliuseſt ſic fieri qͣꝫ aliter.¶ Ad obiecta in oppoſitū. Ad pͥmū dd̓m eſt ꝙ phyſicnō hꝫ om̄es cauſas ꝯſiderare ẜm numerū aut in ꝑticulari. ſed ſolū ꝯſiderat eas ẜm genus rerū naturaliū ¶ Seddiceres. phyſica eſt ſciētia ſpēalis. ſicut eſt mathematicā.mathematica aūt vnā ſolā cām ſcꝫ formalem ꝯſiderat ꝑquā definit ⁊ demonſtrat. ergo etiā phyſica vnā ſolā ꝯſiderabit. ⁊ ꝑ ꝯſequēs phyſicat certior mathematica. nā illa ſcīa eſt certior q̄ habet̉ ꝑ qͣtuor cauſas. qͣꝫ illa que ꝑ vnātm̄. phyſica vero ꝯſiderat quatuor cauſas. vt d̓t Areſto.in textu. mathematica vnā. gͦ. Ad hoc dd̓m eſt ꝙ certitudo ſcīe nō ꝓuenit ex multitudine cauſarū. ſed ex ꝑfectiorihabitudine ipſaꝝ ⁊ notiori ad ſuū effectū. ⁊ etiā ex certitudine ſui ſcibilis. ⁊ ideo licet mathematica ſit certior phyſica. nō tn̄ oportꝫ eam ꝓcedere ꝑ plures cās qͣꝫ phyſica ꝓcedat. ſed ibi certitudo magis ꝓuenit ex certitudine ſcibliū que ꝓportionata ſunt intellectui noſtro. Hoc tn̄ verūeſt ꝙ qn̄ de eadem re habet̉ ſcīa formaliter illa que habet̉ꝑ plures cauſas certior eſt. ſꝫ qn̄ habet̉ ſcīa de diuerſis rebus aut de eadeꝫ material̓r ⁊ diuerſa formal̓r. illa non eſtſemꝑ certior que eſt ex pluribꝰ cauſis. ſed illa que certiorimō ꝓcedit. aut que eſt de ſimpliciori ſubiecto. ¶ Ad ſecūduꝫ dd̓m eſt. ꝙ licet materia ſola ſit ignotior ſuo effectutn̄ materia in analogia forme eſt notior ipſo effectu. qꝛ paſſiones naturales fluūt ab ipſa forma ẜm ꝙ eſt in materiaEtiā licet effectus totalis ſit notior qͣꝫ aliqua cā ꝑticularis. tn̄ q̄libet cā ꝑticularis eſt notior ſuo effectu. ¶ Adterciū dd̓m eſt licꝫ efficiēs ⁊ finis ſint cauſe extrinſece quoad eſſe rei. ſunt tn̄ quodāmō intrinſece quo ad fieri ipſius. Nam finis mouet efficientē. ⁊ efficiens ꝑ virtutem intrinſece agit in ip̄m effectū. qꝛ tangit materiā non ſolū extrinſece ẜm ſuꝑficiem. ſed intrinſece ꝑ virtuteꝫ in materiareceptā. Etiā dictū Areſto. ſic intelligit̉. demōſtratio nōdebet dari ꝑ extrinſeca hoc eſt ꝑ ea que ſunt alterius generis. aut ꝑ ea que cadūt ſub ꝯſideratōe alterius ſcīe. quiaſubiūgit ibi cauſam. ſcꝫ ꝙ nō ꝯtingit demonſtratorē deſcendere de genere in genus. ⁊ nō debet intelligi ꝙ nō poſſet fieri demoſtratio ꝑ cām efficientē vel finalem.Secundum dubiuꝫ elt.An ꝓpter qͥd ꝯp̄hendat quatuor cās. ita ꝙ ꝑ quamlibetcām p̄t rn̄deri ad q̄ſtionē ꝓpter qͥd. ¶ Et videt̉ ꝙ nonNā ꝓpter qͥd ꝯuenit fini. vt pꝫ ꝑ illud mētrū Per dat forlem. ſed ꝓpter dat tibi finē. ¶ Sol̓o. ꝙ ſic. vt pꝫ ex dictisEt ad obiectū in oppoſitū dd̓m eſt. ꝙ pͥncipaliter ⁊ precipue ꝓpter quid querit de fine. ſed qꝛ cā finalis eſt ꝑticipatiue in alijs cauſis. ita ꝙ alie cauſe nō ſunt cauſe niſi ex fineideo interrogatoriū ipſius finis p̄t aliquo mō ex quadaꝫaccōmodatōe ⁊ ꝑticipatōe eſſe etiā interrogatoriū aliarūcāꝝ. ⁊ tanto amplius qͣꝫto alie cauſe ſunt plus de fine ꝑticipātes. ⁊ ſic ꝓpter generaliter acceptū ꝯphendit quatuor cauſas. ſꝫ ſpēaliter attribuit̉ fini. Aut dd̓m eſt. ꝙ ꝓpterqͥd duobꝰ modis accipit̉. Unoº vt tatū valet ſicut ꝓpterfinē. ⁊ ſic capit̉ in metro allegato. Alio mō valet tātū ſicutꝓpter quā cām. ⁊ ſic ꝑ ꝓpter quid nedū rn̄detur cā finalisſed omēs quatuor cauſe. ⁊ ſic capitur in textuTertium duidum eliQuare materia nō cōincidit cū alijs cauſis. ¶ Sol̓o ꝙ

ideo. qꝛ nō eſt idem actiuū ⁊ paſſiuū ẜm idē. cā aūt materialis eſt paſſiua. alie aūt actiue. igit̉ materia nō cōinciditcū alijs cauſis. loquēdo de materia ex qua. ⁊ nō de materia in qua. cū ſubſtātia ſit cā accn̄tis ī triplici genere cauſeQuartum dubrum eliAn finis ⁊ forma cōincidāt ¶ Et videt̉ ꝙ nō. qm̄ cā formalis ⁊ finalis differūt ſicut extrinſecū ⁊ intrinſecū. idemaūt nō p̄t eſſe extrinſecuꝫ ⁊ intrinſecū. igit̉ nō cōincidūt.¶ Sol̓o. eſt triplex finis. ſcꝫ generātis. generationis. ⁊ reigenerate Finis generātis eſt appetere equale eſſe in ip̄o generato. ſicut eſt in generāte. qꝛ vnūqd̓qꝫ generans appetitgenerare ſibi ſil̓e. cū vnūqd̓qꝫ ens appetit aſſil̓ari ip̄i pͥmoet tn̄ ꝑmanere in eſſe. ⁊ qꝛ generās ꝑticulare non p̄t ꝑmanere in eſſe indiuiduali. ideo appetit ſibi ſil̓e vt permaneatin eſſe ſpecifico. Sed finis generatōis eſt forma rei geniteacquiſita in fine motus. Sed finis rei generate. eſt operatio eius. qꝛ vnūqd̓qꝫ ens fit ꝓpter oꝑatōem alicuius. vt finis hominis eſt felicitas. finis domus eſt ꝯſeruare nos afrigoribꝰ ⁊ pluuijs. Per hoc dd̓m eſt ad q̄ſitū. ꝙ finis generationis cōincidit cū forma in eodē ẜm numerū. nō autem alij fines cū ea cōincidūt. ¶ Et ad obiectū in oppoſitum dd̓m eſt. ꝙ finis ⁊ forma ẜm cauſandi modū non coincidūt. qꝛ ſic manent oēs cauſe genere ab inuicē diſtinctematerialiter tn̄ in idem numero coincidūt finis quo ⁊ forma. Finis em̄ quo qͣꝫtū ad entitatē eſt ꝑfectior qͣꝫ finis gr̄acuiꝰ. qꝛ eſt ſub̓alis forma. Finis aūt gratia cuius que eſtoꝑatio. eſt de genere accn̄tis. qͣꝫtum tn̄ ad modū cauſandi finis gratia cuius eſt ꝑfectior. cū finis quo nō eſt finisniſi ex participatione finis gr̄a cuius. ſicut em̄ inſtrumētalis cā effectiua reducit̉ ad cām effectiuā pͥncipalem. ita finis quo reducit̉ ad finem gratia cuius.Quintum dubium eli.An efficiens ⁊ forma cōincidāt in idē ſpecie ¶ Sol̓o ꝙ ſicloquēdo de forma informante. que eſt forma in materia.nō aūt loquēdo de forma formante. Nam illa p̄t cōincidere in idem numero cum cauſa agenteSextum dubtum eūAn efficiens in eadē ſpē coincidat ſemꝑ cū ſuo effectuEt videt̉ ꝙ nō. qm̄ ſol ⁊ hō generant hominē. ⁊ tn̄ ſol nōcōincidit cū hoīe generato in ſpecie. ¶ Sol̓o ꝙ efficiensvniuocū cōincidit in ſpē cū forma ſui effectus. nō aūt efficiens equocū. Uniuocuꝫ em̄ agens eſt qd̓ ꝯmunicat ſuoeffectui eandem formā in ſpecie. vt hō generans hoīem.Equiuocū vero d̓r qd̓ non ꝯmunicat effectui eandeꝫ formam in ſpecie quam habet. vt ſol.Septimuꝫ dubiū eliẜAn agens vl̓e poſſet eſſe agens vniuocū. ¶ Et videt̉ ꝙſic. qꝛ quicqͥd p̄t ꝯmunicare eandem forma in ſpē quā hꝫſuus effectus. p̄t eſſe agens vniuocū. ſic aūt eſt de agentevl̓i. gͦ. Minor pꝫ. qꝛ eſt ꝑfectius. ⁊ qͣꝫto eſt ꝑfectius tātomagis p̄t ſuā materiā diſponere ad ſue forme receptiōeꝫ¶ Sol̓o ꝙ nō. qꝛ om̄e agens vniuocū ꝯmunicat eandeꝫformā in ſpē ſuo effectui ſicut hꝫ ipſum agens. agens aūtvl̓e nō p̄t talem formā ꝓducere ſicut hꝫ in effectu. igit̉ nōp̄t eſſe agens vniuocū. Et ideo qn̄cūqꝫ agens ꝓducit ta-

ens ꝓducit iM i.