PhyſicorumAreſtotelis

habere neceſſitatem ſimpliciter. Et dicit Auicenna. ꝙilli qui ſuſtinent illam opinionem ꝙ omnia de neceſſitate eueniunt. debeāt puniri pena ſenſus. hoc eſt debentponi aūt mitti ad ignem. ⁊ ſi tales clamauerint pro liberatione dicendū eſt ad eos. neceſſe eſt omnia de neceſſitate euenire. ita ꝙ ipſi ex pena negent. quod ex pertinacia defendunt.Decimum dubium eſt.Qūo differunt fatum ⁊ diuina prouidētia Solutioꝙ ſic. quia diuina prouidentia eſt in prima cauſa in quaſunt res vnite. ſed fatum eſt in cauſis ſecūdis in quibuslres quodam modo pluraliter exiſtunt. ſecūdo differuntquia prouidentia eſt ſcientia īmobilis et ſtabilis. fatumvero in rebus mobilibus quodā modo mobile. Tertio diuina ꝓuidētia eſt cauſa fati. ⁊ fatum eius effectusideo dicit Boetius ꝙ ordo fatalis ex ſimplicitate diuine prouidētie procedit. Quarto quia tam neceſſaria qͣꝫcontingētia diuine prouidentie ſubduntur. ⁊ ſic omniaque ſunt ſub fato ſubſunt diuine ꝓuidētie. ſed nō ecōtraUe autem ſunt cauſe et quot ſunt numero. quot diximus manifeſtū eſt totem̄ ẜm numerum propter quid cōprehendit. Ad enim quod quid eſt reducitur propter quid vltimum in immobilibus vt in mathematicis. In definitione recti aut conmenſurati aūt alterius cuiuſdam reducitur vltimūaut in mouentem primum. vt propter quid certauerunt. qm̄ furati ſunt. aut alicuius gratia vtdominent̉ aut in his que fiunt materia Ꝙ quidem igit̉ cauſe he et tot ſunt manifeſtum eſt¶ Iſte eſt tractatus quintus in quo philoſophus oſtēdit ꝙ phyſicus habet per quatuor cauſas demonſtrarepremittens intentionem ſuam dicens. que autē et quotſunt cauſe numero. hoc ex predictis eſt manifeſtū. et ꝙtot ſunt ph̓s probat. qm̄ tot ſunt cauſe qͦt propter quidcomprehendit. hoc eſt quot modis cōtingit reſponderead interrogatōeꝫ factā ꝑ ꝓpter quid ſꝫ ꝓpter qͥd nō cōprehendit plura genera qͣꝫ quatuor. igitur ſunt quātuor prius nominate. ſcꝫ materialis efficiens formalis etfinalis. Qaior patet. quia propter quid querit de cauſa. Qinor patet. quia ſiue inquiratur cauſa in immobilibꝰ que ſunt diuina et mathematicalia ſiue q̄ratur propter quid de mobilibꝰ que ſunt phyſica non queritur niſi aliqua quatuor cauſarū. In mathematicis em̄ inquiritur cauſa formalis. vt quid ſit rectū. quid mēſurabileaut inquiritur definitio cuiuſcūqꝫ alteriꝰ formalis. ⁊ ſicreducitur queſtio ad vltimum ꝓpter quid qd̓ eſt cauſaformalis in qua ſtat reſolutio. ſed in illis nō inquirit̉ materia. qꝛ abſtracta ſunt mathematicalia. Hec inquirit̉ibi mouens cū a motu ſunt abſtracta. Nec finis inqͥrit̉ibi. qꝛ finis in ratione nobilis ⁊ digni nō eſt niſi in mobilibus. Sed querēdo de mobilibus phyſicis ꝓpter quidreducitur in mouentem cauſam que eſt efficiens. vt cuꝫqueratur propter quid certauerunt vel quid eos mouerit ad certamen. dicit̉ qꝛ furati ſunt. volentes ꝙ furtū ſitcauſa mouens ad certamen. vel propter quid certauerunt querentes finem. dicitur vt dominentur. Aut inqͥ-

ratur cauſa in his que fiunt reducitur illa cauſa aliqn̄ inmateriā. vt ꝓpter quid iſta ſunt generabilia ⁊ corruptibilia reſpondetur qꝛ in materia cōicant. igitur manifeſtuꝫeſt. ꝙ cauſe ſunt he q̄ dicte ſunt. ⁊ tot nūero. qͦt dicte ſtꝭ.¶ Qm̄ aūt cauſe quatuor ſunt de om̄ibus eritphyſici cognoſcere. et in omnes inducens propter quid demonſtrabit phyſice materiā ſpeciem et mouenteꝫ et quod eſt cuius cauſa Ueniunt aūt tres cauſe in vnā multotiens Quodquidē em̄ quid eſt. et quod cuius cauſa eſt. vnaeſt que vero vnde motus principium ſpecie eſteadem his. homo em̄ generat hominem¶ Hic ph̓s oſtendit propoſitū ſuū. ſcꝫ ꝙ naturalis philoſophus ex omnibꝰ cauſis demoſtrat dicens. ꝙ cū quatuor ſint cauſe ad naturalem ph̓m ꝑtinet omnes cauſasꝯgnoſcere. et per oēs demonſtrare reducendo queſtionēpropter quid in quamlibet dictaꝝ quatuor cauſarum.In phiſicis autem tres cauſe multotiens cōincidunt invnā rem ẜm rationem licet non coincidant in vnuꝫ mōdum cauſalitatis qꝛ modus cauſalitatis eoꝝ oppoſituseſt licet res cauſarū non ſint ſemper oppoſite In phyſicis em̄ quiditas qua aliquid eſt qd̓ eſt. que eſt forma etcauſa finalis cuius cauſa fit hoc qd̓ fit vna res eſt nūeroſemper. licet differat ẜm rōem cauſalitatis. quia idē qd̓eſt forma faciens actu eſſe materiā. et quod eſt quiditasrei cauſans ſibi rōnem et ſpēm. eſt finis ẜm ꝙ eſt terminans motum efficientis qͥ intendit ip̄m ẜm eſſe quod hꝫin materia. et ſic patet ꝙ vna res nūero et ſubſtantia eſtet finis ⁊ forma licet diuerſificetur in eſſe et ratione Efficiens aūt in naturis nō eſt idem nūero cū forma ⁊ fine.ſed ſemper eſt idem ſpecie. ſi ſit efficiens vniuocum. vthomo generat hoīem. Cum em̄ homo generat hoīemforma hominis mouens eſt in generatione. ⁊ eſt intentaa generante ſicut finis ⁊ eſt eadem que actu facit eſſe materiam. generāt autem hominem ſol ⁊ alia corpora celeſtia. vt ſupra dictum eſt¶ Et tenetur phyſicus hec conſiderare omnino quecūqꝫ mota mouent. quecūqꝫ autem nōNon aūt amplius phyſice ſunt. non em̄ in ſeipſis habētia motū neqꝫ principia motus mouent. ſed immobilia ſunt. Unde tria negotiaſunt. Hec quidem circa īmobile. alia vero circa mobile quidem incorruptibile quedā auteꝫcirca mobilia corruptibilia¶ Hic ph̓s oſtendit ꝙ phyſicus directe et per ſe habetconſiderare oīa mouētiā mota. qꝛ talia cadūt ſub corpore mobili. ſed mouentia oīno īmobilia nō habet phyſicus cōſiderare niſi inqͣꝫtum ad motum referunt̉. qꝛ talianon habent in ſeip̄is principium phyſicum motus qd̓ ēnatura mouens. ſꝫ potius mouent per intellectum cumſint mouentia īmobilia. Et ideo tria negotia ſunt eſſentialiū ꝑtium ph̓ie. quedam em̄ pars eſt circa immobileẜm eſſe ⁊ rōem ſicut eſt negociū diuinū. hoc eſt. metaphiſica. Alia eſt q̄ ẜm eſſe eſt circa id qd̓ eſt mobile ⁊. ẜm rationem immobile ⁊ incorruptibile ſicut mathematica.tertia autē eſt circa ſpecies mobiles ⁊ corruptibiles ẜmeſſe et ẜm rōem ſicut phyſica.