Phyſicorum

PhyſicorumAreſtotelis

aūt mathematicus abſtrahere a motu qui ē actus ſenſibilis nature ꝓpter motū imaginariū quo mathematicus d̓tpunctū motu ſuo cauſare lineā ad quē nō ꝯcurrūt qͣttuorgenera cauſaꝝ. ſed ſolū vna cā. vn̄ mathematicꝰ ꝯſiderāsſolū eſſe reꝝ qͣntarū demōſtrat ſolū ꝑ formā dimittendotres alias cauſas qꝛ ip̄e abſtrahit a motu. ⁊ ꝑ ꝯn̄s a materia que eſt ip̄ius motus ſubiectū. nec ꝯſiderat cām efficientē q̄ eſt pͥncipiū. vn̄ motus. nec finē qui ē terminꝰ motus ⁊ iō iſte cauſe in nulla alia ſcīa adeo manifeſte ꝯſiderant̉ ſicuti in phyſica. Et qͣꝫuis metaphyſicus conſideratoēs cauſas nō tn̄ vt cauſantes motū ꝓprie dictū. ſꝫ inqͣꝫtūpͥncipiāt emanatōeꝫ ſimplicē vel inqͣꝫtū referūt̉ in quādārōnē ſub̓e q̄ ē veꝝ ens ⁊ pͥncipiū alioꝝ q̄ metaphyſicꝰ intēdit. vel inqͣꝫtū cadūt ſub analogia entis. Et ſi ſit eadē resmathematica ⁊ phyſica. nō tn̄ eodē mō ꝯſiderata vndeſub̓a quanta cuꝫ p̄ciſione qͣlitatū ſenſibiliū accepta nō intelligit̉ dependere niſi ab vno pͥncipio ſcꝫ forma tm̄ q̄ ē pͥncipiū eſſendi. 2 nō ab alijs cauſis q̄ motū pͥncipiāt ⁊ ex cōſeq̄nti rem naturalē. Nec ꝯſiderat phyſicꝰ qͣttuor cauſasẜm oēm modū cōitatis. ſꝫ ſolū inqͣꝫtū pͥncipiāt motū. Etqꝛ in qualibet ſcīa nō ſunt pͥncipia cāe ⁊ elemēta. iō dicitſanctꝰ Thomas ꝙ ad hoc deſignandū Areſto. vtit̉ cōiūctōne diſiūctiua. dicēs qm̄ intelligere ⁊ ſcire ꝯtingit circaoēs ſcīas quaꝝ ſunt pͥncipia cauſe aut elemēta. ⁊ nō dicitſunt pͥncipia cauſe ⁊ elementa. Si ꝟo ꝑ pͥncipia cās ⁊ elementa intelligāt̉ pͥncipia cognitōis tūc in qͣlibet ſcīa ſuntpͥncipia cauſe ⁊ elemēta copulatiue Et qꝛ in phyſicis resnō cognoſcit̉ niſi ex pͥncipijs ex quibꝰ ē. iō in phyſica principia hmōi idētificant̉ quodāmō. dn̄t tn̄ in hoc. qꝛ vl̓iteraccepta ſūt pͥncipia ꝯgnoſcendi ⁊ ꝑticulariter ſunt pͥncipia eſſendi rei mobilis. vn̄ ſicut de rebꝰ mobilibꝰ vl̓iter acceptis eſt ſcientia ita ex principijs cauſis et elementis vniuerſaliter acceptis.Quintum dubium eſt.An ad ꝑfecte cognoſcendū aliquē effectū oꝫ oēs eius cauſas cognoſcere. Sol̓o ꝙ tribꝰ modis p̄t cognitio dici ꝑfecta. Unoº ſimpliciter. ⁊ ſic cognitio d̓r ꝑfecta qn̄ res aliqͣcognoſcit̉ oībꝰ modis qͥbꝰ p̄t cognoſci. ⁊ illo mō cognoſcedi rem oꝫ cognoſcere oēs eiꝰ cauſas tā ꝑ ſe qͣꝫ ꝑ accn̄s. qͥaſi aliqͣ defecerit nō cognoſcit̉ res illa oībꝰ modis qͥbꝰ cognoſci p̄t. ⁊ talis cognitio de aliqͣ re a nobis habeti non pōtqm̄ d̓ nulla re cognoſcimꝰ oēs cās tā ꝑ ſe qͣꝫ ꝑ accn̄s. cū incauſis ꝑ accn̄s reſpectu alicuiꝰ effectꝰ in infinitū ꝓcedat̉Alio mō d̓r cognitō ꝑfecta cognitōe hūana. ⁊ ſic res cognoſcit̉ ꝑfecte qn̄ cognoſcit̉ oībꝰ modis qͥbꝰ p̄t cognoſci cognitōnē hūana. puta ẜm eſſe logicū phyſicū ⁊ metaphyſicūet ſic de alijs. ⁊ ad habendū talē cognitōem ſufficit nos cognoſcere oēs cauſas ꝑ ſe alicuiꝰ effectus qͦ ad diuerſa eſſeqͥbꝰ ip̄a cognoſcit̉. Nec tn̄ oꝫ cognoſcere oēs cauſas diſtincte. ſꝫ ſufficit ꝓxīas cauſas cognoſcere in qͥbꝰ includūt̉ cauſe ꝑ ſe remote. ⁊ ꝑ talē cognitōnem de aliqͦ effectu ꝑuenirepoſſumus ad pͥme cauſe ⁊ cāꝝ vl̓iū aliqualē cognitōnemquaꝝ virtꝰ ꝯcipit̉ in ꝓximis cauſis alicuiꝰ effectus. Tercioº d̓r cognitio ꝑfecta in genere alicuiꝰ ſciētie. ſcꝫ naturalis ⁊ ſic fit ip̄a qn̄ res cognoſcit̉ oībus modis qͥbꝰ p̄t cognoſci ꝑ talē ſcīaꝫ. ⁊ ad cognoſcēdū hͦ mō aliquā rē ꝑfcē. neceſſe ē cognoſcere oēs cauſas illiꝰ rei ip̄am cauſantes ſubtali eē qͦ in tali ſcīa ſcit̉. Et ſic pꝫ ꝙ ad habēdū ꝑfectā cognitōem de re oꝫ oēs eiꝰ cauſas ꝯgnoſcere ad habendū atcognitōeꝫ imꝑfectā ſufficit aliqͣs cās cognoſcere ⁊ hoc ſe-

pe ꝯtingit propter noſtri imellectus defectū qui non pōeomnes cauſas ſimpliciter comprehendere.Innata āt eſt ex notioribꝰ nobis via ⁊ certioribus ī certiora nature ⁊ notiora. nō em̄ eadē nobis nota ⁊ ſimpliciter vn̄ quidē neceſſe ẜm modū hūc ꝓcedere ex incertioribꝰ nature nobis ātcertioribꝰ in certiora nature ⁊ notiora. Suntaūt primū nobis manifeſta ⁊ certa ꝯfuſa magis. poſterius āt ex his fiūt nota elemēta ⁊ principia diuidentibꝰ hec. vn̄ ex vl̓ibꝰ ad ſingularia oꝫ ꝓcedere. Totū em̄ ẜm ſenſuꝫ notius eſtvl̓e totum quoddā eſt multa em̄ ꝯp̄hēdit vt ꝑtes vl̓e. ſuſtinēt aūt idē hoc quodā mō et noīaad ratōnem. Totum em̄ quodā mō ⁊ indiſtincte ſignificat vtputa circulus. Definitio auteꝫipſius diuiditur in ſingularia. Et pueri primū appellant omnes viros patres et matresfeminas. Poſterius autem determinant horūvnumquodqꝫ.Iſta ē ſcd̓a ꝑs huiꝰ tractatꝰ ſiue ſcd̓a ꝑs ꝓemij in quaph̓s on̄dit ordinē ꝓcedēdi in naturali ph̓ia qͦ ad nos qͥēordo diſciplīe nob̓ ꝓportōatus. ⁊ vult hāc ꝯcl̓onē ī naturali ſcīa ex vl̓ibꝰ ⁊ magis ꝯfuſis oportet procedere in ſingularia ⁊ magis deteriata ſiue minꝰ vl̓ia. Quā ſic ꝓbat.Innata ē nob̓ via ꝓcedēdi ex nob̓ notioribꝰ ⁊ certioribꝰ īcertiora ⁊ notiora nature. In phyſicis āt nob̓ magis nota ſūt ꝯfuſa ⁊ magis vl̓ia poſterius aūt ex his ꝯfuſis fiūtnob̓ magis nota ꝑ diuiſionē ad ꝑticularia deſcendendoelemēta ſiue principia ſpēalia que ſunt ſpeciales cauſe efficiētes. ita ꝙ vl̓ia pͥncipia cauſe vl̓es ⁊ elemēta vl̓ia ſūt ſpecialibꝰ nobis notiora. gͦ ī phyſica ſeu naturali ſcientia exvniuerſalibus ⁊ confuſis eſt magis procedenduꝫ. Maiorem probat quia non ſunt eadem nobis nota ⁊ ſimpliciter .i. apud naturam. ⁊ potiſſimū in ſcientia naturali. gͦ neceſſe eſt ẜm hunc modum procedere ex incertioribus nature. nobis autem certioribus in ea que ſunt nature notiora et certiora. Minorem ꝓbat ph̓s tribꝰ ſignis. Primūſumptum eſt ex toto ſenſitiuo ſiue integrali quod ad ſenſum cognoſcitur tale enim ẜm ſenſum notius eſt ſuis ꝑtibus. ſicut tota domus ſuis partibus componentibus. ſꝫvniuerſale ſiue confuſum eſt quiddaꝫ totum. eo ꝙ multain ſe cōp̄hendit tanqͣꝫ partes. igitur nobis eſt magis notūSecūdū ſignū ſumitur a toto intelligibili qͣle ē definitumhabens multas partes definientes. vnde dicit. p. ꝙ hoc ꝓbant nomina ad rōnem hoc eſt definita ad definitionesquia totum definitum ẜm ſe indiſtincte prius notum eſtſuis partibus quibus definitur ⁊ cuius definitio integratur Aut dicendū eſt aliter ꝙ definitio tota in rōne totiusnotior ē ꝑtibꝰ definitiōeꝫ integrātibꝰ. ſꝫ pͥmū magis ē deintentione phyloſophi quod etiam patet exemplo ad hocinducto. quia dicit ꝙ circulus tanqͣꝫ quoddam definituꝫindiſtinctum prius nobis notum eſt definitōe ſua que eſtCirculus eſt figura plana vnica linea cōtenta ī cuiꝰ medio ponit̉ centrū a quo omnes linee ducte ad circūferētiāſunt equales. taliem̄ definitōe ponūtur ꝑtes quas hic. p.vocat ſingularia. Terciū ſignū ſumptū eſt ex apprehenſione pueroꝝ quo prius apprehendūt vl̓. vnde in pͥncipio