Druckschrift 
Commentaria in libros Physicorum Aristotelis secundum viam Albertistarum cum textu
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

LiberPrimus

torum. Si contrahatur ad formā mixti hoc eſt duplicitervel ẜm eſt in via mixtionis ſiue de mixtis imperfectis.aut eſt in genere vel ſpecie mixti perfecti ꝯſtitutū Si primum ſic eſt liber metaurorum in quo agitur de impreſſionibus metheorologicis puta ignitis humidis. Si ſecūdū hoc eſt dupliciter. quia corpꝰ mixtū ē duplex vl̓ aīa vel inaīatū. Si ſcd̓ n ē liber de mineralibꝰ quē pulchreedidit dn̄s Albertꝰ. Si aīatū ē dupl̓r. qꝛ vel deterīat̉de pͥncipio aīatoꝝ qd̓ ē aīa. ſic ē liber de aīa. vel det̓mīade aīatis ī ſpēali. ſic ē liber de vegetabilibꝰ plātis qͣꝫtūad aīaꝫ vegetatiuā. de aīalibꝰ qͣꝫtū ad aīaꝫ ſēſitiuā vl̓ deterīat̉ de aīatis ī gn̄ali. ſic ē liber paruoꝝ naturaliū. Etqꝛ oꝑa aīe vegetatīe ſūt nutrire augere generare. duodetermināt̉ ſufficiēt̓ ī libro de gn̄atōe. de tercio ſcꝫ nutrireph̓s det̓mīat in libro de nutrimēto. Oꝑa aīe ſenſitīe ſuntduo ī gn̄e ſcꝫ ſentire mouere ẜm locū. Et pͥmū opꝰ tripliciter variat̉. aut em̄ accipit̉ ẜm ꝯꝑatōeꝫ ẜm ſenſus egredit̉ vel ingredit̉ aīal. ſic de eo deterīat̉ ī libro de ſomnoet vigilia aut ẜm reditū ex ſpē ſenſibili ẜuata apd̓ aīaꝫ īpͥus acceptā ī ſenſu ſic de eo det̓mīat̉ ī libro de memoria reminiſcētia. aut ẜm ꝯꝑatōaꝫ ſēſus ad ſenſibile ſicde eo deterīat̉ ī libro de ſenſu ſenſato. Scd̓m āt motiua ē aīa ſēſibil̓ dupl̓r mouet ẜᵐ locū. aut mutādo locū autdilatādo reſtrīgēdo corpꝰ ī eodē loco vtꝝqꝫ hoꝝ tradit̉ ī libro de motibꝰ aīaliū. hic aūt motꝰ ē gn̄alis oībꝰ aīalibꝰ ſub diſiūctōe acceptꝰ. qm̄ aīal aut mouet̉ motugreſſiuo aūt dilatatōis reſtrictōis aut vtroqꝫ facitāt ſpēalē motū ī hn̄tibꝰ pulmonē ē ad refrigeriū pectoris ſpiritū attractu quē mouet attrahēdo tetinēdo emittendo hmōi ſcīa tradit̉ in libro de reſpiratōne inſpiratōe ad aminiculū eiꝰ ē liber quē ꝯpoſuit de dr̄a ſpūset aīe liber de intellectu intelligibili quē etiā ꝯplemēto tercij libri de aīa compoſuit Albertus.Seciudum dubiumAn ꝯueniēter dicat̉ in textu ꝯtingit ītelligere ſcire cumtn̄ illa vidēt̉ ad idē ꝑtinere. Soº ſic loquēdo ꝓprie adintentōem ph̓i dn̄t ex ꝑte habituū vn̄ ꝓxīe eliciūt̉. exte obiectoꝝ formaliū qͥbꝰ ſūt imo ſic inter ſe hn̄t ordineqꝛ ſcire ē actꝰ a ſcīa elicitꝰ demōſtratōeꝫ vt d̓r pͥmo poſterioꝝ ē ꝯcl̓iōis tāqͣꝫ ꝓxī ſcibil̓ ẜm ab alijs app̄hedit̉hoc ē ꝯcluſiōis ꝓut ex p̄miſſis ncc̄ario ſeqͥt̉ Sꝫ intelligereeſt actꝰ elicitꝰ ex ſpē ītelligibili reſpectu ſimplicis qͥditatꝭrei intelligibilis. ad pͥmā oꝑatōeꝫ ītellectꝰ. vel ē actus elicitus ab hītu pͥncipioꝝ d̓r ītellectꝰ reſpectu pͥncipioꝝ pͥmoꝝ ſimpl̓r vel in reſpectu. Et lꝫ ſcīaꝫ elicit̉ detratio ad hn̄tē ſcīaꝫ ita ſcire demōſtratōnem exſcīa elicitū ſit ſcīe ī hn̄te. ē tn̄ ſcīe ī alio addiſcēteſic̄ definitio quā format ītellectꝰ in pͥma oꝑatōe generat ſpēm ītelligibilē ī intelligēte definiēte. ſꝫ ī alio diſcipulo audiēte. Ex pꝫ quō iſte tres oꝑtōes ordinē hn̄t cauſalis depēdētie. ītelligere ſcd̓m ē ex pͥmo ſcire ex prīoet ſcd̓o vn̄ qꝛ ītellectꝰ hūanꝰ in vltima reſonātia ꝑticipatvim ītellectualis nature p̄t vnico actu ītelligēdi ſpeciē elicito ſimplicis app̄hēſiōis ſubiectū aliqd̓ ī ſe ī ſuisꝓpͥetatibꝰ app̄hēdere ſꝫ eget ꝯpoſitōe. qꝛ ꝯponit ꝓpͥetatē ſubiecto pͥus ſubiecti vel p̄dicati qͣꝫ ſubiectoet ſic eget diſcurſu Sꝫ ꝯueniūt qꝛ ſtꝭ actꝰ eliciti ab vnapon̄a ſcꝫ ab ītellectu poſſibili. ſic cōit̓ īpropͥe loquendoad idē vidēt̉ ꝑtinere Dd̓m ē ad dubiū ītelligere deſignat̉ cognitō pͥncipioꝝ incōplexoꝝ apphēdimꝰ elemē

ta pͥncipia cās ẜm ſe vel ſubiectū ẜm ſe vel ꝓpͥetates ẜᵐſe. lꝫ minꝰ ꝓpͥe deſignat̉ etiā ꝯgnitō ꝯplexoꝝ elemētapͥncipia cās app̄hēdimꝰ hic pͥncipia cās etiā de his qͣꝝſūt ꝓportionabiliter. per ſcire aut deſignat̉ cognitō ꝯcluſio qͥs ex pͥncipijs cauſis elemētis demōſtratīe ſcimꝰ.Terttum dubium eūtQuid intelligit ph̓s pͥncipia cās elemēta. Soº diſtinctio hoꝝ noīm habet̉ diffuſe. v. metaphy. ibi on̄t quō ſehꝫ ex additōe ad pͥncipiū elemētū ex additōe ad cām ſꝫqͣꝫtū ꝓpoſito ſufficit hec tria intelligūt̉ qͣttuor cāꝝ gn̄a lꝫdiuerſimode. Dn̄s em̄ alb̓tꝰ Auerroris pͥncipia intelligūt cās efficiētes ī gn̄e corꝑis mobilis ẜm eſt mobileqm̄ ſcimꝰ naturalia niſi ſciamꝰ cās efficiētes eoꝝ primas. qꝛ efficiēs ē pͥncipiū vn̄ motꝰ forma ē terminꝰmotus effectus efficiētis. materia ſubeſt motui niſi efficientē cām. finis āt mouet ꝓpͥe in intētōe practicacās ꝟo ītelligūt cās finales. eo finis ē cāꝝ. qꝛ oīs cāepͥncipiū. efficiēs mouet tanqͣꝫ pͥncipiū executōiset motus niſi mota via intentōis a fine. qꝛ efficiēs virtu cauſandi hꝫ a fine ē aliaꝝ duaꝝ. vtiqꝫ ē potiſſima.et merito vendicat ſibi nomē cauſe antomoſiā. elementa ꝟo intelligūt cās intrinſecas materiā formā exquibꝰ res naturales ꝯſtituūt̉ in qͣs reſoluūtur quēadmo elemēta ꝯſtitutōem mixti. Sctūs ꝟo thomas cās ītelligit cām formalē finalē. elementa cās materialeseo materie ꝓprie ꝯueniat ratō elemēti. qͣꝫuis materiaſolū dicat̉ elemētū ſimpl̓r ſcꝫ in ordine ad naturalē for ex ea educit̉. tn̄ etiā forma p̄t dici elemētū inqͣꝫtū ē intrīſecū pͥncipiū materia ex quo elemenaliter ꝯſtituiturres naturalis in quā reſoluit̉. hoc loquēdo de formatis. quia forma totius habet ꝓprie rōneꝫ elementi. Sꝫin iſto parua vis eſt. quia intentio ph̓i eſt iſta tria intelligere qͣttuor genera cauſaꝝ. Aut aliter dd̓m eſt ẜm dn̄mAlbertū. hec tria intelligūtur pͥncipia demonſtratōisſubordinata ẜm triplicē dram ſunt principia eſſe reinaturalis ſeu mobilis ſꝫ cognitōis tm̄. que quidē ſūt ī triplici differentia. quedam ſunt principia cognitōnis ingredientia demonſtratōem que ſunt prime dignitates cuiuſſibet ſcīe que dicunt̉ principia. quedam ſunt ingredientia demonſtratōnem. quia ſcꝫ inconuertibilia cōmuniaque dicūtur cauſe. quedā vero ſunt proxima conuertibilia ſeu immediata. illa dicūtur elementa potiſſimam demonſtratōnem ingredientia. Et quando arguit̉. in ſciētianaturali non eſt procedendū ab elementis. quia dicit̉ tuncarbitramur vnūquodqꝫ cognoſcere cauſas primas etpͥma principia cognoſcimus vſqꝫ ad elementa. Ad hocdicitur vſqꝫ non capitur excluſiue ſed incluſiue vt vſqꝫelementa etiam ipſa elementa.Quartum dubium eſtAn contingat ſcire intelligere per principia cauſasin omni ſcientia Solutio domini Alberti ſi per principiacauſas elementa intelligantur principia cognitōnis eteſſe mobilis. ſolum phyſica per principia cauſas elemēta definiendo intelligit demonſtrando ſcit. Cuius ratōeſt. quia tam mathematicus qͣꝫ metaphyſicus abſtrahūta motu qui eſt ſenſibilis nature actꝰ a qualitatibus ſenſibilibus. ergo non demonſtrant per cauſam efficientemmateriam finem ẜm ſunt motus principia. qꝛ efficiēsmouet materiam per motum attingit finem. Dicitur