¶ Sex principia
¶ Ad decimū patet ſolutio ex p̄cedenti quialicꝫ obiectū ſit tn̄ ex cauſa dicta dicitur magisſubiectum qͣꝫ obiectum. ¶ Ad vndecimū dd̓ꝫꝙ illa verba ſimpliciter non ẜcant actioneꝫ. qꝛactio eſt tn̄ſitiuus ꝓceſſus forme īpaſſum. ſediſta verba ſunt neutralia ⁊ eoꝝ actio eſt intrāſitiua. ⁊ ſic noīnant ſimplicies diffuſiones forme. ⁊ ſunt in eodem p̄dicamē to cum formis q̄rū ſūt diffuſiones vt lucere eſt ī eodē p̄dicamēto cū luce florere cū flore viuere cū vita calē̓ cūcalore qꝛ ptās ſubſtātial̓ ip̄ius forme idētificatur cū forma ex quo actio forme eſt ītranſitiua.Ad duodecimū dicēdum ꝙ licet actio ⁊ agerein re nō dran̄t. tn̄ differ̄t ẜm modū ſigͥficandiqm̄ agere ẜcat actōem ꝟbaliter vt exercitam. ⁊hoc modo notior eſt nobis. qͣꝫ qn̄ ſignificat̉ nominaliter. et ꝓpter illā diu̓ſitatem actio diffit̉ꝑ agere ſicut qͣlitas ꝑ quale ¶ Ad vltimū cūſua confirmatione eſt dicendū ꝙ nos ponituribi ꝑ antomaſiam hoc eſt ꝑ excellentiam. qꝛ hōeſt ꝑticipatiue omnis creatura vt dicit gregorius Et ſic agit ẜm plures actiones qͣꝫ quecūqꝫalia creatura quia agit actionibus anime et corporis hoc autē non conuenit quibuſcūqꝫ alijs.Circa iſtud capitulum ſunt dubiaPrimum dubium eſt qͣre actio et paſſio inter principia p̄cedūt omnia alia ¶ Solutio qꝛ actio et paſſio inter omnia alia magisvidentur conuenire cū his que intrīſecus ſubſtantie accidūt. Ex quo luxta p̄dicta actio cauſatur a naturali potentia ꝓxime et originalitera forma. et paſſio originaliter a materia et ꝓxīea naturali impotentia Et ex hoc habetur quareetiā actio p̄cedit paſſionē. Sed forte diceresex iam dictis ſeq̄retur ꝙ actio et paſſio nō eſſētprincipia cum ſint principiata a prioribusAd hoc dicendum eſt licet ſint principiata abalijs in genere cauſe efficientis non tamē in genere cauſe formalis. qꝛ ſic ſunt principia ī genere ſuarum coordinationū ita ꝙ ſub eis multa continentur que ad nullum aliorum generūreduci poſſunt ſic namqꝫ ſunt ſubalterna ſcilicet actio anime et corporis et ſpeties ſpecialiſſime ſicut ſectio vſtio et īdiuidua vt ſectio a ſorte facta et vſtio a platōneSecūdum dubium eſt: quare actio etpaſſio non diffiniūtur per motum qui videturcommune genus eorum ſicut diffinit ea ph̓usſcd̓o phiſicorum dicens. actio eſt motus huiꝰab hoc et paſſio eſt motus huius in hoc Solutio alberti motus ambit actōem et paſſioneꝫper modū radicalis ſubſtantie ⁊ nō per moduꝫ
forme vniuoce p̄dicabilis de eis cuiuſmōi debꝫeſſe genus ſiue ſuperius eſſentiale Motus em̄ẜm ſe dicitur fluxus omnino in ſormis qui aꝑte an̄ ad vnum genus trahit̉ ꝑ formā agentisſiue mouentis ⁊ ad aliud ꝑ virtutem ſeu naturalem impotentiā patiētis. Cū igitur dicituractio eſt motus ⁊ ſimpliciter paſſio non eſt p̄dicatio formalis ſꝫ materialis nō vniuoca. ſꝫ eqͥuoca quales p̄dicatōes excludūt generis p̄dicationem. eo ꝙ genus formaliter vniuoce ⁊ abſolute p̄dicatur de ſuis ſpetiebusTerciū dubium eſt quoniam differūtactio ⁊ factio ¶ Solutio alberti actio accipitur dupliciter vno modo ſpetialiter ꝓ oꝑatōenō trāſeunte in rem oꝑatam. ⁊ ſic ph̓s in ſextoethicorum diſtinguit eā contra factionē q̄ eſtoꝑatio trāſiens in rem oꝑatā. quō dicit ꝙ arseſt recta ratio rerum a nobis factibilum ⁊ ſic factio ꝓprie. dicitur oꝑatio cuius principium ēars mechanica que aſſumit materiam exteriorem non ſolum ad vſū ſꝫ etiam ad tiſāmutatōnem ad formā. Actio vero dicitur cuius principium eſt naturalis potentia aſſumens materiam ſolum ad viū quomodo equitatio citari/ſatio ꝓprie dicuntur actiones. oꝑatio vero nomen cōe eſt ad iſta ¶ Secundo accipitur actōcōiter pro vt ſe extendit ad oꝑationem trāſeuntem ⁊ immanentem ⁊ hoc modo omne illd̓ qd̓continue procedit ab agente vl̓. operante inpaciens vocatur actio ſiue agere et hoc modo accepta eſt ſpetiale p̄dicamentum dicens modūp̄dicationis qͥ nō p̄t ad aliqd̓aliū reduci.Quartum dubium eſt. vtrum actio ſitſubiectiue in agente vel patiēte. Et videt̉ qd̓ſit in patiente. qꝛ ſi actio eſſet in agente ⁊ nō inpaciente ſeq̄retur ꝙ nō haberet ꝯnexionē agēscum paſſo ſꝫ omne agens naturale poſſet agere ad quācumqꝫ diſtantiam. conſequens eſt falſum. conſequētia probatur. qꝛ agens naturalep̄t agere in omne illud ad qd̓ poteſt habere reipectum actionis. ſꝫ ſi ponatur habitudo que eſtformaliter actio in agente tunc agens naturale poſſet per talem habitudinem referri ad corpus quantumcumqꝫ diſtans ſicut album p̄treferri ad album aliud qͣꝫtūcumqꝫ diſtans. ſediſtud inconueniens non ſequeret̉ ponēdo actionem in paſſo. quia. ad hoc ꝙ actio īnaſcaturpaſſo requiritur debita approximatio agētisad paſſum ¶ Secundo arguitur autoritatephiloſophi nono methaphiſice dicētꝭ ꝙactioimmanens eſt que manet in agente et eſt eiusꝑfectio. ſꝫ actio tranſiens eſt in paſſo. ⁊ ſi actō