TractatusSecundus
p̄ſenti ſi agēs ſit cauſa in fieri ⁊ ꝯſeruās in eſſe: vt ſol reſpectu lucis in acre. Uel ꝓ p̄terito ſi cauſa p̄ceſſerit ⁊nō eſt cauſa ꝯſeruās in eſſe. vt domificator reſpectu domus Et ſic dicit̉dupl̓r talis potētia ꝑ denoīatiōemab extrinſeco. qꝛ vel a potētia paſſiua vel actiua rei. Et quātū ad iſtosduos modos diuiſiōis p̄t poni exēplū ꝯueniēs vt rōſa. qꝛ poſſꝫ diuidiroſa in actū ⁊ potentiā dupl̓r. Primo p̄t diuidi roſa in actū ⁊ potentiā ſic ꝙ ipſa qn̄qꝫ exiſtit actual̓r inrerū natura. vt cū eſt actualit̓ in vere. ⁊ ſic d̓r in actu. Qn̄qꝫ aūt ſolū inpotētia: qꝛ ſcꝫ nō eſt in reruꝫ naturavt in hieme. ſed eſt ꝟtute in ſuis pͥncipijs vl̓ ſuis cauſis. Et hec diuiſioroſe rn̄det pͥme diuiſioni entis. ⁊ talis diuiſio rōſe vel entis in actuꝫ etpotentiā nō eſt diuiſio vnius ⁊ eiuſdeꝫ rei in actu exn̄tis. ſed eſt diuiſioeiuſdē rei exn̄tis aliqn̄ in actu ⁊ aliqn̄ in potētia. Alio mō p̄t diuidi vtaccipiat̉ actꝰ ip̄amet actual̓ exn̄tiapotētia aūt accipiat̉ ip̄amet poſſibilitas vel ptās qua ip̄a actu exn̄s eſtpoſſibilis ad eſſendū reſpectu ſui cōſeruatiui: vel fuit poſſibilis ad eēndū reſpcū ſui pͥncipij ꝓductiui. et ſiceſt denoīatio ab extrinſeco ⁊ ab eoqd̓ in rōſa nō exiſtit. ſed in pͥncipioſuo actiuo vel paſſiuo. ⁊ ſic actus ⁊potētia reſpiciūt roſaꝫ eandē numero actual̓r exn̄tem. ⁊ hec diuiſio rn̄det ſcd̓e diuiſioni entis poſite: ⁊ hecdiuiſio eſt eiuſdē rei actual̓r exn̄tis¶ Qūo diuiſio entis in actūet potentiā eſt diuiſio realis. ⁊qūo rōnis. ⁊ qūo in diuerſas res. etquomodo nō. ⁊ quomodo diciturCapitulū. IIII.poſſibile.Is ſuppoſitis ſciendū eſt. ꝙpͥmus modus diuiſiōis entis in actū ⁊ potētiam qn̄ ſtꝭ
plura entia ⁊ vnū eſt actu. alterū inpotētia: nō videt̉ multū ꝓprius nechꝫ difficultatē. ⁊ ideo dimittat̉ adpn̄s. ſed diuiſio entis eiuſdē in actūet potentiā difficultatē hꝫ quantuꝫad vtrūqꝫ modū Et iō de vtroqꝫ dicendū eſt ⁊ maxime qn̄ ī vtroqꝫ mōdiuiſio entis in actū et potentiā eſtrealis. Ad quod oſtendendū pͥmooportꝫ p̄mittere qūo eſt triplex poſſibile ſumptū a triplici potētia¶ Qūo poſſibile dicit̉ ẜm potentiā actiuā ⁊ paſſiuam ⁊ nō repugnātiam terminorum.Uantū igit̉ ad hoc ſciendū pͥmo. ꝙ aliqͥd dicit̉ poſſible abAliqua potētia. ⁊ ideo ſicut loqͥmurde aliquo poſſibili: ita loqͥ poſſumꝰde potētia Ut ergo ſit deductio clarior vtraqꝫ ꝯiungēdo Scienduꝫ ꝙaliquid d̓r poſſibile vel impoſſibiletripl̓r. Uno mō ẜm potentiā actiuāſicut hoī eſt poſſibile ambulare ẜmpotentiā greſſiuā: volare aūt impoſſibile. Habet em̄ hō in ſe naturalit̓potentiā actiuā ad ambulandū. nōaūt ad volandum. Scd̓o mō d̓r aliqͥd poſſibile vel impoſſibile ẜm potentiā paſſiuā. ſicut corꝑi celeſti eſtpoſſibile moueri circulariter: corrūpi aūt impoſſibile Eſt em̄ in celo potētia paſſiua ad vbi ſiue ad locū: nōaūt ad corrūpi. qꝛ nō eſt cōpoſitū excōtrarijs. Tertio mō d̓r aliqͥd poſſibile vel impoſſibile nō ẜm aliquampotētiam actiuā vel paſſiuā habendo reſpectū ad ens ẜm ſe ⁊ abſolute. Et hoc modo in logicis d̓r poſſibile aliquid enūciabile cuius termini nullam habēt repugnantiam. vtpoſſibile ē ꝙ ſortes currat. Impoſſibile vero d̓r illud cuiꝰ termini hn̄trepugnantiā. vt cum hō manēs homo ſit aſinus. ⁊ iſtud poſſibile dicitur poſſibile ꝑ coherentiā terminorum vel nō repugnantiā terminoꝝ