Druckschrift 
Prima pars (1493) super Genesim Exodum Leuiticu[m] Numeri Deutronomiu[m] Josue Judicu[m] Regum [et] Paralyppomenon
Entstehung
Seite
25b
Einzelbild herunterladen
 

Liber

quod quidem verbum includit verbum ſubſtantiuuꝫ .ſ.fuit creans. ad denotandam vnitatem eſſentie. Ex qͥbuspatet manifeſte ꝙ moyſes intendit inſtruere ppl̓m ſpecialiter qͣꝫtū ad doctos ꝙ in deo qͥ celū et terrā creauit eſt pluralitas ꝑſonaꝝ inqͣꝫiū dixit heloym. ſil̓r ⁊ vnitas ẜm eſſentiā inqͣꝫtū dixit creauit. ⁊ hoc notāter inſinuat moyſes inprima ꝓpoſitōe totius ſacre ſcripture. in qua contineturarticulꝰ creatōnis vt innueret hoc miſteriū in primo exordio fidei eē attendendū. Ꝙ aūt hec pluralitas attribuenda ſit perſonis ſeu ſuppoſitis habetur etiā ẜm ſenſum lr̄alem vlteriorē in hoc loco vbi innuitur aliqua inſtructiode diuinis ꝑſonis. nam cū dr̄ in pͥncipio intelligitur in filio cui attribuitur cauſalitas creatōis ꝑ modū cauſe exēplaris vt dictum ē. ⁊ ꝑ ꝯn̄s cū dr̄ deꝰ. intelligit̉ pr̄ cui attribuitur cauſalitas creatōis ꝑ modū efficientis. cū āt dicit̉Spūs dn̄i ferebat̉. intelligitur ꝑſona ſpūſſancti. ꝓut plenius declarabitur infra. Nō tn̄ eſt intelligenduꝫ ꝙ creareſit ꝓpriū alicuiꝰ ꝑſone diuine ⁊ nō cōe toti trinitati. hͦ em̄eſſet erroneū cū oīa oꝑa trinitatis ad extra ſint indiuiſa. ſꝫquia deus eſt cā reꝝ ꝑ ſuū intellectū ⁊ voluntatē ſicut artifex reꝝ artificiataꝝ: artifex aūt per verbū in intellectu conceptum ⁊ per amorē ſue voluntatis ad aliud relatū oꝑat̉vn̄ ſil̓r deus pr̄ oꝑatus eſt oēm creaturā per verbum ſuūqd̓ eſt filius. ⁊ per ſuū amorē qui ē ſpūſſctūs. ⁊ ẜm hͦ proceſſiones perſonaꝝ ſūnt rōnes ꝓductōis creaturaꝝ inqͣꝫtum includūt eſſentialia attributa q̄ ſunt ſcientia ⁊ voluntas. vtꝫ in. j. par. q. xlv. arti. vj. Sequit̉ lr̄a. Terra āt erat īanis ⁊cͣ. vbi moyſes poſtqͣꝫ ſummarie tradidit totū opusdiuinū circa creationē mundi in primis ſex diebꝰ ſucceſſiue ꝓductū. hic explicat illud ꝑ ꝑticularia. Circa qd̓ primoon̄dit ſtatū ſeu conditionem quarūdā rerum creataꝝ ī pͥma ſui creatione ſeu productione. ſcd̓o ꝓcedit ad alia q̄creata ſeu producta ſunt in p̄dictis ſex diebꝰ ſucceſſiue. ſecūda. ibi. Dixit deus fiat lux. Circę primū ſciendū ꝙ cuꝫmoyſes rudi populo loq̄batur vt oēs doctores tenēt quinō ſolū ſpūalia veraciter nō capiebāt ſꝫ etiā de corꝑalibꝰilla cōiter tm̄ apprehendebāt q̄ viſui corꝑali ſubiacēt. vt inprima par. q. lxxvij. arti. iiij. Idcirco licet in generali viſibilia ⁊ inuiſibilia celeſtiū ⁊ terreſtriū creaturaꝝ ſub qͦdaꝫſummario vt dictū eſt comp̄hendat attribens ea diuinecreationi. ita vt nihil in reꝝ natura excluderet̉ a creationedei. loquēs tn̄ poſtea in ꝑticulari vt ībecillitati rudiū ſeuſimpliciū audientiū condeſcēderet. p̄termiſſis inuiſibilibꝰ tā celeſtiū qͣꝫ terreſtriū. de viſibilibꝰ tm̄ mentionē facit.vn̄ de celeſtibꝰ p̄termiſit celū empyreū ⁊ angelicā naturā⁊ de terreſtribꝰ p̄termiſit duo elemēta .ſ. aere ⁊ ignē. eo ꝙnō ab oībꝰ ꝑcipiuntur. multi etiā ph̓oꝝ elementuꝫ ignisnon cognouerūt vſqꝫ ad tp̄s Ariſtotelis. Sil̓r ⁊ aerē nihildicebāt. adeo vt loca plena aere vacua exiſtimarēt. vt. iiij.Phiẜ. vn̄ in pͥma reꝝ productione de tribꝰ viſibilibꝰ pͥncipaliter facit mentionē .ſ. de infimo fundamento vniuerſiſenſibilis. ⁊ de ſummo tecto eius. ⁊ de quodā medio int̓vtrūqꝫ. q̄ ſunt pͥncipales ꝑtes integrales cuiuſcūqꝫ edificij. quoꝝ duo ſe habēt ad totū vniuerſum viſibile. ſic̄ centrum. ⁊ circūferentia ad corpꝰ ſpericū q̄ cōplent totaꝫ eiꝰrationē plaſmaticā; in quo quidē .ſ. corꝑe ſperico centruꝫſe habet vt fundamentū ⁊ circūferētia ſicut ſummū tectu⁊ alia int̓ vtrūqꝫ contenta ſe habēt vt mediū int̓ vtrūqꝫ .ſ.inter centrū ⁊ circūferentiā. Primū on̄dit cū dicit. Terraaūt. terra em̄ ẜm ph̓os ⁊ aſtronomos ſe hꝫ ad vniuerſumcorꝑale vt centrū. ſcd̓m aūt ⁊ terciū on̄dit cū dicit. Superfaciē abyſſi. Ayſſus em̄ ẜm grāmaticos multitudinē aqͣrū īpenetrabilē ſignificat. q̄ qͥdē īpenetrabilitas. iō p̄t ītelligi nō ſolū ex magna eius profūditate ſꝫ ēt ex hͦ ꝙ ex eiꝰconfuſione nō p̄t abyſſus penetrari. ꝑ qd̓ intelligit̉ aquaelemētaris q̄ an̄ eiꝰ ꝯgregatōꝫ in vna ꝑmixtōne ꝯfuſa eratcū alijs duobꝰ elementis .ſ. aere ⁊ igne. prout mgr̄ ponit īij. li. diſt. xiij. qd̓ totū vocatur abyſſus ẜm eſtīatōꝫ ſimpliciū ſeu rudiū qͥbꝰ loq̄bat̉. qͥ aerē ⁊ ignē elemētarē ꝑꝑ eoꝝinuiſibilitatē ⁊ vt dc̄m ē nō ꝑcipiunt q̄ qͥdē abyſſus totamterrā vndiqꝫ cooꝑiebat. ⁊ vſqꝫ in altū porrigebatur qͦuſqꝫ

nunc ſummitas corꝑee nature ꝑtingit. ſicut quibuſdā vr̄ꝓut mgr̄ pōit di. ſupradicta ītelligatur tn̄ hec ſummitasnature corporee circa celū cryſtallinū qd̓ ꝑ ſuꝑficiē abyſſiintelligendū eſt. ⁊ hoc eſt primū corpꝰ mobilę. qd̓ ſe habꝫad oīa corꝑa naturalia ſicut ſuperficies ad corpus ſpericū q̄ totā eiꝰ foliditatē continet. Un̄ notandū eſt ꝙ nō dicit ſcriptura tenebre erant ī terra nec In abyſſo neqꝫ ſupraabyſſum. ſed ſupra faciē abyſſi. Cuiꝰ rō eſt. nam illa multitudo aquaꝝ īpenetrabilis ⁊ ꝓfundiſſima in prima ſui ꝓductione erat turbida ⁊ quaſi opaca ex eius confuſa ꝑ mixtione ſeu cōpoſitōe intantū ꝙ nō erat capax lucis ſicutnec terra. ⁊ ſic nō erāt in terra nec in abyſſo tenebre ꝓprieloq̄ndo ſicut nec in ligno dr̄ eſſe cecitas. lꝫ nō videat. ſuꝑficies tn̄ abijſſi qd̓ ē primū mobile vt dictū eſt ex ſua pura⁊ imꝑmixi. bili natura ē dyaphanū. ⁊ fuit ſꝑ capax lucis.ſꝫ qꝛ nōdū lux facta erat. iō ꝓpͥe loq̄ndo tenebre erāt ꝓtūcſupra faciē abyſfi .i. in pͦ celo mobili. Cōueniēter igr̄ in pͥmordiali reꝝ viſibiliū ꝓductōe fit exp̄ſſa mentio de terra.qd̓ ē centꝝ ⁊ qͣſi fundamentū vniuerſi ſenſibilis. ⁊ de circūferētia qd̓ ē ſūmū tectū .ſ. pͥmū. mobile eo mō qͦ dr̄ eſa.xlviij. Manꝰ em̄ mea fundauit terrā. ⁊ dextera mea mēſaeſt. al̓s tetendit celos. ⁊ loqͥt̉ ad modū formātis circulumcū circino. qͥ prīo ponit vnū pedē in centro qd̓ ē fundamētū. ⁊ aliū tendit circūducendo circūferentiā. Sequit̉ ī lr̄aSpūs dn̄i ferebat̉ ſuꝑ aquas. q̄ qͥdē v̓ba ꝓprie ⁊ notabiliter exponūtur a hyero. de hebraicis q̄ſtionibꝰ vbi ſic dicitꝑ eo ꝙ nr̄is ī codicibꝰ ſcpͥtū ē ſpūs dn̄i ferebat̉. in hebreohr̄ Merahephet. qd̓ nos appellare poſſumꝰ īcubare. in ſimilitudinē volucris oua calore animātis. ex qͦ ītelligimꝰnō de ſpū md̓i dici. vt nōnulli arbitrāt̉. ſꝫ de ſpūſctō qͥ ⁊ ipſe viuificator oīm a pͥncipio dr̄ de qͦ in p̄s. Emitte ſpiritūtuū ⁊ creabūtur. hec ille. Que qͥdē viuificatio p̄t recte intelligi ẜm motū pͥmi mobilis. nā motꝰ ẜm ph̓m. viij. phiſi. ē vita reꝝ naturaliū. ⁊ cū iter oēs motꝰ reꝝ naturaliummotꝰ pͥmi mobilis ſit pͥmꝰ ⁊ p̄cipuꝰ. ⁊ a quo oēs motꝰ corporales regulāt̉ ⁊ mēſurāt̉ tāqͣꝫ a prīa oīm motuū mēſura⁊ a deo tanqͣꝫ a prīo mouēte pͥncipallt̓ cauſatꝰ. idcirco inpͥmordio creatōis reꝝ naturaliū de hͦ pͥmo motū tāqͣꝫ devita reꝝ naturaliū fit mētio attribuēdo ip̄m motū deo inꝑſona ſpūſſctī. cui appropͥatū ē viuificare. Et ex hͦ tolliturq̄dā īcōueniētia q̄ quodāmō aīm pulſat .ſ. ꝙ īter pͥmo creata fit mentio de tꝑe. cum dicit. Dies vnꝰ. dies ſecundꝰ ethmōi. Sꝫ de motu nulla videt̉ fieri mētio. cū tn̄ motꝰ ſitprior ip̄o tempore naturaliter. vn̄ ẜm predictā expoſitōꝫpredicta tollitur incōuenientia. qꝛ de motu fit mētio an̄qͣꝫ de tꝑe. vt patet ex p̄dictis. Sed cōtra p̄dicta quedamdubia breuit̓ poſſunt moueri īqͥſitiue ex quoꝝ ſolutōe veritas magis elucidat̉. Primū poſſet rōnabiliter q̄ri. ꝓutaug q̄rit. ſuꝑ Gen̄. ad lr̄aꝫ cur nō ſcriptū ē. Dixit deꝰ. fiatterra ⁊ facta eſt. Riat aqua ſeu abyſſus ⁊ factū eſt. ſicut dixit de luce ⁊ de firmamēto ⁊ hmōi. Secundo pōt queri ſiabyſſus h̓ accipitur. vt dcm̄ eſt ꝓ aquaꝝ multitudine impenetrabili terram vndiqꝫ circundante. cur non propriehoc declarauit deus dicens. multitudo aquaꝝ erat ſuperterrā. cū aqua ab oībus qͣꝫtumcunqꝫ rudibꝰ ſit ꝑceptibilis⁊ de aqua in hoc capitulo freq̄nter fiat mentio. nō autemde abyſſo in hoc loco. Terciuꝫ. ſi faciem abijſſi accipiturin hoc loco pro primo mobili. vt dictum eſt. cur ſtatim ipſum nominat aquas cum dicit. Ferebat̉ ſuꝑ aquas. ẜmiſtā expoſitōꝫ. Quartū. cū ſpūs dn̄i ſeu ſpūs dei pluriesin ſacra ſcriptura accipiat̉ ꝓ aere ſeu vēto. vt ī p̄s. Flauitſpiritus eius ⁊ fluent aque. ⁊ in alijs. vnde ergo cogimurvt in hoc loco accipiatur pro ſpirituſancto. vt dictum eſt.Quintū. ſi ſpiritus dei in hoc loco accipitur ꝓ ſpūſācto.vt dictum eſt. cum ſpirituſſanctus ſit deus inconuenienter dr̄ ꝙ ferebatur ſuꝑ aquas. cum deo nō competat localiter ferri nec ſitum habere Ad primum igitur dicēduꝫꝙ ex verbis Auguſti. vbi ſupra apparet ꝙ in hoc loco ꝙdicitur. Terra erat inanis et vacua et tenebre ſuper facieꝫabyſſi intelligitur materia omnis informis. dicit enim inxij. confeſſ. Quid enim in omnibus mundi partibus re-