Prologus
¶ Incipit prefatio ſctī hieronymi p̄ſbyteri in penthatheucum.N Eſiderij mei deſi9ratas accepi epl̓asvqͥ qͥdā p̄ſagio futuroꝝ cū daniele ſorctitꝰ ē nomē obſecrantis vttrāſlatū ī latinā līguā d̓ hebreo ſermōe pēthateucumd nr̄oꝝ auribꝰ tradereꝫ. Peē riculoſū opꝰ certe ⁊ obtrectatoꝝ meoꝝ latratibꝰ patēs qͥ me aſſerūt ī. lxx. īterp̄tū fugillationē noua ꝓ ve-
gteribꝰ cude̓ ⁊ ita īgeniū qͣſih vinū ꝓbātes cū ego ſepiſſime teſtatꝰ ſim me ꝓ viriliportiōe ī tab̓nacl̓o d̓i offeri re q̄ poſſiꝫ nec opes alteriꝰkalioꝝ pauꝑtate fedari Qd̓vt auderē origenis me ſtudiū ꝓuocauit qͥ editiōi ātiq̄ trāſlati onē theodotiōismiſcuit aſterico ⁊ obelo .i.ſtella ⁊ verū omne opꝰ diſtinguens: dum aut illuceſcere facit que minꝰ an̄ fuerant aut ſuꝑflua q̄qꝫ iugl̓at⁊ cōfodit ⁊ maxīe q̄ euangeliſtaꝝ ⁊ apl̓orū auctoritas
Eſiderij mei. Iſtā epl̓am ſcripſit Hiero. Deſiderio ep̄o familiari ſuo qͥ eū rogauerat vt pētaytheucū moyſi de hebreo trāſferret in latinū. nōdū em̄ trāſlatus erat niſi de hebreo in grecū etde greco in latinū. ⁊ qꝛ trāſlatiōes ille multas habebantcorruptiōes. tū ꝓp̉falſitatē exemplarium. tū ꝓpter imꝑiciam trāſlatoꝝ. Hiero. deſiderij p̄cibusobtēꝑans de hebreoin latinū trāſtulit pēthateucū cui p̄poſuſuit illū ꝓlogū. naab eo in ſcd̓o librorufinū ꝓlogꝰ appellatur. Epl̓ā autē adpaulinū q̄ licet ī modernis biblijs p̄ſcribat̉: nec pēthateucop̄poſuit: nec inter p̄fatiōes ve. te. qͣrū oīex ꝑte exēpla ſcribitſꝫ in ſcd̓o libro ꝯͣ rufinū nomīat̉ epl̓a adpaulinū. Et nota ꝙꝓlogus ꝓhemiumpfatio ⁊ argumentūidē ſignificāt .ſ. p̄locutīonē in ſequēs opus introductiuāEſt etiā tm̄ ꝓlogus in librū qͥ ſcꝫ introductorius ē in ip̄ꝫvt eſt ille an Apocalypſym .ſ. Oēs qͥ pie volūt viuere ⁊cͣ.⁊ talis ꝓlogus nō eſt de libro. Itē ē ꝓlogꝰ in libro qui ēpars libri vt eſt pͥncipiū Apoc̄ .ſ. Apocalypſis ih̓u chriſtiquā dedit illi deꝰ. ⁊ d̓r ꝓlogꝰ a protos qd̓ ē pͥmū. ⁊ logosſermo qͣſi pͥmꝰ ẜmo ſcꝫ p̄fatio vel p̄locutio. Uel d̓r ꝓlogus qͣſi p̄logus. qͣſi ſermo p̄cedēs. Prohemiū d̓r a ꝓtosqd̓ eſt pͥmū ⁊ emon vel emū qd̓ ē ẜmo vel pͥma modula.tio Ꝙ aūt d̓r ꝓhemiū qͣſi ꝓ emulis factū vel qͣſi ꝓuiū qꝛpͥma via vel p̄cedēs eſt ad librū Ethymologia ē: p̄fatio .i.p̄locutio. a p̄for p̄faris d̓r. Argumentū d̓r qͣſi argute .i. callide inuentū. Un apis argumētoſa .i. callida d̓r. verſus.Eſt breuis argutus: eſt callidus atqꝫ ſonorus. Argumentu habet alias ſignificatiōes de qͥbꝰ nihil ad preſens.a ¶ Deſiderij mei ⁊cͣ. Prologꝰ iſte in qͥnqꝫ ꝑtes diuiditurpͥncipales. n qͣrū pͥma on̄dit pͥncipale motiuū ad tranſferendū penthateucū .ſ. deſiderij obſecrationē cū dic̄. Deſiderij mei ⁊cͣ. vſqꝫ Abſecrātꝭ. In ſcd̓a duplex aſſignat retractiuū. pͥmū oꝑis grauitatē cū dicit. Vericuloſum op⁊cͣ. Scd̓m detractoꝝ malignitatē ibi. Et obtrectatoꝝ meorum ⁊cͣ. In tercio ſecūdariū ponit ſue trāſlatiōis motiuū ſcꝫ Origenis ſtudiū vel imitationē ibi. Qd̓ vt auderēIn qͣrta ꝑte ſe excuſat ꝙ nō intēdit damnare veteres ꝑ ſuam trāſlationē ibi. Quid igit̉ ⁊cͣ. In qͥnta petit deſiderijor̄onū ſubuentionē ibi. Nūc te dep̄cor ⁊cͣ. Subdiuiſiōespatebūt in lr̄e ꝓſecutiōe. In pͥma ꝑte on̄dit affectū ſuuꝫad pͥmā obſecrationē quā deſcribit tripliciter. Primo exnoīe cū ꝓnoīe affectū deſignāte. ſcd̓o ex noīs p̄figuratione. tercio ex cōis vtilitatis amore. pͥmū notatur cum d̓r.a ¶ Deſiderij mei .i. mei vel mihi dilecti vel mei aīci. Deſideratas accepi lr̄as. ſcd̓m notat̉ cū d2. b ¶ Qui quodā⁊cͣ. q. d. myſticū eſt ꝙ cū daniele cōicat in noīe Dan̄. ix. daniel ab angelo vocatꝰ vir deſiderioꝝ. ſicut iſte deſideriusappellatꝰ qd̓ vocabulū fuit p̄ſagiū .i. diuinatio ſiue p̄ſcīavel p̄nūciatio futuroꝝ. vt ꝑ hoc qd̓ vocatꝰ eſt deſideriusſignaret̉ deſiderabilis futurus vel deſiderabilis poſtulaturus. terciū notat̉ cū d̓r. c ¶ Ut tranſlatū ⁊cͣ. Penthateucus ſupra exponit̉ in epl̓a ad paulinū. vij. ca. In ſcd̓aꝑte notant̉ duo retrahētia a tranſlatiōe faciēda. Primuꝫeſt oꝑis grauitas qd̓ notat̉ cū d̓r. d ¶ Periculoſuꝫ opꝰeſt certe ſcꝫ qꝛ difficile ē ⁊ arduū vn̄ poſſet ibi hō deficerevel errare. ⁊ iō dicit ꝑiculoſum. ſcd̓m retrahēs ē detracto
rum malignitas. quod notatur cum dicit̉. e ¶ Et obtrectatoꝝ ⁊cͣ. Canibus comꝑat detractores cū dicit. Latratibus qui cōtra quēlibet ignotū qͣꝫtūcunqꝫ bonū oblatrāt ⁊dentibus lacerāt. Sil̓r detractores irrōnabiliter bene dicta deprauant ⁊ detrahēdo lacerant q̄ ignorant. Et notat̉hic triplex eoꝝ malignitas qꝛ aut benedictꝭ oblatrāt ſic̄ iādictū eſt Aut auctoris ꝑuerſam intentionē affirmāt. qd̓ notatur cum diciturf Qui me aſſerunt⁊cͣ. Suggillatio pōitur h̓ ꝓ ꝯdemnatōe⁊ d̓r a ſuggillo aſqd̓eſt ꝯdēnare. ſtrāgulare. ſuggere. ſb̓ gula caꝑe. Cudere .i. facere. cudo is ere. dicitur fabricare. ferire. polire ⁊ ſculpereTercio notat̉ eoruꝫmalignitas ꝙ veteres modernis magꝭingenioſos eſtimat⁊ p̄ponendos iudicant. vnde ⁊ veterestranſlationes plus qͣꝫ modernas approbāt. qd̓ notat̉ cuꝫdictur. g ¶ Ita ingeniū ⁊cͣ. Sicut em̄ vetus vinū meliꝰeſt nouo. ſic dicūt ip̄i veteres ſubtilioribꝰ ingenijs floruiſſe qͣꝫ modernos. ⁊ veteres tranſlatiōes modernis eſſe meliores: cū tn̄ dicat pͥſtianꝰ in pͥncipio maioris voluminis.Cuius auctores qͣꝫto iuniores ſunt tanto ꝑſpicatiores etingenijs floruiſſe ⁊ valuiſſe diligentia omni iudicio confirmantur eruditiſſimoꝝ. vel ꝓbantes ingeniū modernorū plenū ſpūma ſuꝑbie. ſicut nouū vinū ſpumat ⁊ eijcitqd̓ habet immūdicie. q. d. dicunt me ⁊ alios modernosſuꝑbos eſſe. ⁊ quicqͥd facimus ex p̄ſumptiōe ꝓcedere: etdicūt id eſſe p̄ſumptuoſum ⁊ loquacitate plenū. ſicut nouum vinū inflat ⁊ magnū facit tumultū ꝯͣ qͦs on̄dit hūilitatem ſuā ⁊ intentiōis puritatē di. h ¶ Cū ego ſepiſſime teſtatꝰ ſim me ꝓ virili portione in tabernaculo dei ⁊cͣIn tabernaculo .i. in eccleſia. Pro virili portiōe .i. qͣꝫuismea reputatiōe ſit exiguū tn̄ in ſacra ſcriptura ad vtilitatem eccleſie offero qd̓ poſſum. Vel ẜm aliā lr̄am ꝓ viriliportiōe .i. ꝓ debita ꝑte. Scd̓m leges virilis portio d̓r qn̄hereditas filijs equaliter diuidit̉. q. d. virilē portionē hereditatꝭ expecto ꝓ qͣ ſicut poſſum in vinea pr̄iſfamiliaslaborare volo. vn̄ Oui. de pō. ī pͥn. ſcd̓i libri dic̄ ſic. Gaudia ceſaree mētis ꝓ ꝑte virili Sunt mea p̓uati nil hꝫ illadomus .i. ꝓ magͣ ꝑte. vel ſicut vnꝰ de romanis viris ſumnam in ea oēs romaui ꝑticipāt. i ¶ Nec opus alterius⁊cͣ .ſ. teſtatus ſum. q. d. Sicut oblatio diuitū nō fedat̉ peroblationē paupeꝝ. ſic nec ꝑ meā interp̄tationē fedat̉ trāſlatio ſeptuaginta interpretū. In tercia ꝑte ponit ſcd̓ꝫ trāſferendi motiuū quod eſt origenis imitatio vel ſtudium.vn̄ dicit k ¶ Quod vt auderem ⁊cͣ. ad tranſferendum ꝑſui imitatiōem. l ¶ Qui editioni antique ⁊cͣ. ꝓmulgauit .i. manifeſtauit. Nam ꝓmulgare dicitur quaſi promptum .i. manifeſtum multis agere. Antiquā editionē aplat tranſlatiōem ſeptuaginta. que cetcris antiquior fuit qͥtranſtulerunt de hebreo in grecū ſicut dicit Indo. in. vj.ethy. In opuſculo etiam de voeabulis biblie: vt exponit̉interpres inuenies quot fuerūt interp̄tes. ⁊ quibus temporibus interp̄tati ſunt. Et qꝛ tranſlatio ſeptuaginta alicubi erat diminuta. alicubi habebat ſuꝑflua. Origen̄. miſcuit ei tranſlatiōem theodotiōis adijciens ea que deerāt⁊ ibi ponebat aſtericū .i. formam aſtri. ꝑ quod innuebat ꝙper additionem iſtam illuce ſcebant: q̄ prius deerant. Etdicitur aſtericus ab aſtrum quod eſt ſtella ⁊ ycon quod