Druckschrift 
Prima pars (1493) super Genesim Exodum Leuiticu[m] Numeri Deutronomiu[m] Josue Judicu[m] Regum [et] Paralyppomenon
Entstehung
Seite
24b
Einzelbild herunterladen
 

Liber

Bn̄dixitqꝫ illis deus ⁊ aitscreſcite ⁊ multiplicamini ⁊replete terrā ⁊ ſubijcite eā⁊ dn̄amini piſcibus maris⁊ volatilibꝰ celi: ⁊ vniuerſis aīantibus que mouent̉h ſuꝑ terraꝫ. Dixitqꝫ deus.i Ecce dedi vobis oēm herbā afferētē ſemē ſuꝑ terrā:⁊ vniuerſa ligna q̄ hn̄t ī ſe-

metip̄is ſemētē generis ſuivt ſit vobis in eſcā ⁊ cunctis anīantibus terre: oīqꝫvolucri celi ⁊ vniuerſis q̄mouent̉ in terra: ⁊ in qͥbusē aīa viuēs vt habeant adveſcēdū. Et ſcm̄ ē ita. Uiditqꝫ deꝰ cūcta q̄ fecerat eterant valde bona. Et fctm̄ē veſꝑe ⁊ mane dies ſextꝰ.

f Benedixitqꝫ illis. h̓ ꝯn̄r deſcribit̉ hūane nature iā formate cōſeruatio. ⁊ pͦ qͣꝫtū ad ſpēm. ſecūdo qͣꝫtū ad indiuiduū ibi: Dixitqꝫ deus. Circa primū cōſiderandū ꝙ ſpēshūana cōſeruat̉ ꝑ generatōem maxime poſt lapſum perquē incurrit neceſſitatē moriendi. ⁊ hoc eſt qd̓ dr̄.f Bn̄dixitqꝫ illis.Iſta bn̄dictio ē deiordinatio ad multiplicatōꝫ indiuiduorū in natura hūanaꝑ generatōem. iō ſb̓dit̉. g Creſcite etmul. ⁊cͣ. cetera patētex p̄dictis. h Dixitqꝫ deꝰ. hic deſcribit̉ cōſeruatio qͣꝫtuꝫad indiuiduū q̄ fit ꝑnutritōem. ⁊ hoc eſtqd̓ dr̄. i Ecce dedi vobis ⁊cͣ. Nō eſtſic intelligengendūꝙ herbe ⁊ fructus arboꝝ darent̉ in eſcā hoībus. beſtijs ⁊auibꝰ cōiter. ſꝫ ſingula ſingulis ẜm cōditōem nature ſue.vtpote fructus arborū hoībus. vt dr̄ infra. Ex omī lignoparadiſi comede. herbe aūt ⁊ ſemina herbaꝝ aīalibus etquibꝰ diuerſe tn̄ diuerſis aīalibꝰ ẜm ꝯueniētiā nature ſuealiqua tn̄ aīalia ⁊ alique aues fructibꝰ arborū veſcebant̉eſus aūt carniū ⁊ piſciū nō ē laxatus ſiue ꝑmiſſus hoībꝰniſi pꝰ diluuiū. vt hr̄. jͣ. ix. ca. vbi dicit̉ ſic. Oē qd̓ mouet̉⁊ viuit erit vobis in cibū. k Uiditqꝫ deus ⁊cͣ. Hec eſtꝯcluſio p̄cedentiū. lꝫ .n. quelibet ſpēs entis bona ſit in ſeex vniuerſis tn̄ ꝑtibus vniuerſi ordinatis ad ſeinuicē: etvlterius ad deū ſicut ad ducē admirabilis pulcritudo etbonitas cōſurgit. Geneſis .j. poſtilla. In principiocreauit deus celū ⁊ terra. Omiſſis diuiſiōibꝰ curioſis accipio illā que magis cōſueta ē dici. Additio.Irca expōnē lr̄alē hꝰ pͥmi ca. Gen̄. que valde difficcilis eſt. ⁊ varie a doctoribꝰ tradit̉. tam grecis qͣꝫ latinis ⁊ etiā hebreis. quedā vident̉ p̄ſupponēda adad hoc. vt ex multiplicitate ſenſuū aliqd̓ planu ſaltē ſimpliciter capientibꝰ extrahat̉. Primū p̄ſupponit̉ ꝙ in hacexpōne dictū aug. maxime ē attendendū. qͥ ſupra Geneſim ad lr̄am de hac maͣ tractans ſic dicit. In hmōi qōnibus duo ſunt̉ obſeruāda. Prima ꝙ veritas ſcripture incōcuſſe teneat̉. ſcd̓m ꝙ cū ſcriptura diuina multipliciterexponi poſſit ꝙ nulli expōni aliqͥs ita p̄ciſe inhereat. ꝙ ficerta rōne cōſtiterit hoc eē falſum ꝙ aliquis ẜm ſenſumſcripture hoc aſſerere p̄ſumat. ex hoc .n. ſcriptura ab infidelibꝰ derideret̉. ⁊ eis p̄cluderet̉ via credēdi. hec ille. Exquo ſequit̉ ꝙ veritas q̄ eſt in ſcriptura plane tradit̉. incōcuſſe tenenda ē. nō oſtante ꝙ ph̓i aliter ſentiāt tenēdo circa hoc varias ſeu ꝯͣrias opi. lꝫ .n. ea que ꝑ rōnē demōſtratiuā habent̉ eē falſa nō ſint attribuēda alicui auctoritatiſacre ſcripture. eo ꝙ talia certa rōne cōſtat eē falſa. tn̄ illaque nō demōſtratiue ſꝫ opinatiue: ⁊ ꝓbabiliter habēt̉ nōcōſtant tanta certitudine. vt veritas plane ſcripture ꝓpt̓talē debilē certitudinē formidoloſā ⁊ opinariuā omittat̉nec ob hoc eꝰ plana expō variet̉ ſeu diſſoluat̉. ⁊ hoc ſonatplane auctoritas aug. p̄dicta. Et inde ē ꝙ lꝫ ph̓i pagancōiter opinent̉ mūdū fuiſſe ab eterno. nō tn̄ catholici variant ex hoc expōnē huiꝰ dicti. In principio creauit deꝰcelū ⁊ terrā. ſic vt ex ip̄o nō intelligant mūdū a deo ꝑ creationē incepiſſe. nō .n. de ꝑpetuitate mūdi a ꝑte ante demōſtratiuā rōnē ph̓i hn̄s. vt in. j. ꝑte ſctī tho. q. xlvj. ar. ij.ſed ſolū o pinatiuas ⁊ ꝓbabiles. Ex qͦ p̄ſuppoſito infert̉.ꝙ poſtillator minꝰ ꝯueniēter ſe hꝫ circa ꝓceſſuꝫ introductoriū expōnis lr̄alis hꝰ ca. Dicit .n. ꝙ ex varietate opinionū de natura materie a ph̓is poſitaꝝ dependet intellectꝰoꝑatōis ſex dierū. qd̓ videt̉ incōueniēter dictū. Cōſtat .n.ꝙ ph̓i in hoc nō nō demōſtratiue ꝓcedūt. al̓s nō cōtingeret eos diuerſimode vel cōtraria opinari. ſicut nec in geo

metricis ⁊ hmōi. ſꝫ ſolū ꝓcedūt opinatiūe. vn̄ n̄ dꝫ ſenſusſcripture ꝓpter hoc variari. ⁊ iō ſancti doctores modicuꝫcurauerūt de hmōi opiniōibꝰ varijs in hac maͣ. ſicut necetiā refert ad articulū creatōis credēde vtrū celi ſint īmateriales vel habeāt materiā eiuſdē rōnis cū his inferioribus vel alterius rōnis. Scd̓o p̄ſupponit̉ ꝙ nō ē incōueniens multiplicare expōnes in hoc loco.dū tn̄ a veritate ſcripture plano mō intellecta nō deuient⁊ cū hec nō aſſerendo ſꝫ qͣi ꝓponēdo dicant̉. hoc patꝫ ꝑ auctoritatē aug. ſuperius inductaꝫ. mgr̄etiā in. ij. diſt. xij. dehac materia tractāſdicit ſic. Quidā ſanctoꝝ patꝝ qͥ verba dei atqꝫ archana excellēter ſcrutati ſūtſuꝑ hoc qͣi diuerſa ſcripſiſſe vident̉. hec ille. Vbi notādaſunt verba mgr̄i ꝙ nō dixit diuerſa aſſeruiſſe vident̉. hocem̄ eēt ꝑiculoſum. ſꝫ ſcripſiſſe tm̄ .ſ. ſine aſſertōe. taliter eīexpōnes multiplicare nō ē ꝑiculoſum etiā ſanctis ⁊ ꝑfectis viris quoꝝ doctrina locū auctoritatis hꝫ. ⁊ multo fortius pōt ꝯuenire ſimplicibꝰ ſcriptoribꝰ. quoꝝ dicta nullāhn̄t auctoritatē niſi quātū veritas lr̄e ſacre vel rō efficaxeis tribuit. nihil igit̉ temerarie aſſerendo. nec in aliquaꝫveritatē a ſanctis pr̄ibus traditā excludendo. nec in aliqdiminuēdo ad expōnē lr̄alē eoꝝ que in hoc capitulo cōtinent̉ ſpāliter vſqꝫ ad opus quarte diei incluſiue ꝓcedā⁊ principaliter ẜm primū ſenſum lr̄alē. d̓ quo pͥus in additōe ſuꝑ ꝓlogū dictū eſt. Et qn̄qꝫ d̓ ſecūdario ſenſu etiālr̄ali quedā tangent̉. ⁊ hoc omiſſa recitatōe variaꝝ ſeu diuerſarū expōnū. ſil̓r ⁊ curioſitate diſtinctionū ẜm ordinelr̄e plane ꝓſequēdo. In pͥmo igit̉ de pͥmo quoddā ſummariū totius diuine oꝑatōis ſeu creatōis in toto ſpacioſex dierū cōtentū moyſes videt̉ ꝓponere cū dicit. In pͥncipio creauit deꝰ celū ⁊ terrā. In his .n. verbis ẜm Criẜ.p̄mittit̉ ſummarie ⁊ cōpendioſe totū opus diuinū circacreatōem diſtinctōeꝫ ⁊ ornatū mūdi. in oībus ſex diebꝰprimis ſucceſſiue factū. ſicut ſiqͥs dicat talis artifex edificauit hanc domū. ⁊ poſtea ſubdat̉. pͦ fecit fundamēta. ſecūdo erexit parietes. ⁊ tercio ſuprapoſuit tectū ⁊ hmōi.ẜm quā expōnē cū dr̄ deū creaſſe celū ⁊ terrā. intelligūt̉oīa celeſtia ⁊ terrena eē a deo creata. que in ꝓceſſu ſex dierū fuerūt creata ſeu ꝓducta. ⁊ hoc videt̉ ſentire Baſil̓. inExa. qui ſuꝑ hoc verbū Creauit celū ⁊ terrā. ſic dicit. Exduobꝰ aūt que extrema ſunt. totius exn̄tiā enigmatice ſignificat. ⁊ ſic nō oꝑtet ꝑ celū in hoc loco intelligi empyreū tm̄. vel ſydereū ſeu firmamētū ⁊ hmōi. ſꝫ ſil̓ oīa celeſtia in hoc intelligēda ſunt. ſil̓r ꝑ terrā in hoc loco n̄ ſolūintelligēda ē arida ſeu elemētū terre ſꝫ tota ſub̓a generabiliū ⁊ corruptibiliū tā elemētoꝝ qͣꝫ mixtoꝝ in p̄dictꝭ ſexdiebꝰ a deo ꝓductoꝝ. Ueritas hꝰ expōnis pꝫ ex mō loq̄ndi ſacre ſcripture cōiori ⁊ frequētiori. ſil̓r ex doctrina ſcōrū apl̓oꝝ. Primū ptꝫ. nā. jͣ. Gen̄. ij. ſuꝑ illd̓ v̓bū. In dieqͣ fecit dn̄s celū ⁊ terrā. glo. his igit̉ paucis verbis inſinuata ē oīs creatura. Legit̉ etiā Exo. xxxj. circa obſeruatōeꝫſabbati ſex diebꝰ fecit deꝰ celū ⁊ terrā ⁊ in die ſeptimo reqͥeuit. in qͦ loco manifeſtū ē ꝙ celū accipit̉ ꝓ qͣcūqꝫ celeſti creatura. ⁊ terra ſil̓r ꝓ qͣcūqꝫ terreſtri mō ſupradicto. ſiem̄ h̓ accipit̉ celū ꝓ aliqͥ celoꝝ tm̄. ⁊ t̓ra ꝓ aliqͣ terraꝝ tm̄.cetera terrena ⁊ celeſtia viderent̉ excludi ab oꝑibꝰ ſex dierū. qd̓ ē manifeſte falſum. ſil̓r ⁊ deutro. iiij. ca. Scias hodie ꝙ dn̄s ip̄e ē deꝰ in celo ſurſum. ⁊ in terra deorſum. ⁊nō ē alius. intelligēdū ē vniuerſal̓r .ſ. ꝙ in celeſtibꝰ ⁊ ī terrenis nullus alius deeſt. ſil̓r Hiere. xxiij. ca. vbi ꝓphetaintendens aſſerere deū eē vbiqꝫ dicit. Nūqͥd nō celum ⁊

V