Prologus
aſſerat. ⁊ ſic comꝑatio tua potius facit ꝓ me. Itē ſi attendiſti vl̓itatē quā attribuo ſenſui lr̄ali ſatis manifeſta ē. cōſiſtit aūt in hͦ ꝙ nō ſolū lr̄ali ſeu ſapientes: ſꝫ etiā rudes: qͥad intelligibilia capiēda nō ſunt idonei: tū ꝑ ſenſū lr̄aleꝫcapiūt ſpūalia. ſaltē ſb̓ ſil̓itudinibꝰ corꝑalibꝰ. iuxta illudapl̓i. Sapiētibꝰ ⁊ inſipiētibꝰ debitor ſu. vnd̓ ex ꝑte huiꝰvl̓itatis ſenſus lr̄alis manifeſtā hꝫ p̄eminētiā. In hͦ autēqd̓ obijcis de incōicabilitate. ſi ſic opinaris a veritate deuias manifeſte. Cōicat̉ em̄ ſenſus lr̄alis cuilibet ꝓpoſitiōiſacre ſcripture: vt dictū ē. ⁊ iteꝝ ī multis locis vnꝰ paſſushꝫ multiplicē expoſitionē lr̄alē: ꝓut fuit on̄ſum in tercioarticulo q̄ſtiōis. Eſt etiā ſenſus lr̄alis abyſſus multa ꝓpi̓magnas difficultates ī ea ꝯtētas: circa ea q̄ ad fidē ⁊ mores ꝑtinēt. Nec mirādū. nā ſcīaꝝ hūanaꝝ libris in qͥbꝰ ſolus ſenſus lr̄alis ē inqͥrendꝰ qͣꝫplurima cōmēta ſt̓: ⁊ pl̓esexpoſitiones ſeu ſcripta. Sil̓r ⁊ multiplices q̄ſtiones admentē auctoꝝ intelligendā ſeu elucidandā: vt pꝫ ī ph̓icismetaph̓icis: ⁊ ethicꝭ. Sil̓r in facultatibꝰ vtriuſqꝫ iuris ethmōi: in qͥbꝰ nec in textu nec in glo. eſt ſenſus niſi lr̄alis.Si igit̉ in illis in qͥbus ſolū illa tractant̉ q̄ in lumīe naͣlirōnis cogͦſci pn̄t: tot multiplicitates cōmentoꝝ: varietateſqꝫ qōnū ⁊ expoſitionū ⁊ hmōi circa ſenſū lr̄alē inueniunt̉: quātomagis ī ſcriptura diuina vbi agit̉ de his q̄ ſuꝑnaturali lumīe tm̄mō cogͦſcunt̉ inueniri pn̄t multiplicesſenſus lr̄ales ſeu expoſitiones qōnes ⁊ hmōi. Nec credote latere ꝙ ſenſus lr̄alis diuidit̉ ī tres ſpēs ẜm Aug. in li.de vti. cre .ſ. in hiſtoriacā. ethymologicā. ⁊ anagogicā: vt īiij. arti. expoſui. Sil̓r et. vij. claues ſeu regule qͣs Iſid̓. tradit ī li. de ſū. bo. q̄ in ꝓlogo a poſtillatore ponunt̉ nō ſuntniſi quedā ſpēs ſenſus lr̄alis: vt patꝫ intelligēti. Ex qͥbusmanifeſte pꝫ: ꝙ ſenſus lr̄alis ē cōicabilis ⁊ multiplicabil̓Dicis em̄ ꝯn̄ter ꝙ dignitas iſtorū ſenſuū attendit̉ penesmaiorē vtilitatē q̄ ꝯſequit̉ maiorē certitudinē: qd̓ tibi cōcedo ꝓut in qōne p̄dicta largiꝰ ē deductū: ſꝫ ꝙ ſubiūgis:ꝙ certitudo ſpūalis intelligētie nō eſt ſpeculatiōis ſic̄ lr̄alis intelligentia: ſꝫ eſt certitudo exꝑientie ⁊ ẜm effectū ⁊ ꝑmodū guſtus: ꝑ inſpiratōeꝫ ⁊ teſtimoniū ſpūſſancti: hicmanifeſte inuoluis ſnīas. Attribuis em̄ ſenſui ſpūali ſęumyſtico qd̓ in homīe ſpūali hꝫ locū. nō em̄ d̓ rōne ſenſusſpūalis ſeu myſtici ē: vt det gratiā eū intelligēti ſeu inueniēti. nec etiā eſt neceſſariū ꝙ hn̄s verū ſenſu myſticū ſeuſpūalē ſacre ſcpͥture ſit ī gr̄a gratificāte. ſufficit em̄ ad ſenſum ſpūalē ſeu myſticū recte inueniēdū ſeu habendū. habere ſeu ꝑticipare donū ꝓph̓ie ſeu donū interp̄tatiōis ſermonū: q̄ licꝫ ſint gr̄e: tn̄ ſūt gratis date tm̄. ⁊ ſic certitudoilla quā dicis ꝑ moduꝫ guſtꝰ ꝑtinet ad donū ſapīe: ẜm ꝙſpūalis hō iudicat oīa etiā ꝓfunda dei. Ex hoc dicto tuoetiā ſeq̄ret̉ ꝙ nullꝰ hr̄et certitudinē alicuiꝰ ſenſus myſticiſeu ſpūalis ſacre ſcripture niſi exn̄s in gr̄a. Et cuꝫ nemoſciat de lege cōi vtrū ſit dignus amore vel odio: ſequit̉ ꝙnullꝰ ſciret ſe hr̄e talē certitudinē p̄dicti ſenſus myſtici d̓lege cōi: qd̓ eſſꝫ valde incōſonū rōni. Cōſequēter dicis ꝙno ꝓbo v̓ba ſancti Tho. eſſe igne charitatis examīata: ſibn̄ attēdiſti v̓ba mea ſic dixi: Credo v̓ba ſancti Tho. eſſeigne charitatꝭ examīata. vn̄ de credulitate mea nō reqͥrit̉aliud teſtimoniū: niſi ꝙ ī dictis ⁊ in ſcpͥtis meis ſꝑ ſequoriſtū ſanctū doctorē: vtinā digne ⁊ ſufficiēter. nec ignoroꝙ dicta ſua ī pluribꝰ ſt̓ īpugnata ꝑ pl̓es ingenioſos theologos viros admirabiles: vt dicis: nec ex hͦ impedit̉ meacredulitas ſeu ꝓſecutio. Tū qꝛ ſepe ꝯtingit doctrinas veras impugnari: tā in theologicis: qͦꝝ pͥncipiū poſitū ē inſignū cui ꝯdicet̉: qͣꝫ in pypatheticꝭ. Cū qꝛ illa in qͥbus ꝯͣdicit̉ nō referūt vt firmit̉ credo ad expoſitionē alicuiꝰ paſſus ſacre ſcpͥture an ſic vel alit̓ teneat̉. ⁊ iō talia apud meqͥ de ſolo vero intellectu ſacre ſcpͥture ⁊ diuine curo: magis ſūt curioſa qͣꝫ fructuoſa. vn̄ et apl̓us de ſil̓ibꝰ dicit: ꝙqͥſtionē magis p̄ſtāt qͣꝫ edificatōeꝫ ⁊cͣ. Ultimo cōmēdasmgr̄m Nicolaū: eo ꝙ ſnīas ſctōꝝ doctoꝝ ꝓprie ſnīe poſtpoſuit: vt autorizaret opus ſuū. ⁊ ſi ſimplit illū cōmēdares recte vtiqꝫ faceres. Cōmēdandꝰ em̄ ē qͥ tāto ſtudio etlabore ſacrā ſcripturā expoſuit ſub plano ⁊ ſuaui ſtilo. ſꝫ
miror te ex hͦ illū cōmēdaſſe ꝙ ſnīas ſuas dictis ſctōꝝ p̄poſuit: vt ais ad autorizandū opus ſuū: cū huic cōmēdatiōi nō ſolū ſacͣ ſcpͥtura repugnet. Legit̉ em̄: Nō qͥ ſeip̄mcōmēdat ille ꝓbatus ē. ij. Cor̄. x. ⁊ alibi. Laudet te os alienū nō tuū: Prouer xxvij. hͦ etiā ph̓ica doctrina ſuadet.ait em̄ ph̓us. Laudamꝰ ſeip̄os vituꝑantes. Scd̓o ꝑ oppoſitū ſeip̄m laudare ſeu alijs p̄ponere: nō eſt cōmēdabile: p̄ſertim cū poſtillator de qͦ loqͥmur vt ordinis minorūdignꝰ ꝓfeſſor hūilitatē nō p̄ſūptōeꝫ ſeqͥ eſtimādꝰ eſt. magna em̄ de ſe ſentire hi qͥ mollibꝰ veſtiunt̉ ī domibꝰ regūeſſe ꝯſueuerūt. Nec em̄ adduci poſſū: vt credā ꝙ poſtponere ſnīaꝫ ſctī Hiero. vel alicuiꝰ ſancti doctoris dicto ra.Sa. p̄ſertī vbi rō nō ſuadet cōmēdatiōe reputes dignuꝫ.Lauda gͦ eū in qͦ laudādus ē. in recta videlꝫ intētiōe quācredo eum habuiſſe: ⁊ ꝓpt̓ laborē magnū quē ſuſtinuiſſedubiū nō ē: vt ſacrā ſcripturā exponēt. ⁊ ꝓ maiori ꝑte rectę. nō aūt ex eo ꝙ a ſctōꝝ doctoꝝ interdu expoſitiōibusindebite deuiauit. Scd̓o v̓o cōmēdas poſtillatorē ex hͦ:ꝙ ꝑ habitū theologicū veritatē ſnīe habuit. licꝫ ī lacte nōſuxiſſet ꝓprietatē habraici ſermonis: qd̓ ſalua pace videt̉minꝰ rōnabilit̓ dictū. notū eſt em̄ ꝙ hītus theologicꝰ nōſe extendit ad donū linguaꝝ habēdū: et iō cū theologusdic̄: ſic ē in hebraica v̓itate: et ibi nō ſic inuenit̉: nō eſt exhoc cōmēdādus. Cōmēdas eū tercio ex hͦ ꝙ int̓ doctoreshebraicos nō inuenit meliorē theologū qͣꝫ ra. Sa. Circaqd̓ notū eſt ꝙ ſi in rei veritate ille fuit minꝰ ꝑitus qͣꝫ alij.nō dꝫ cōmēdari ex eo ꝙ ſeqͥt̉ eū. p̄ſertī in deuijs ⁊ in cōſonis autoritabꝰ ſctōꝝ. Cōmēda gͦ illū in his vt ex his qͥbꝰcōmēdādus eſt: ⁊ libēter amplectar cōmēdatiōes tuas.Cōcludendo gͦ chariſſime frater nō credas me rep̄hendere voluiſſe poſtillatorē vt dicis: abſit a me. ſꝫ potiꝰ poſtillā ſuā eſſe ſimpl̓r cōmēdandā exp̄ſſe aſſerui ī qōne p̄dictalicꝫ in aliqͥbus locis ſentiā eā minꝰ ſufficere: qd̓ nō reputat̉ viciū ſimpl̓r. Nemo nāqꝫ mortaliū ꝑfecte oīa examinare pōt. ſepe em̄ dormitauit Homerus. Sanctū aūt eſtin omībꝰ ſciētijs p̄ſertim in ſcriptura diuīa ſꝑ p̄honorareveritatē. vtinā frater dilectiſſime eſſes ī meo cōſortio: ſaltē aliquātulo tꝑe vt ſil̓ diſcurrere valeremus additiunculas has. ⁊ ſic exꝑimēto cognoſceres: ꝙ ī illis locis ī qͥbusab eiꝰ dictis deuiare videor: zelo veritatis nō rep̄hēdēdiſtudio ꝓceſſi: ⁊ etiā in his nō iudicio ꝓprio deuiā. ſed ſequēdo maiorū ſententiā. Vale frater in domino ⁊ meliora chariſmata ſemꝑ emulare ⁊cͣ.¶ Incipit ꝓlogus in replicas defenſiuas poſtille fratrisNicolai de lyra ab īpugnatiōibꝰ dn̄i Burg. editas a venerabili ⁊ religioſo pr̄e fratre Nathia doring ſacri ordinisminorū: ꝓuincie Saxonie mīſtro: ad plurimoꝝ rogatūp̄fatā poſt illā vt veritate lucentē amplexantiū.Odeſtiā antiquā tenere hoīes iuſtos atqꝫ ſanctosm decebat: ⁊ ordinata regularit̓ iniurijs non grauaremoleſtis. Nā ſic̄ minꝰ bn̄ geſta correctōnis limā.ſic optime facta laudē ⁊ gloriā reqͥrunt: ſꝫ qꝛ oīmoda ꝑfectio ſolis diuinis rebꝰ cōpetit. in cūctis hūanis oꝑbꝰ reperiri poterit qd̓ rep̄henſiōe dignū eſt: cū modeſtia tn̄ vtait beatꝰ Aug. in pͥn. retrac. q̄ modeſtia nō mō in agibilibus: ſꝫ ⁊ ſcibilibꝰ locū habet. Nā ẜm verū intellectu ſacreſcripture: circa diuinū ſcibile errare nō ꝯtingit. iō ip̄a ſola hūc honorē ſibi vendicat: vt recte intellecta ſine rep̄hēſione cōſiſtat: vt vult beatꝰ Diony. de diuinis no. cap̄. ij.Nihilqꝫ ei cōtrariū niſi ſit oīno falſum. in ea quoqꝫ nihilreperit̉ abſurdū: ẜm Aug. xj. ſuꝑ Gen̄. cap̄. j. Diuerſitasigit̉ ⁊ cōtrarietas in eius expoſitiōe nō hꝫ ortū ex illa doctrina irrefragabili: ſꝫ ex eo ꝙ eius expoſitores intellectūplenū nō ſunt aſſecuti: vt vult beatꝰ Hylariꝰ. ij. de trini.Que tn̄ expoſitorū diuerſitas nō oīno inutilis ē: qͥnimoꝑ ea pigritia ſtudentiuꝫ excutit̉ vt veritas inquirat̉. ſicqꝫeccleſie proficiunt inſurgentes hereſes: vt inquit beatusAugꝰ j. ſuper Geneẜ. contra manicheos. Omnes igiturſancti ⁊ catholici ſacre ſcripture tractatores antiqͥ neduꝫcōſuetudo. verūetiam ſalua fide diſſentiendo a ſucceſſo-