Prologus
ad fidei et ſacre ſcripture expoſitionē: ſed potius int̓ eosreputant̉ maiores ſeu ſolēniores in hmōi expoſitiōibusquidā alij vt ra. Noy. egyptiꝰ gerūdinenſis: ⁊ ra. Abenhazra ⁊ alij ꝓut iā videbit̉: vt igit̉ p̄dicta ⁊ quedā alia eluceſcant qd̓ valde vtile putat̉. ꝯſiderās vniuerſalitatē huiꝰpoſtille: ad quā etiā infideles qn̄qꝫ recurrūt: ⁊ multotiēsnō vt diſcāt: ſꝫ potius vt rep̄hendāt. Nā vt dicit magiſterin ꝓlogo diſſentiētibꝰ volūtatū motibꝰ. diſſentiēs quoqꝫfit animoꝝ ſenſus. cogitaui ex zelo diuine veritatis illamtrāſcurrere: ⁊ vbi iuxta modū imbecillitatis nr̄e aliqͥd viſum fuerit additione egere. in marginibꝰ ſuꝑaddere. poſtillāqꝫ ip̄aꝫ cū additionibꝰ tibi vt in p̄fatione dicebā donare: nō tamē me putes vt corrigēter ſeu temerarie aſſerētē: qd̓ abſit. ſꝫ ſimplicit̓ tibi alijſqꝫ qui hͦ legerint ꝓponentē diffinitionē tamē eoꝝ que ꝑ me dicunt̉: ⁊ ad ꝓbationēſeu reprobationē hūiliter ac euidēter relinquo determīationi ſacroſancte matris eccl̓ie ⁊ cuiuſcūqꝫ meliꝰ ſentiētꝭCū autē aliquā additionē hmōi legere volueris oportetvt pͥus videas ſentētiā poſtille in eo paſſu ad plenu. namquelibꝫ additio ſentētiā poſtillatoris in eodē loco ſupponit p̄intelligendā. nec ignoro ꝙ nō oībꝰ .ſ. qͥ forſan legerīthoc placebit opuſculū. ſꝫ formido: vt iuxta Bern̄. loquarme ob hanc rem multoꝝ fore indignatiōi obnoxiū: ⁊ qd̓aliqn̄ ſuꝑfluus: aliqn̄ iudicabor p̄ſumptor. Sed cū nō vtnouus expoſitor auſus fuerim mittere manū: nec quicqͣꝫpoſt patres qd̓ ſit ꝯͣ pr̄es. qͥnimmo ꝓ patribꝰ vt arbitrorſcripſi: ſꝫ potiꝰ modicū hoc qd̓ videbis plano mō tradidiꝓfundoꝝ myſteria ꝑitioribꝰ relinquēdo: ceſſat vt eſtimop̄ſumptionis reatus. ſuꝑfluitatis etiā viciū incurrere menō credo: cū nō tam intēdiſſem ſacrā exponere lr̄am: qd̓iā multi maiorū nr̄oꝝ fecerūt qͣꝫ de eadē loquēdo ſumereoccaſionē: tū vt ſeneſcētis etatis mee deuotionē excitarētū vt te ad ſtudia nr̄a mouēdo ī aliquo adiuuarē: tū etiaꝫqꝛ tecū loqui delectabar. hāc materiā latius vtiliuſqꝫ inicolloquēdū honeſtā vtilēqꝫ putaui. Si qͥd tn̄ ſuꝑfluitatisp̄ſumptiōi ſue: et ſi ego nō ſentio: tu forſan reperꝭ. Solētem̄ nōnunqͣꝫ aliqua vicia p̄ſertim ſpūalia a ſuis poſſeſſoribus ignorari: q̄ infinita clemētia ſaluator dignet̉ ignoſcere. tu v̓o tolera patiēter: zelū potius qͣꝫ effectū cōſiderans. Nūc aūt ad queſtionē p̄poſitā veniamus rn̄dendoad argumēta. Ad pͥmū dicendū ꝙ apl̓us cū dicit: Literaoccidit: ſpūs aūt viuificat. nō intēdit diſtinguere int̓ ſenſum lr̄alē ⁊ ſpūalē de qͥbus hic agit̉. ſꝫ inter legē veterē q̄fuerat data in lr̄is ſcriptis .ſ. in tabulis decalogi ⁊ ī librismoſaice legis: ⁊ inter legē nouā q̄ data fuit in ſpūſancto īcordibꝰ ꝓut fuit ꝓphetatū: Hiere .xxxj. ca. Un̄ lex vetusdicit̉ lex lr̄e: ⁊ lex noua lex ſpūs. ⁊ qꝛ teſtm̄ vetꝰ cognitōeꝫpeccati dabat: ex qua augebat̉ cōcupiſcētia occaſionalit̓ex malicia hūna: q̄ ſemꝑ nitit̉ in vetitū. nō aūt dabat gratiā qua hō adiuuaret̉ adimplenda diuina p̄cepta. iccircodicit: Ir̄a occidit .ſ. lex lr̄e q̄ occaſionaliter occidit modop̄dicto: ſꝫ lex noua q̄ lex ſpūs dicit̉ viuificat: inqͣꝫtū eſt lexgratie qua hō adiuuat̉ adimplēda diuina p̄cepta. Ad ſecūdū dicendū ꝙ ꝑ ſenſū lr̄alē nō ſolū hr̄ hiſtoria tm̄ .ſ. reꝝgeſtarū ſꝫ etiā q̄ ſunt agēda: vt patet ex p̄ceptis charitatꝭin qͥbus ẜm doctrinā xp̄i tota lex pendet. Sil̓r ꝑ ſenſumlr̄alē habent̉ q̄ ſt̓ credenda: vt de vnitate dei: Deut̓. vj. ca.Audi iſrael deus tuus vnꝰ eſt. Et de trinitate ꝑſonaꝝ: vtNath̓ .xxviij. Baptizātes eos ī noīe pr̄is ⁊ filij et ſpūſſctī⁊ ſic de alijs ad fidē ⁊ ſpem ꝑtinētibꝰ. Un̄ ẜm Tho. pͥmaꝑte. q. j. arti. vlti. in rn̄ſione ad pͥmū argu. Nihil ſub ſpūali ſenſu cōtinet̉ fidei neceſſariū: qd̓ ſcriptura ꝑ litteralemſenſum alicui manifeſte nō tradat. Et eſt ſentētia Aug. d̓doct̉. xp̄iana. hec ille. Unde ex hoc ꝙ in quibuſdā locisſacre ſcripture ſenſus lr̄alis ſolum geſta docet: nō ſequit̉ſimpliciter ꝙ ꝑ fenſum lr̄alem nō habeant̉ ea que ſunt d̓neceſſitate ſalutis credēda: agenda: ⁊ ſperāda. Ad terciūdicendū ꝙ fundamentū in ſpūalibus ſepe dicit̉ eſſe nobilius ſeu dignius qͣꝫ edificiū. Chriſtus em̄ qui ceteris ſuꝑpoſitis eccleſie incomꝑabiliter. dignior exiſtit fundamētum dicit̉. vnde. j. Corinth̓. iij. Fundamentū aliud nemo
poteſt ponere p̄ter id quod poſitū eſt qd̓ eſt xp̄s ieſus: qd̓dicit̉ ẜm ſimilitudinē. nā ſicut fundamentū in corꝑalibꝰſuſtinet edificiū. ⁊ eſt prius eo: ⁊ ip̄o deficiente edificiumtēdit in ruinā: ſic ī edificio ſpūali xp̄s ſuſtinet totū corpꝰeccl̓ie: et eſt pͥor eo dignitate ⁊ cauſalitate ſine quo edificiū eccleſiaſticū euacuaret̉. Similit̓ ſuo mō dicendū eſtde ſenſu litterali .ſ. ꝙ eſt fundamentū .ſ. reſpectu aliorumſenſuū ẜm quādam ſimilitudinē. nā ſicut in edificio corporali fundamēto ſublato edificiū tendit in ruinā: ſic totus ſenſus ſpūalis ſacre ſcripture rueret ſenſu litterali totaliter ſublato: cū ſenſus ſpūalis de his q̄ ad ſalutē pertinent fundari habeat in ſenſu lr̄ali: vt dictū eſt. Ad quartūdicendū: ꝙ in ſacra ſcriptura multa tradunt̉ ꝑabolice ſeumetaphorice .ſ. ſub ſil̓itudine rerū corꝑaliū. Et hoc ꝓpterduo. pͥmo ꝓpter neceſſitatē. ſecūdo ꝓpter vtilitatē. qꝛ em̄debilitas cognitiōis nr̄e q̄ a ſenſu hꝫ initiū: diuina intelligere nō pōt: niſi variętate ſacrorū velaminū circūuelataẜm Diony. in. j. de ce. hierar. Idcirco neceſſe eſt ꝙ ſub talibus ſil̓itudinibꝰ diuina nobis tradant̉: in qͦ etiā ē quedam vtilitas: vt .ſ. rudes qͥ ad capiēda intelligibilia nō ſūtidonei ſaltē ſub ſil̓itudinibꝰ corꝑalibus ſpūalia ꝓponant̉vn̄ ſaluator Math̓. xiij. ca. Poſtqͣꝫ ꝓpoſuit ſil̓itudinē dicens: Exijt qui ſeminat ⁊cͣ. poſtea diſcipulis ait. Uobisdatū eſt noſſe myſteriū regni. ceteris aūt in parabolis ⁊cͣ.Qn̄ ẜm Tho. in pͥma ꝑte. q. j. ar. vlti. in rn̄ſione ad terciūargu. In talibꝰ ꝑabolicis locutiōibus ſeu metaph̓. ſenſꝰꝑabolicus ſub lr̄ali cōtinet̉. Cuiꝰ ratio eſt. nā ꝑ voces ſignificat̉ aliqͥd ꝓprie: aliquid figuratiue. nec in talibus eſtſenſus lr̄alis ip̄a figura ſed illud qd̓ eſt figuratū. nō ergocū ſcriptura nominat dei brachiū eſt litteralis ſenſus: qͣſiin deo ſit membrū hmōi corꝑale: ſed illud qd̓ ꝑ membrūſignificat̉ .ſ. virtus oꝑatiua. Et idem dicendū eſt cū dicit̉deū deſcēdere ⁊ hmōi. ſcias ꝙ nō eſt ſenſus lr̄alis ꝙ deusmoueat̉: ſed ꝙ ad modū deſcendētis oꝑet̉ ꝓuidentiā ſuārebus inferioribꝰ applicando: ⁊ ſic pꝫ ꝙ ſenſui lr̄ali ſacreſcripture ex talibus locutiōibꝰ nunqͣꝫ pōt ſubeſſe falſum.Ad quintū ſciendū ꝙ ſi liber ſacre ſcripture de qͦ Ezech̓.ij. ⁊ Apocal̓. v. dicat̉ ſcriptus foris rōne ſenſus lr̄alis quidicit̉ potētior: eo ꝙ per voces īmediate ſignificat̉: ⁊ dicat̉ſcriptus intus ꝓpter ſenſum myſticū ſeu ſpūalem qui eſtlatentior. nō tamē ex hoc ſequit̉ ꝙ ſenſus lr̄alis ſit minoris dignitatis vniuerſaliter: ſꝫ ſolū ꝑticularit̓ .ſ. vt illis locis ſeu paſſibus ſacre ſcripture in quibus cōcurrunt duoſenſus. vnus .ſ. ſpūalis qui de altiori materia tractat ſeuvtiliori: ⁊ alius litteralis qui tractat de rebus geſtis q̄ ſūtminoris dignitatis: vt dictū fuit ſupra. Sed ex hac ꝯſideratiōe habet̉ ꝙ ſenſus lr̄alis ſimplicit̓ loquēdo ſit dignior: eo ꝙ eius noticia ſe extēdit nō ſolū ad ſapiētes qͥ myſtica intelligūt ſed etiā ad rudes: iuxta illud ad Roma. j.Sapiētibus ⁊ inſipiētibus debitor ſum. Ex quo manifeſte ſenſus ſacre ſcripture dicit̉ intus ⁊ foris ſcriptus: etiāẜm ſenſum litteralē tm̄. Nam vt deductū fuit ī tercio articulo huiꝰ queſtiōis de his que ꝑtinent ad ſenſum literalem quedā ſunt intimiora qͣꝫ alia. Ad ſextum dicendū ꝙſicut ſtudiū humanarū ſcientiarū incipit a pͥncipijs naturaliter notis: ſic ſtudium ſacre ſcripture recte ordinatūincipit ab articulis fidei diuinitus in ſacra ſcriptura reuelatis qui fundant̉ in ſenſu litterali ſacre ſcripture. Ex quibus articulis vnacū alijs in ſacra ſcriptura traditis ſeu ꝑverā ⁊ rectā rōneꝫ inuētis ꝓcedit̉ ad aliqua alia ꝓbandaſicut apl̓us .j. Cor̄. xv. ex reſurrectiōe xp̄i arguit reſurrectionē cōem. et ꝑ iſtū ꝓceſſum deuenit̉ ad oīa q̄ in ſacratheologia veraciter tradunt̉: que omnia reducunt̉ ad ſenſum litteralem ip̄ius ſacre ſcripture: vt dictū eſt: ex quopatet ꝙ ſtudiū ſacre ſcripture incipit ab intellectu ſenſuslitteralis ip̄ius primarie ſumpto: ⁊ terminat̉ in his que īeadem ſacra ſcpͥtura tradunt̉ vel deducunt̉ ex eis modop̄dicto. Cetera aūt que ad ſenſum ſpūalem ꝑtinent fundari habent in p̄dictis vt dictuꝫ eſt. Ex quibus patet excellentia ſenſus litteralis inqͣꝫtum in ea includunt̉ circacognitionē diuinā que eſt ꝑ fidem: tam illa que ſe habēt