Druckschrift 
Prima pars (1493) super Genesim Exodum Leuiticu[m] Numeri Deutronomiu[m] Josue Judicu[m] Regum [et] Paralyppomenon
Entstehung
Seite
17b
Einzelbild herunterladen
 

Prologus

nit̉: quē ſenſum vocat ethymologicū. Terciū eſt: cū veritas illiꝰ lr̄e on̄dit̉ veritati alteriꝰ ſcripture nō repugnare:quē vocat anagogicū. verbi gr̄a: cū legit̉ Gen̄. ij. ca. Edificauit dn̄s deus coſtā quaꝫ tulerat de adā in mulierē ⁊cͣ.Senſus hiſtoricus illiꝰ dicti ē cū ſimpliciter exponit̉ qd̓in lr̄a cōtinet̉. Senſus v̓o ethymologicꝰ ē: qn̄ reddit̉ cāqͣre de latere viri formata ſit mulier: ⁊ nō de alia ꝑte corporis. ſil̓r quare dormiēti ⁊ nō vigilāti ſubtracta ſit coſtaꝓut tractat̉ in ſecūdo diſtinctiōe. xviij. Senſus v̓o anagogicus ē: cū on̄dit̉ ꝙ veritas huiꝰ dicti nō repugnat veritati alteriꝰ ſcripture: vbi dicit̉ Gen̄. j. ca. de creatiōe hominis. maſculū ⁊ feminā creauit eos. Ex qͣ altera apꝑet:ꝙ ſimul ī eodē tꝑe fuerūt maſculus ⁊ femīa hūane ſpeciei creati: ⁊ nō ſucceſſiue ſic vt femina eſſet poſt creationēmaſculi de latere eius ſb̓tracta. Sed bn̄ attendēti ex haccōſideratiōe Aug. nō habet̉ ꝙ ſub ſenſu lr̄ali ꝯtinent̉ triagenera expoſitionū: ſic ꝙ quelibet illarū ſit ſenſus lr̄alisꝓprie. Sed pͥma expoſitio eſt tm̄ ſenſus lr̄alis. ſecūda eſtredditiua cauſe ip̄iꝰ lr̄alis ſenſus. tercia v̓o ē ſolutiua cōtrarietatis illiꝰ. vn̄ ſecūda ⁊ tercia expoſitio licꝫ ꝑtineantad ſenſum lr̄alē: eo ꝙ ꝑ eas magis ꝑficit̉ ſeu elucidat̉. nōtamē ſunt ſenſus lr̄ales ꝓprie dicēdi. De qͥbus tribꝰ generibꝰ expoſitionū ad ſenſū lr̄alē ꝑtinentiū pōt intelligiillud. ij. Eſdre. viij. vbi dicit̉. Et legerūt in libro legis deiaꝑte ⁊ diſtincte: ⁊ appoſuerūt ad intelligndū. In hͦ em̄ ꝙdicit̉: legerūt ī libro aꝑte. pōt intelligi ip̄a expoſitio lr̄e: q̄eſt qͣſi ianua omniū expoſitionū ſequētiū: ſine cuiꝰ apertione nō pōt quis recte intrare ad alias expoſitiōes. Cuꝫaūt dr̄: Et diſtincte. intelligit̉ ſenſus anagogicꝰ ab Aug.nomīatꝰ: qꝛ ꝑ ꝓprias ⁊ veras diſtinctiōes ſoluunt̉ ꝯtrarietates q̄ qn̄qꝫ apparēt. In hoc aūt qd̓ ſequit̉. Et appoſuerunt ad intelligendū. poteſt intelligi noticie cauſe legisſeu hiſtorie: vel alicuiꝰ dicti ſacre ſcripture. cū em̄ intelligere ſit intꝰ legere: ille qͥ ꝑ cognitionē affectꝰ deuenit adnoticiā cauſe ꝓprie dicit̉ intellige̓: qui quidē ſenſus vocat̉ ab Aug. ethymologicꝰ. Sed vlteriꝰ attēdendū ꝙ ſb̓quolibet genere p̄dictaꝝ triū expoſitionū ad lr̄alē ſenſuꝫvt dictū eſt ꝑtinentiū. pn̄t eſſe multe ſpēs. pōt em̄ nō ſolūvna cauſa: ſꝫ plures cauſe vniꝰ dicti aſſignari. ſil̓r ⁊ nō ſolum vno mō ſoluere ꝯtrarietates ſꝫ pluribꝰ: vt manifeſtūeſt. Item qͣꝫtuꝫ ad ſimplicē expoſitionē ſcripture que expͥmaria vocis ſignificatiōe cōſurgit: manifeſtū ꝙ pluresſenſus lr̄ales tradunt̉: nō ſolū ab expoſitoribꝰ ſeu ſcriptoribꝰ cōiter: ſꝫ etiā a doctoribꝰ ſanctis: vt pꝫ Gen̄. j. in quoloco vt magiſter dicit in ſecūdo diſt. xiij. Quidā ſanctoꝝpatrū qͥ verba dei atqꝫ archana ſcrutati ſunt: qͣſi diuerſavident̉ ſcripſiſſe. ⁊ ſic ptꝫ ꝙ nō cuiuſlibet textꝰ ſacre ſcripture ſit tm̄ vnus ſenſus lr̄alis. Si aūt dicat̉ ꝯͣ hoc: ꝙ licꝫdiuerſi diuerſos ſenſus attribuāt alicui lr̄e ſacre. nō tn̄ exhoc ſequit̉ ꝙ ſint plures ſenſus lr̄ales talis lr̄e: ſꝫ tm̄ ille ēlr̄alis quē intendit autor. Ad hoc dicendū: ꝙ ẜm ſanctūTho. prima ꝑte. q. j. qꝛ autor ſacre ſcripture deus eſt: quiſimul omnia ſuo ſimplici intellectu cōprehēdit. nō ē incōueniens vt Aug. dicit in. iiij. cōfeẜ. ſi etiā ẜm litteraleꝫſenſuꝫ ſacre ſcripture plures ſint ſenſus: qd̓ intelligendūeſt: dū tales ſenſus ſint littere cōformes: ⁊ ꝙ determinationi eccleſie ſeu recte rōni nō repugnēt: vt dictū eſt. ſimiliter ⁊ ꝙ ſint inuicē cōpoſſibiles. Cū autē cōtingat duosſenſus litterales ſecū incōpoſſibiles alicui ſacre aucͣti attribui. neceſſe ē dicere ꝙ tm̄ alter eoꝝ ē litteralis: ſicut cūDan̄. x. de p̓ncipe regni ꝑſarum tradit̉ a beato Grego. inmoral̓. ꝙ eſſet angelꝰ bonus qͥ regno ꝑſarū p̄ſidebat. alijv̓o dicūt oppoſitū: ⁊ ſic cōtingit in multis alijs. Iteꝫ attendendū eſt ꝙ ſenſus lr̄alis ſacre ſcripture tante capacitatis eſt ſeu virtutis: ꝙ ī eo cōtinent̉ virtualit̓ oīa ad fidēſeu bonos mores ⁊ virtutes ꝑtinentia. Un̄ magiſter quipatrū ſentētias breui volumīe cōpilauit in cuiꝰ voluminis expoſitiōe doctores poſtremi ſeu ſcriptores omniaquodāmodo theologica introduxerūt. in huiꝰ ſenſus literalis teſtimonijs totū ſuum opus fundauit. dicit enimin ſuo prologo ſic. Volumen deo p̄ſtante cōpegimus ex

teſtimonijs veritatis ineternū fundatis. Conſtat auteꝫ ꝙteſtimonia veritatis ineternū fundata ſunt teſtimonia ſacre ſcripture ẜm litteralē ſenſum ſumpta. ex quo ſenſu ſolo teſtimoniū pōt accipi ſeu argumētū ẜm Augu. vbi. sͣ.Sed circa hoc ꝯſiderandū ꝙ nō oīa q̄ ẜm fenſu litteralēex ſacra ſcriptura habent̉ ſunt īmediata. ſic ꝙ ex pͥmarialitteraꝝ ſignificatiōe intelligant̉: ſed requirit̉ qn̄qꝫ additio alicuiꝰ veri: ex quo vero adiūcto ſenſui litterali aliudverū deducat̉: ſicut cum xp̄s Lu. xx. ca. ex teſtimonio litere dicētis: Deus abrahā: deus yſaac: deus iacob. cōcludit ꝯtra ſaduceos aliā vitā eſſe negātes hominū poſt preſentē: ſic arguēs. Eſt deus mortuoꝝ vel viuoꝝ. q. d. cumex ſenſu litterali habemꝰ de deo ꝙ ſit deus abrahā ⁊cͣ. Etratio dictat: ꝙ deus dr̄ eſſe deus reſpectu alicuiꝰ exiſtētisin rerū natura. ergo ſequit̉ ꝙ abrahā et yſaac eſſent ī rerūnatura: qd̓ negabāt ſaducei. Cōſtat aūt ꝙ hec ꝯcluſio nōdeducit̉ ex ſenſu illiꝰ lr̄e: deus abrahā: deus yſaac ⁊cͣ. niſiaddat̉ alia ꝓpoſitio vera ſupradicta: ⁊ ſic ptꝫ intentū. Etpōt etiā cōtingere: ꝙ talis cōcluſio ex vna deductiōe velpluribꝰ ſucceſſiuis ex ſacra lr̄a cōcludat̉: ſicut cōtingit inſciētijs ſeu artibꝰ hūanis liberalibus: ꝙ alique cōcluſiones ſtatim a pͥmis pͥncipijs naturaliter notis deducunt̉.Alie v̓o ex multis medijs inuicē ordinatis vt eſt manifeſtu. Senſus ergo litteralis verus qui ex pͥmaria ſignificatiōe littere cōſurgit. dicendus eſt pͥmus ſenſus litteralis. Alij v̓o ſubſequētes ſt̓ ſenſus ſecūdarij: quorū certitudo a certitudine pͥmi ſenſus dependet: qui ſenſibus ſecūdarijs eſt certior: ſicut pͥma principia naturaliter notaceteris ab eis deductis certiora ſunt. que quidē cōſideratio attēdenda eſt in multis paſſibus ſacre ſcripture. Circa quartū. ſcꝫ cum plures ſenſus de vna autoritate ſacreſcripture litterales tradunt̉ quis illoꝝ alijs ſit p̄ferendꝰ:dicendū ꝙ in hoc nō videt̉ ꝙ poſſit dari vnica regula generalis: ſed ſunt quedam certa hic conſiderāda preſuppoſitis his que ſupra in articulo primo de ſenſu litteralidicunt̉. Primū eſt ꝙ ille ſenſus videt̉ p̄ferendus cuiusſententia magis innitit̉ rationi. Un̄ in decretis diſt. xx. c.decretales. quo em̄ quiſqͣꝫ magis rationi innitit̉ eo maioris autoritatis eius verba eſſe vident̉. Item ſenſus ille videtur alijs p̄ferendus eſſe qui magis ꝯſonat littere. Un̄ẜm Aug. in. iij. de doctrina xp̄iana. Dubia ſunt determināda ẜm ſententiā que de ſcripturarū planioribus locisaccipitur. Conſtat autē ꝙ planiora loca ſunt illa que planius littere conſonant. Item preferēdus eſt ceteris paribus ſenſus lr̄alis qui a ſanctis doctoribus tradit̉ ceterisſenſibꝰ ab alijs expoſitoribꝰ traditis. vn̄ ī decretis ca. allegato in ſacraꝝ litteraꝝ expoſitiōibus ſancti doctores ſūmis pontificibꝰ p̄ponunt̉: ⁊ a fortiori alijs ſcriptoribus.Itē vbi duo ſenſus lr̄e habent̉ quoꝝ neuter repugnat eccleſie autoritati nec recti ratiōi. vnꝰ tamē tradit̉ a catholicis ⁊ alius ab infidelibꝰ. tūc p̄ferendus eſt ſenſus catholicoꝝ: tum qꝛ magis preſumendū eſt ꝙ illi qui in gremioeccleſie ſunt: cui chriſtus ꝓmiſit ſpiritū veritatis. veruꝫintellectū ſacre ſcripture habeant qͣꝫ infideles qui veritati fidei cōmuniter aduerſant̉. tum ne ad hoc detur infidelibus occaſio credendi ꝙ ip̄i melius ſacram ſcripturamexponant qͣꝫ catholici. Unde Leo papa in quadam epiſtola ad epiſcopum Alexandrinū dicit: ꝙ inimici crucischriſti factis ⁊ verbis noſtris inſidiant̉. ideo nullā eis veltenuem occaſionē demus: qua ratione videt̉ ꝙ cum aliqua littera ſacre ſcriptere eodem modo exponit̉ a catho.licis ⁊ ab infidelibus. tunc autoritas talis expoſitionisattribuenda eſt catholicis ⁊ non infidelibus ratione predicta. p̄ſertim ſi talis expoſitio prius emanauit a catholicis: cuiꝰ ꝯtrariū reꝑit̉ aliquo mō in poſtil. ſicut patet. jͣ.Gen̄. j. vbi querit̉: quare in ſecūda die nō dicitur. et viditdeus ꝙ eſſet bonum ſicut in alijs diebus: quia tamē vbipluralitas ſenſuum litteralium occurrit raro contingit ꝙvnus predictorum ſenſuum ceteris precellat ẜm omniadicta: ſed potius vnus illorum ſenſuū precellit vno modo: et alius alio. Idcirco in talibus videtur habere lo-