Druckschrift 
Prima pars (1493) super Genesim Exodum Leuiticu[m] Numeri Deutronomiu[m] Josue Judicu[m] Regum [et] Paralyppomenon
Entstehung
Seite
17a
Einzelbild herunterladen
 

in additiones

litteralis: vtſtillar dicit in ſumma. ergo ſenſus litteralis nō eſt dignior. Preterea ille ſenſus ſcripture debetdici dignior qui alterius defectū ſupplet ſꝫ ſenſus ſpūalisqn̄qꝫ ſupplet defectū litteralis ſenſus. Dicit em̄ Grego.in moral̓. Cū ordo hyſtorie deficit: ſeſe nobis intellectusmyſticus qͣſi apertis iā foribus oſtēdit: ac ſi patēter clamet: qꝛ rōnem lr̄e defeciſſe cognoſcitis: reſtat vt ad ſpūalem ſenſum ſine dubitatōne redeatis. ergo lr̄alis ſenſusnō eſt dignior qͣꝫ ſpūalis. Sed cōtra. Senſus ille ad quētm̄ ꝑtinet honor ſacre ſcripture ꝓprie debitus eſt ceterisſenſibus virtuoſior ſeu dignior: cū honor ſit precipuū ſignū virtutis: vt in. j. Eth̓. Sed ſenſus lr̄alis ſacre ſcripture eſt hmōi: ergo ſenſus litteralis īter ceteros eſt dignior.minor patet. nam ẜm Aug. in epiſtola ad Hiero. Soluꝫem̄ ſcripturaꝝ libris qui canonici appellant̉ hūc honorēdidici deferre vt nullū autorē eorū ſcribēdo aliqͥd erraſſefirmiſſime credā. Cōſtat aūt ꝙ hūc honorē non habet ſacra ſcriptura ẜm ſenſum ſpūalē: qꝛ ſi ſit ex tali ſenſu ſpirituali poſſet ſumi efficax argumentū: qd̓ eſſet ꝯtra Augu.in epl̓a ad Uincē. donatiſtā dicentē: ꝙ ex ſolo ſenſu lr̄aliefficax argumentū ſumit̉. In hac q̄ſtione ſex vident̉ cōſideranda. Primū qͥs dicēdus ſit ſenſus ſacre ſcripture literalis ⁊ quis ſpūalis. Secūdū an qͥliber paſſus ſeu textus exponat̉ quadruplici ſenſu ſupratacto. Terciū an cuiuſſibet paſſus ſeu textus ſacre ſcripture ſit tm̄ vnus ſenſus lr̄alis vel qn̄qꝫ plures. Quartū poſito ꝙ aliqn̄ vnustextus ſeu vna aucͣtas ſacre ſcripture hēat plures ſenſuslr̄ales: quis eoꝝ ē alteri p̄ferendus. Quintū an ex qͦlibetſenſu lr̄ali poſſit ſumi efficax argmentū. Sexto rn̄dendūeſt ad q̄ſtionē ⁊cͣ. Circa pͥmū .ſ. qͥs dicendꝰ. ſit ſenſus ſacreſcripture lr̄alis: ⁊ qͥs ſpūalis. Dicendū ꝙ ſenſus litteralisqn̄qꝫ dicit̉ ille ẜm quē aliqua hiſtoria narrat̉ ad litterā. ethoc vident̉ ſonare v̓ba Greg. in. iij. moral̓. qͥ de ſenſu lr̄ali loquēs dic̄. Dū narrat geſtū ꝓdit myſteriū. Sil̓r ī v̓ſup̄allegato dicit̉: Ir̄a geſta docet. Sed ẜm hoc ſola hiſtorialia ſacre ſcripture dicerent̉ hr̄e ſenſum hiſtorialē vel literalē. nō aūt doctrinalia ſeu ꝓphetica ⁊ hmōi: cū ī talibꝰnō videt̉ narrari aliqͣ hiſtoria: ſꝫ hoc ē cōtra cōem ſentētiāexpoſitoꝝ qͥ cōiter autoritatibꝰ ſacre ſcridture ſenſū lr̄alēattribuūt. Un̄ alit̓ ⁊ magis ꝓprie dr̄ ſenſus lr̄alis .ſ. ille qͥhabet̉ ꝑ ſignificatōeꝫ lr̄e q̄ voces ſignificāt res. Ille autēdr̄ ſenſus ſpūalis qͥ hr̄ ꝑ ſignificatiōes rerū ſignificatarūꝑ voces: ꝓut pꝫ in pͥma ꝑte. q. ij. arti. vlti. Et eſt ſnīa cōisquā ſequit̉ poſtillator in ꝓlogo. Sed attēdendū ē ꝙ perp̄dicta nō hr̄ diffinitio ſeu deſcripto adequata ſenſus lr̄alis: de quo hic agit̉. Sūt em̄ quedā in ſacra ſcpͥtura tradita: q̄ ſi accipiant̉ ẜm ſignificatōꝫ qͣ voces cōiter ſignificātres: eſſent falſe. vt pꝫ ī locutiōibꝰ ꝑabolicis ⁊ hmoi: vt. jͣ.patebit. Un̄ addendū eſt p̄dictis: ꝙ ſenſus ſacre ſcpͥturead hoc ꝙ lr̄alis dicat̉ requit̉ ꝙ ſit intētus ab autore ſacreſcripture qͥ eſt deꝰ. Cuiꝰ rō eſt. nā ſenſus lr̄alis cuiuſcūqꝫſcripture eſt ille quē autor intēdit cū voces ſint earū queſunt ī anima paſſionū note: vt in. j. Perihermenias. Sꝫcōſtat ꝙ autor ſacre ſcripture ē deus. ⁊ ſic patet ꝙ ſenſuslr̄alis de quo agit̉: eſt ille qͥ a deo intēdit̉: ⁊ ꝑ voces in lr̄acōtentas ſignat̉. Ex qͥbus ſequit̉ ꝙ ſenſus lr̄alis ſacre ſcripture nō vebet dici ille ſenſus qͥ in aliqͦ repugnat eccleſieaucͣtati ſeu determīatiōi: quātūcūqꝫ ſenſus talis ſit cōformis ſignificatiōi lr̄e. talis em̄ ſenſus nō ſolū nō intendit̉ab autore: ſꝫ potius ē hereticus. vn̄ Hiero. Quicūqꝫ ſcripturā alit̓ intelligit qͣꝫ ſenſus ſpūſſancti efflagitat a qͦ ſcripta eſt: hic hereticus appellari pōt: qd̓ intelligit̉ de illo qͥad hoc expoſitionē ſacre ſcripture retorquet: qd̓ ꝯtrariat̉ei qd̓ ꝑ ſpm̄ſanctū reuelatū ē: vt. ij. ꝑte. q. xj. Sequit̉ etiaꝫꝙ nec habēdus ē ꝓ ſenſu lr̄ali ille qͥ rōni recte repugnat.talis em̄ ſenſus nō intēdit̉ ab autore .ſ. deo qui ē pͥma veritas: a quo oīs veritas deriuat̉. et ideo Augꝰ. ſuꝑ Gen̄.ad litterā: cū ſcriptura diuina multiplicit̓ exponi poſſit.nulli expoſitiōi ita p̄ciſe aliqͥs inhereat: ꝙ ſi certa rōne cōſtiterit hͦ eſſe falſū: ꝙ aliqͥs ſenſū ſcpͥture hūc aſſerere p̄ſumat. Ex hoc em̄ ſcripiura ab infidelibꝰ derideret̉ ⁊ eis p̄

cluderet̉ via credēdi. hec ille. Idē etiā eſt dicendū de ſenſu ſpūali ſacre ſcripture: qui ꝑ ſignificatiōeꝫ rerū ꝑ vocesin lr̄a ꝯtētas ſignificataꝝ hr̄ .ſ. ꝙ talis ſenſus nō debet repugnare autoritati eccl̓ie: nec recte rōni: qꝛ ſi ſic talis ſenſus ſpūalis nō eſſet attribuēdus ſacre ſcripture a deo qͥ ēveritas ſūma reuelate. Circa ſecūdū .ſ. an quilibet paſſusſeu textus ſacre ſcripture exponat̉ qͣdruplici ſenſu ſupratacto. Dicendū ꝙ nō. Dicit em̄ Augꝰ. ij. ſuꝑ Gen̄. In qͥbuſdā ſolus ſenſus lr̄alis querēdus eſt: qd̓ pꝫ manifeſte.Sūt em̄ multa in libris canonicis tā veteris teſtamēti qͣꝫnoui qͣ nō habēt niſi ſenſum lr̄aleꝫ: qd̓ patet in multis: etſpāliter in duobꝰ p̄ceptis charitatis: in qͥbus tota lex pēdet ⁊ ꝓph̓e: vt hr̄ Nath̓. xxij. Licꝫ em̄ ī his p̄ceptis .ſ. Diliges dn̄m deū tuū ex toto corde tuo: ⁊ diliges ꝓxi. tuū ſicut te. ⁊cͣ. multa ꝯtineant̉ exponēdo ſeu exponibilia tamad obiectū charitatis qͣꝫ ad eiꝰ actū interiorē ſeu exteriorēqͣꝫ etiā ad eius ordinē ⁊ alia hmōi ꝑtinētia. oīa tn̄ illa ꝑtinent ad ſenſū lr̄alē tm̄. nō em̄ in hoc loco res ſignificate ꝑhāc vocē deus: ſeu ꝑ hāc vocē ꝓximꝰ: ⁊ hāc vocē diligesiterū res alias ſignificāt a qͥbꝰ rebꝰ ſic ſignatis ſenſus ſpiritualis vltimꝰ accipiat̉. vn̄ totū qd̓ in expoſitiōe horū p̄ceptorū tradit̉: ad ſenſum lr̄alē eoꝝ tm̄ modo ꝑtinet. ⁊ ſiccōiter de alijs p̄ceptis moralibꝰ ve. teſta. ex multis alijspaſſibꝰ quos cā breuitatis omitto. In euāgelijs etiā multa tradunt̉ qͥbus nō oportet aſſignare ſenſu myſticū ſꝫ tm̄lr̄alē: ſicut ī his q̄ tradunt̉ vt p̄cepta: vt cū Ioh̓. xiiij. c. dr̄Credite in deū ⁊ ī me credite: ⁊ ſil̓ibꝰ. Sil̓r in his q̄ dant̉vt ꝯſilia: ſicut cū dr̄ Nath̓. xix. Si vis ꝑfectꝰ eē vade etvende oīa que hēs ⁊ da pauꝑibus. in qͥbus ⁊ ſil̓ibꝰ nō eſtquerēdus ſenſus ſpūalis: qͥ ex rebꝰ ſignatis ꝑ voces accipiat̉: ſꝫ tm̄ ſenſus lr̄alis qͥ ex ſignificatiōe vocū accipit̉: vteſt manifeſtū. Sil̓r cū Luc̄. viij. c. Chriſtꝰ interp̄tat̉ ꝑabolā ſuā dicēs: Semē eſt v̓bū dei ⁊cͣ. manifeſtū ē ꝙ illa v̓bainterp̄tatiua nō oportet ꝙ habeant alios ſenſus ſpūales:cū ip̄am et interp̄tatio ſit expoſitiua ꝑabole p̄cedētis. Similit̓ epl̓e Pauli q̄ vna de p̄cipuis ꝑtibꝰ no. teſta. cēſeridebēt: ꝑ totū fere ſenſū lr̄alē tm̄ modohabent. Loquit̉ em̄ibi tanqͣꝫ doctor vl̓is eccl̓ie: exponēs ⁊ cōcordans vtrūqꝫteſtamētū. licꝫ em̄ in ip̄is epl̓is ꝓfunda et difficilia ad fidem ꝑtinentia: ⁊ ad vtrūqꝫ teſtamēti declaratōeꝫ tradant̉nō tn̄ allegorice vel anagogice tradunt̉: ſꝫ tm̄ lr̄aliter. ipſeem̄ hiſtorialit̓ loquēdo ſeu lr̄aliter on̄dit de quibuſdā ſcripturis quō ſint ītelligēde ī ſenſu ſpūali: vt cū Gal̓. iiij. c.dicit de duobꝰ filijs abrahe q̄ ſunt ꝑ allegoriā dicta. Nōgͦ verba apl̓i ſūt allegoricāda ſeu moralizāda ⁊ hmōi: ſedpotiꝰ enucleāda: vt ex ip̄is veri ſenſus lr̄ales extrahant̉:ex qͥbus diſcurſiue ꝓcedēdo multa magna ⁊ ꝓfunda inferunt̉ argumētatiue: ſic̄ in alijs ſciētijs hūanis ex certis⁊ veris pͥncipijs ml̓ta diſcurſiue inferunt̉: ꝓut pꝫ in pͥmaꝑte. q. j. ar. viij. q̄ quidē oīa ad litteralē ſenſū ꝑtinētia quorecte deducunt̉. ⁊ ſic pꝫ ꝙ nō qͥlibet paſſus ſacre ſcripturequadruplici ſenſu ſit exponēdꝰ. Sꝫ ꝓut ſanctꝰ Tho. notabiliter tradit. x. quolibeto. q. xiiij. Sacra ſcpͥtura qn̄qꝫexponēda ē iſtis qͣttuor ſenſibꝰ. qn̄qꝫ tribꝰ. qn̄qꝫ duobus.qn̄qꝫ vno tm̄. vn̄ ea q̄ ẜm lr̄alē ſenſū ad facta ve. teſta. ſpectant: pn̄t qͣttuor ſenſibꝰ exponi. ſil̓r ea q̄ ad lr̄am de xp̄ocapite dicunt̉. poſſunt exponi lr̄aliter de xp̄i geſtis: ⁊ allegorice referēdo ea ad corpꝰ eius myſticū: ⁊ moralit̓ ea referēdo ad actus nr̄os qͥ ẜm ip̄m debēt regulari: ⁊ anagogice inqͣꝫtū in ip̄o xp̄o eſt nobis iter gl̓ie demōſtratū. illaaūt q̄ ẜm ſenſū lr̄alē dicunt̉ de eccl̓ia: pn̄t exponi moralit̓⁊ anagogice. ea v̓o q̄ ẜm lr̄aꝫ moralit̓ dicunt̉: nō ꝯſueuerūt exponi niſi anagogice. Illa v̓o q̄ ẜm ſenſuꝫ lr̄alē ꝑtinēt ad ſtatū gl̓ie. nullo alio ſenſu ꝯſueta ſūt exponi: eo ꝙip̄a nō eſt figura alioꝝ: ſꝫ ab omībꝰ alijs figurata. q̄ quidēoīa ⁊ alia ad hoc ꝑtinētia pleniꝰ ī p̄dicta q̄ſtiōe declarant̉Circa terciū .ſ. an cuiuſlibet paſſus ſeu textꝰ ſacre ſcripture ſit tm̄ vnꝰ ſenſes lr̄alis: ⁊ videt̉ ꝙ nō. Nā ẜm Aug. ī li.de vti. cre. ad ſenſū lr̄alē ꝑtinēt tria. quorū pͥmū eſt: eſt lr̄aſimplicit̓ exponit̉. ⁊ hūc dicūt ſenſuꝫ hiſtoricū. Secūdūeſt ꝙ cauſa huius qd̓ in littera cōtinet̉ aſſignat̉.o-

A c