¶ Titulus
ſaxiſfacere de dāno ei ſecuto ꝓpter mutuū etiā ſi nofeciſſet pactū de hoc ẜm ꝯſcīaꝫ. non aūt de induſtriſua lucrum factū tenet̉ ꝯmunicare. ceſſante damno¶ Secundo vſura eſt ꝯtra legē diuinalē. Et hoc ptꝫex triplici ſcpͥtura q̄ ꝯplectit̉ legē diuinalē .ſ. moſaicaꝓphetica ⁊ euāgelica. In euangelio dicit v̓itas ipſaq̄ mentiri non pōt. Date mutuuꝫ nihil inde ſꝑantesLū. vj. nihil .ſ. qd̓ p̄cio poſſit extimari vltra ſuā fortēnam beniuolentiā ⁊ amiciciā licꝫ ſperare q̄ nō cadūtſub p̄cio. Qd̓ verbū eſt p̄ceptoriū qͣꝫtū .ſ. ad hoc ꝙ nōſꝑetur ſeu expectetur lucrū ꝓpter mutuū. qꝛ ibi eſſetvſura vn̄ et mortale. Qd̓ aꝑte declarat Aug. ſuꝑ pͣs.dicens. Si feneraueris .i. ſi mutuū dederis pecuniaꝫtuā a quo pluſꝙͣ dediſti expectes acciꝑe non ſolū pecuniam ſed quicqͥd aliud ſiue triticū ſiue vinum ⁊ huiuſmodi. fenerator es .i. vſurarius. ⁊ in hoc nō laudādus ſꝫ īprobādus. xiiij. q. iij. c. ſi fenerauerꝭ. In ꝓphetis quoqꝫ ꝓhibetur ip̄a vſura. Un̄ et pͣs. deſcribensꝯditiones neceſſarias ad reqͥeſcendū in monte dei .ſ.ſuꝑne patrie hanc vnā ponit inter ceteras. Qui pecuniā ſuā nō dedit ad vſurā. Qui ergo dat ad vſurānunꝙͣ aſcendet ad montem diuine glorie niſi penituerit plene. Et neemie. v. Increpaui inqͥt optimateset ingrātus. ⁊ dixi eis. vſuras ne exigatis ⁊cͣ. Et Ezechielis. xviij. īter ſcelera digna morte et̓na. ponit vſuram dicens. Qui ad vſuram non ꝯmodauerit .i. amplius qͥcꝙͣ nō acceꝑit. Ubi dicit Hiero. Putant qͥdātm̄ vſuras eſſe in pecunia qd̓ ꝓuidens ſcriptura diuina omnis rei aufert ſuꝑhabundātiā vt plus nō recipias ꝙͣ dediſti. xiiij. q. iij. c. putāt. Et ꝓuer. xxviij. Quiꝯgregat diuitias de vſuris ⁊ fenore liberali ⁊cͣ. In legemoſaica ꝙͣtum ad ꝑtem moralem. q̄ ad hͦ obligat.videtur Leuit̉. xxv. Ne accipias a fratre tuo vſuramnec pluſꝙͣ dediſti. Nomīe fratris intelligit̉ quilibetꝓximus et rōne originis q̄ vna eſt .ſ. a deo ⁊ rōne finisqͥ vnus eſt .ſ. deus. ¶ Ad rationē aūt vſurarij. rn̄det̉cum .ſ. dicebat ꝙ in lege ꝑmittebat̉ vſura. qꝛ illa fuitꝯꝑatiua ꝑmiſſio qͣ ꝑmittit̉ minus malū ne ſequaturmaius. ꝑmittit̉ aūt nō ꝙ cōcedatur vt licitū: ſꝫ qꝛ nōpunitur pena temꝑali. ſed bn̄ punitur pena eterna.Permiſſum gͦ fuit iudeis (vt auaris) vſuram exercēerga alienigenas ne crudeles exiſtentes a fratribꝰ exigerent eos ꝯſumendo. Aliā rōnem habes infra. ī. §.iij. c. ſe. Ad illā aliaꝫ auctoritatē inductā. feneraberꝭgentibꝰ multis ⁊cͣ. Rn̄. ẜm Tho. vbi ſupͣ. ꝙ ibi largeſumit̉ fenus pro mutuo tm̄ non ꝓ mutuo ad vſuram.Et vult dicere deus ꝙ ſi ppl̓us ſeruaret legeꝫ erit itahabūdās ꝙ pot erūt alijs mutuare ⁊ nō indigebuntmutuū acciꝑe. ¶ Tercio vſura eſt ꝯtra legem humanalem. Suꝑ omēs humanas leges eſt ius canoīcumqd̓ reſultat ex decretis et decretalibꝰ ⁊ ſct̄oꝝ auctoritatibꝰ doc. ex capl̓o nāqꝫ. x. ꝯcilij Cartagin. qd̓ incipit. Seditionarios. ꝓhibent̉ vſurarij ad clericatū ꝓmoueri. di. xlvj. Nullus aūt ꝓhibet̉ a ꝓmotiōe niſi ꝓmortali vel ꝓ irregl̓aritate. vt. xiiij. q. iij. ⁊. q. iiij. ī pluribus. c. et extra de vſuris. ꝑ totū. precipue. c. qꝛ in omnibꝰ hoc ꝓhibet̉ vbi excōmunicāt̉ publici vſurarij. qad ſacramēta ꝑcipienda et quo ad oblatōnes. altarꝭ⁊ quo ad ſepulturā eccl̓aſticā: his om̄ibꝰ pͥuāt̉ niſi reſtituant. in vj. li. de vſuris. vſuraꝝ. Priuant̉ ꝯfectōneteſtamentoꝝ ⁊ alijs multiplicit̓ niſi faciāt cautōnēDe his om̄ibꝰ plene habes infra ī diuerẜ. §. vide ibi.Et de excōmunicatiōe quā incurrunt ſepeliētes eo.ſcꝫ publice vſurarios niſi fecerīt cautōeꝫ. habes īfra īiiij. ꝑte. ti. j. c. Augꝰ. etiā di. An crudelior ē qͥ ſubtrahit aliqͥd vel eripit diuiti ꝙͣ qͥ trucidat inopē fenore.xiiij. q. iiij. qͥd dicaꝫ. Et Ambro. Sine ferro dimicatqͥ vſuras flagitat. iiij. q. iiij. c. ab illo. Et Leo papaSicut nō ſuo nomīe ita nec alieno licꝫ fenus exercēFenus hoc ſolū exercere debemꝰ vt qd̓ hic miſericor
diter tribuimꝰ: a dn̄o qͥ multipl̓r ⁊ in ꝑpetuū menſiram tribuit reciꝑe valeamus. di. xlvj. ſic̄. Et de hacvſura ſpūali ⁊ licita dicit Salomō. Fenerator domīoqͥ miſeretur ꝓximo qꝛ cētū ꝓ vno accipietꝭ .i. ſpūaliaqͥ excedūt in centuplo vnū. ⁊ vitā eternā poſſidebitis.in euangelio Math. xix. ¶ Ad rōnē vſurarij rn̄det̉ꝙ leges ciuiles dantur populis qͥ ſunt ꝓ maiori parte mali vel imꝑfecti. ⁊ intendūt pacificū ꝯuictū ciuium adinuicem. Unde ſolum ꝓhibent exp̄ſſe vitariq̄ ſunt magis ꝑturbatiua ciuilitatis et qͥetis tꝑalis.puniendo tranſgreſſores ⁊ cohercendo ab illis ꝑ penas. vt adulteria. furta. homicidia et hmōi. Alia ꝑmittunt nō vt licita ꝯcedentes ſꝫ nō vt alia vitia predicta punientes et hoc ne peiora ꝯtingāt ſicut de meretricibus et hmōi ẜm Tho. vbi ſupͣ. Sꝫ lex diuinaꝓhibet omne peccatū oſtendens puniri in diuino iudicio. Cū gͦ lex dīna ⁊ natural̓ ſit ſupͣ oēꝫ legē hūanāvtꝫ di. viij. ⁊. ix. ꝑ totū. ⁊ canoīca et̄ ſit p̄dicās ciuili. vtdi. ix. ī his q̄ ſpectāt ad ꝯſcīaꝫ. ⁊ triplex lex dīna ⁊ naͣſ⁊ canoīca ꝓhibeāt vſurā oēꝫ. Om̄is lex ciuilis q̄ ꝑmitteret etiaꝫ ꝯcedendo vſuras ānullat̉ ꝙͣtū ad hͦ ꝑ legēdiuinam et canoicā. Etſi leges ille ſint iuſte quo adciuilitatē vite pn̄tis rōne iaꝫ dicta. non tn̄ iuſte ſuntquo ad ciuilitatē ſuꝑnaꝫ adipiſcēdā ad qd̓ oꝫ ab omni vitio eē īmunē. Sꝫ ⁊ ip̄e imꝑator dic̄ ꝙ ſacre legesno dedignant̉ ſacros canones imitari in matrimonium ⁊ vſuris. vt in Auten. vt cle. ap. ꝓpri. ep̄i. ꝯue. colla. vj. ⁊. ij. q. iij. §. hinc colligitur.Quātū ad ſecūdam§. ij.ꝑtem q̄ eſt extenſio ſeu dilatatō copioſa talis vitij. hͦnotat̉ ibi. de plateis eius. Platea eſt locus vbi ml̓tiꝯueniūt ⁊ locus latus ⁊ patens. ⁊ lata eſt via q̄ ducitad perditōneꝫ .ſ. via cupiditatis et multi incedunt ꝑeaꝫ dic̄ ſaluator Math. vij. ⁊ p̄cipue ꝑ vſurariā prauitatē patens eſt. qꝛ ſemꝑ a xp̄icolis hͦ vſura habitaeſt ꝓ magno ⁊ enormi ſcele̓. Et ad tollēdū om̄eꝫ excuſationē huiꝰ maledicti vitij eccl̓ia ſtatuit vt ſiqͥs ꝑtinaciter hoc aſſerēt ip̄aꝫ .ſ. nō eſſe peccatū ⁊ graue: hereticꝰ habeat̉. ⁊ ꝯtra ip̄m vt ꝯͣ alios hereticos ꝓcedat̉de vſurꝭ. ex graui. ī cle. Sūt aūt ī ciuitate pl̓es platee.Eſt platea nobiliū ⁊ campſorū.Eſt platea artificū et mercatorū.Eſt platea ludentiū et templorū.fori noui. ſunt nobiles qui nolūt laborare. ⁊ ne pecunia eis deficiat paulatim ꝯſumēdo tradūt cā mercatori vel trapezite intendentes pͥncipalit̓ aliqͥd annuatim reciꝑe ad diſcretionē eoꝝ: ſaluo tn̄ capitali. Etqͣꝫuis ip̄i vocēt hoc depoſitū tn̄ clare vſura ē. xiiij. ꝙiij. ſi fenerauerꝭ. vt habes ſupͣ. Nec v̓e depoſitū ē necſapit naturā eiꝰ. Ip̄i etiā ⁊ alij plures qn̄qꝫ mutuātpecunias diuerſis ꝑſonis accipientes in pignꝰ domūvel agrū vl̓ vineā ſub nomīe ſecuritatis: ſꝫ fructū ſeuvſum dicti pignoris interim volūt hr̄e quouſqꝫ reſtituatur eis pecunia nō ꝯputādo in ſortē ⁊ vſura ē. devſuris. c. j. Excuſat̉ tn̄ in hoc cāu a vitio vſure geneqͥ cū ſuſtineat onera mr̄ionij et nondū habuit dotesrecipit a ſocero vl̓ alijs dotātibꝰ mulierē poſſeſſionēaliquā in pignus quouſqꝫ recipiat dotes. hic licite facit fructus illiꝰ pignoris ſuos? nec tenet̉ ꝯputare inſortem. vt de vſuris. c. ſalubriter. ¶ Cāpſores cābiafaciūt q̄ vocant̉ cambia ſicca vl̓ ad libras groſſoꝝ vl̓ꝑ venetos. Sꝫ qꝛ ibi ē mutuū exp̄ſſe qd̓ ē matēia ī cōtractu vſurario. ⁊ ītētō lucri pͥncipal̓r qd̓ ē forma. iōīde reſultat v̓a vſura etſi dicat̉ cābiū. Nec excuſat ꝑiculū qd̓ ibi eē pt̄. vt d̓ vſurꝭ. c. nauigāti. Faciūt et̄ alijſecuritatē ꝓ alijs ī mutuis cū c̓ta ſcpͥtura ⁊ ꝓ h̓ recipiūt duo ꝓ cētenario ⁊ hꝰ. ⁊ hͦ et̄ vſura vr̄ ſin ē ꝓbabi