Lin. XXVI. Cap. '15. 40. [U.C.54i.A.C.aio.] 179

vadi» pervagatos stagnum, compertum habebat, fa-cilem pedibus ad murum transitum dari, eo secumarmatos duxit. Medium ferme diei erat: et ad id,quod sua sponte cedente in mare aestu trahebaturaqua, acer etiam septentrio ortus inclinatum sta-gnum eodem, quo aestus, ferebat, et adeo nudaveratvada, ut alibi umbilico tenus aqua esset, alibi genuavix superaret. Hoc, cura ac ratione compertum, inprodigium ac deos vertens Scipio, qui ad transitumHumanis mare verterent, et stagno auferrent, vias-que ante nunquam initas humano vestigio aperirent,Neptunum iubebat ducem itineris sequi, ac mediostagno evadere ad moenia.

XLVI. Ab terra ingens labor succedentibus erat:nec altitudine tantum moenium impediebantur, sedquod euntes ad ancipites utrimque ictus subiectoshabebant Romanos; ut latera infestiora subeuntibus,quam adversa corpora, essent. At parte in alia quin-gentis et per stagnum facilis transitus, et in murumascensus inde fuit. Nam neque opere emunitus erat,ut ubi ipsius loci ac stagni praesidio satis creditumforet; nec ulla armatorum statio aut custodia oppo-sita, intentis omnibus ad opem eo ferendam, undepericulum ostendebatur. Ubi urbem sine certamineintravere, pergunt inde, quanto maximo cursu po-terant, ad eam portam,circa quam omne contractumcertamen erat. In quod adeo intenti omnium nonanimi solum fuere,sed etiam oculi auresque pugnan-tium spectantiumque et adhortantium pugnantes, utnemo ante ab tergo senserit captam urbem, quamtela in aversos inciderunt, et utrimque ancipitem ho-stem habebant. Tunc, turbatis defensoribus metu,et moenia capta, et porta intus forisque pariter re-fringi coepta: et mox caedendo confractis, ne iterimpediretur, foribus, armati impetum fecerunt. Ma-gna multitudo et muros transcendebat; sed hi pas-

M 2