132
IV. DE TONIS.
vero antiphonse primi toni, in F gravi incipientes et immediateper dytonum ad a acutam adscendentes et deinde per totum de-scendentes et omnes antiphonse in a acuta incipientes (/uinlneerunt differentise, ut infra lucidius apparebit per exempla.
N otse III, 1.
Tonus Secundus, [122]
circa cujus principium nota, quod, cuicunque cantui praescriptanota finalis debite est applicabilis, iste judicatur secundi toni.Est autem hsec formula secundi toni: T, A, tt, C, It, E, F, G, <i, l>.Sicut enim quilibet authentus a sua finali clave recipit super sediapente et postea diatessaron, ut primus tonus a D Sol Re adA La Mi Re requiritur diapente et deinde ab A La Mi Re usquead D La Sol Re octavam finalis requirit diatessaron, assumenstamen infra et supra unam vocem, si opus fuerit: sic etiam quilibetplagalis regulariter infra suam finalem elavem requirere potestdiatessaron et supra diapente, ut patet in secundo tono, qui asua finali clave D requirit diatessaron ad A Re et supra diapente
*
oder auf a verweilt, gehört zur vierten differenz. Alle antiphonendes ersten tons endlich, die in F beginnen und mit dem zweiten (derterz) unmittelbar zu a aufsteigen und dann mit einem ganzen ton wie-der herab, wie alle, die in a beginnen, gehören zur fünften differenz.(Noten HI, 1.)
Zweiter ton. Umfang: T, A, B, C, D, E, F, G, a. b. Wie näm-lich jeder authentische vom grundton aus in klarer weise über sichdie quinte annimmt und dann die quarte, — so ist von D bis a einequinte, und von da bis zur octave des grundtons d eine quarte, wobeiaber nach oben und unten noch ein ton dreingeht: so kann nach derregel jedes plagale die quarte unter, und die quinte über dem grundtonenehmen '. So ist’s beim zweiten ton, der vom grundtone aus inklarer weise A als unterquarte zu D und nach oben a als quinte ver-
*
1 Die quinte ist also in beiden tonarten, aber die quarte ist beim au-thentischen über der quinte, beim plagalen unter dem grundton, so daß dieserzum anfaugston des plagalen umfaugs die quarte bildet, z. b. D ist die quartevon A. Daher hat der plagale Schluß die Subdominante, oder die quarte. Vgl.Forkel, allgemeine geschicbte der musik II, 109. Janssen-Smeddinck s. 75 f.