128
IV. I)K TONIS.
In socunda parte formulam primi toni tamen principiis suis usi-tatis, quae et prius per metrum posuit, subjungit. In tertiaparte speciales regulas seu notabilia specialia de inceptioneprimi toni tam principalis quam differentiarum suarum secun-dum principia prius posita annectit. In quarta parte melodiampsalmorum primi toni subinfert. Partes patebunt per ordinemet satis planae sunt, si diligenter inspiciantur inceptiones anti-phonarum et speciales inceptiones antipbonarum et specialesinceptiones Seculorum Arnen, non solum in hoc primo tono, sedetiam in [116] sequentibus tonis per ordinem. Per notam enimfinalem generalem unus tonus discernitur ab alio. Sed per in-ceptiones antipbonarum tam toni principales quam differentialescognoscuntur, ut infra studioso lectori patere poterit. Notaetiam, quod melodia psalmorum in fine secundum varias diffe-rentias variatur.
*
ton , voraus. Dann kommen fürs zweite die gewöhnlichen anfange mitden noten. Im dritten kommen allemal besondere regeln und besonderedenkwürdigkeiten über die differenzen. Im vierten die psalmenmelodie.(Vergleiche für das nächstfolgende durchaus noten III. und tafel IV.) 1
*
1 Janssen-Smeddinck führt s. 78 aus Gerbert script. eccl. de musica sacraI. 27 eine Charakteristik der acht tonarten an: Omnibus est primus, sed etalter, tristibus aptus, Tertius iratus, quartus dicitur fieri blandus, Quintumde laetis, sextum pietate probatis, Septimum est juvenum, sed postremussapientum (nach s. 239 verse von Adam von Fulda 1490) — eine Charakteri-stik, welche Smeddinck nach Cardinal Bona de cantu Eccl. div. psalm.XVII, 4 weiter ausführt in anhang 1. capitel I. Charakter der acht kirchen-tonarten s. 238 f. l)a wird bezeichnet I. als aufmunternd, aber würdevoll,2) heißt der gravis, 3) animosus, promtus, 4) compunctivus, blandus, at-tractivus, 5) delectabilis, Isetus, jubilans, 6) devotus, suavis, 7) sublimis,majestate plenus, 8) universalis, narrativus. Die acht Originalpsalmen, denenGregor M. ursprünglich die acht tonarten angepaßt haben soll, kann ich nir-gendsverzeichnet finden. Nach Vergleichung von Janssen-Smeddinck 132—135muß ich beziehen die tonart 1 auf psalm 85, 2 auf psalm 80, 3 auf psalm 132,4 auf psalm 66, 5 auf psalm 18, 6 auf psalm 31, 7 auf psalm 69, 8 auf psalm91. Sicher bezieht sich die neunte tonart (peregrina) auf psalm 114 (nachunserer zühlung).