ſta. iiij. di. erit aūt lex. ¶ Ultīo noͣ quē ſe poſſe defendere ꝯͣ antiquā ꝯſuetudinē allegando ipſius irrōnabilitatē. nā papa hic n̄ reuocauit iſtas ꝯſuctudines d̓nouo ſed declarauit iſtos n̄ teneri ad obſeruātiā iſtarū ꝯſuetudinum. Ille .n. qui declarat nihil de nouoagit. ut ī. l. heredes palā. ff. de teſta. ⁊ noͣ ī. c. cū tu deuſuris. Sed ꝯͣ hoc ⁊ ꝯͣ tex. opponit̉. nā iſti erant laiciergo nō ad papā ſꝫ ad īperatorē recurrendū erat. utin. c. cām qui fi. ſint le. ⁊. xcvj. di. in. c. duo ſunt. So.dicit Io. an. ꝙ rōne peccati quod nutriebāt iſte ꝯſuetudines papa fuit aditus. nā decernere rōne peccatiſpectat ad papā ⁊ n̄ ad īperatorē. ut ī. c. nouit d̓ iudi.⁊ in auc̄. ut clerici apud ꝓprios ep̄os in. §. ſi uero. ⁊noͣ bn̄ hoc dcm̄ ꝙ ubi ꝯſuetudo uel ſtatutū nutrit peccatū uel preſtat ꝓnitatē peccādi pōt adiri iudex eccleſiaſticus ut declaret talia ſtatuta uel ꝯſuetudines notenere. Ego puto ꝙ ēt iudex ſecularis pōt ſuꝑ hͦ adiri. na ad ipſum ēt pertinet obuiare peccato. ut ī. l. ſenatus. ff. de offi. preſidis. ⁊ in. c. rex debꝫ. xxiij. q. v.Unde ꝯpellit̉ ad obſeruantiā iuramēti. ut ī. c. licet d̓iureiurā. li. vj. ⁊ ſic locus erit īter iſtos preuentōni. fateor tn̄ ꝙ ī caſu dubij p̄ferēdus ē eccl̓iaſticus. ar. in. c.uenerabilē d̓ elec. fac̄ qd̓ noͣ. Bar. ī. l. titia. ff. ſo. ma.¶ In glo. ij. ibi largus mediū tꝫ. nō glo. que quotidie allegat̉ ex qua hes ꝙ prodigalitas ⁊ auaricia ſūtextrema ⁊ ambo uitioſa. largitas uero tꝫ mediū ⁊ ſicē v̓tus. qꝛ ī medio conſiſtit vtus ut dicit ph̓us ꝙ mediū attīgere difficillimū ē. ⁊ uide gl. de pe. di. iij. ī. §.hec que de charitate que dic̄ ꝙ ī oībus ſeruare medium ultra hoīem ē: quaſi dicat magis ē diuinuꝫ ꝙͣ humanū. nā res pene ꝯͣ naturam ē ꝙ aliqͥs ſit ſine peccato. xxv. di. ī. §. crimīs. Hoſt. ultra glo. poīt aliumuerſum. Parcus ſic retinet ſꝫ nūmum plorat auarꝰ.⁊ dic ꝙ īter parcum ⁊ largum hec dr̄ia ē. quia parcoplus placent retenta: largo uero data plus placent. ⁊uide ad maͣm pulchre ꝑ Tulliuꝫ ī ſcd̓o d̓ officijs ubi īter cerera dic̄. Nec ita laudanda ē res familiaris ut cābenignitas aperire nequeat nec ita aperiēda ut oībꝰplaceat. ⁊ eadem ē habenda res familiaris quam quidem dilapidare temere flagitioſum ē ſed ita ut auaricie abſit ſuſpitio. Et Hieronymus ad Paulinū. Xp̄iſubſtantiā ne īprudēter effundas ne liberalitate liberalitas pereat. qd̓ noͣ. ¶ In glo. ī uerbo alienat ibi īcā primipillarij. Nō illum caſuꝫ ī quo bona mulierisſunt obnoxia pro culpa mariti ⁊ ēt ī bonis filij etiamemancipati ī. l. fi. C. de primipillarijs li. xij. Et dicuntur primipillarij illi qui deferebāt ī bello prima pilaideſt tela. Et propter magnum periculū qd̓ ī eis uertebat̉ cuꝫ erāt primi ī bello fuit īducta iſta ſpecialitasut ſi ipſi cōdēnati ꝙ ſe praue geſſerūt ī officio n̄ habēt un̄ ſoluāt pōt manus extēdi ad bona uxoris ⁊ filioꝝ. Et dicit Nico. matharelli ꝙͣ h̓ fuit ſtatutū ne ꝑꝑgemitus uxoris ⁊ filioꝝ male gererēt eoꝝ officium. ⁊noͣ bn̄ iſtum caſum. nā ex ꝯſimili rōne potes defēdere multa ſtatuta que maxime uigēt florētie ut bōa filioꝝ ⁊ uxoris ⁊ et ipſi filij pn̄t capi pro delicto fallentieſcilꝫ qn̄ pater fallit ſeu cedit foro. ⁊ idē ī ſil̓ibus caſibꝰarduis ⁊ ualde periculoſis. nā amore ꝯiugis ⁊ filiorūſepe hoīes retrahunt̉ ab illa fallentia. illa tn̄ ſtatutainiqua ſunt quādo ex neceſſitate īducit̉ quis ad fallēdum. Sed qꝛ multi fallunt ex propoſito ut uidemusiō emanarunt illa ſtatuta. an autem ceſſante rōe ſtatuti ſit obſeruandū illud ſtatutum cū tāta iniquitate⁊ dāno filioꝝ ⁊ uxoris: uide qd̓ noͣ. Inno. in. c. qꝛ pleriqꝫ in fine. de īmu. eccle.Hꝫ maͣm amplaꝫ ⁊POm tanto. nuliū ſubulē ⁊ multa ſunt ſcripta ī maͣ ꝯſuetudīs. Et uidebisppleiſſime ī tractatu que poſuit h̓ Io. an.pꝰ lecturā hꝰ. c. ī qͦ īterſerit fere oīa dcā legiſtaꝝ uſqꝫad tp̄s ſuū ⁊ ꝑ legiſtas p̄cipue tractat̉ ī. l. j. ⁊. ij. C. ꝗſit lon. ꝯſue. Et ꝑ Di. ⁊ Bar. ī. l. de quibꝰ. ff. d̓ legibꝰuide glo. ⁊ ꝑ Archi. xi. di. ꝯſuetudinis. ego ſoluꝫ ꝓſequor ea que ſūt neceſſaria ad intellectū capituli ⁊ gl.naꝫ reliqna reliquēda ſūt ſtudio camere. h̓ dicit iſtudc. ī ſūma. Cōſuetudo nō derogat iuri naͣli ſeu diuinocuius trāſgreſſio peccatum īducit nec poſitiuo niſi ſitrōnabilis ⁊ p̄ſcripta. ⁊ habꝫ duo dicta. ẜm ibi licet. ⁊quelibꝫ pars pōt ſubdiuidi. ¶ No primo ꝙ ex diuturnitate peccandi pctm̄ aggrauat̉. ad idem. c. militarexxiij. q. i. ꝯcordat. c. cū haberet. jͣ. d̓ eo qui dux. ī matri. ⁊ uide qd̓ ibi dixi. ¶ Noͣ. ibi infelicē aīaꝫ. ꝙ aīa infelicitat̉ ex peccato. ⁊ ē rō qꝛ ꝑ pctm̄ ſcꝑat̉ a d̓o. xxxij.q. i. cū renūciat̉. ¶ Itē noͣ ibi abligatā. ꝙ aīa obligat̉per peccatū. ¶Itē noͣ unā regulā ex pͥma parte ꝙ cōſuetudo nil pōt ꝯͣ ius naͣle qn̄ ē tale ꝙ ipſius trāſgreſſio īducit pctm̄ qd̓ qn̄ ſit. jͣ. ſubijciā. Et noͣ ꝙ ius naͣleqn̄qꝫ ponit̉ ꝓ iure diuino ut hic tn̄ puto ꝙ ꝯprehendit tam ipſū ius diuinū ꝙͣ ipſū ius naͣle. nā neqꝫ iusnaͣle neqꝫ ius diuinū pōt īmutari ꝑ ꝯſuetudine. ⁊ qͣtuor modos quibꝰ ſumit̉ ius naͣle uide ꝑ gl. noͣbilē. j.di. in. c. ius aūt naͣle. ¶ Itē noͣ ꝙ ꝯſuetudo nō excuſat in peccatis quoad deū ſed fortius accuſat. qꝛ quāto peccata ſunt diuturniora tāto ſūt grauiora. ut ī tex.fac̄. xxxij. q. vij. flagitia. ⁊ uide bo. gl. cū tex. iiij. di. deniqꝫ. ¶ Noͣ ī. §. lꝫ. ꝙ ꝯſuetudo preualet iuri poſitiuoſi eſt rōnabilis ⁊ preſcripta. Et a ꝯrio ꝯſuetudo rōecarēs nō derogat iuri. ⁊ rō eſt qꝛ ꝯſuetudo cū ſit q̄dālex dꝫ habere rōeꝫ in ſe al̓s non eſt lex. iiij. di. erit ātlex. ſi ergo amittit ſubſtantialia legis nō pōt p̄iudicare legi. ¶ Ultimo noͣ ꝙ ius humanū appellat̉ ius poſitiuū. ⁊ dicit̉ ius poſitiuū ad dr̄iam iuris naͣlis. nammanu poſitum eſt ⁊ pōt uariari ex tꝑe. ut in. c. nō dꝫde ꝯſan. ⁊ aff. ius uero diuinū ſeu naͣle ꝓcedit rōne ⁊inſtinctu naͣli. Unde ſicut naͣlia ſūt īmutabilia. v. di.in pͥn. ⁊ ipſum ius diuinū. Et ſcias ꝙ ius diuinū appellat̉ qn̄qꝫ ius naͣle qꝛ rōe naͣli inductū. ut noͣ. Inn.in. c. que ī eccl̓iarum de ꝯſtitu. ¶ In gl. ij. hec gl. uerſat̉ circa intellectum pͥme partis ⁊ nimis breuit̉ ſe expediuit. un̄ ꝓ clariori intellectu pͥmo op. ꝯͣ tex. uidet̉ꝙ ius naturale ſit ius mutabile. nam circūciſio eratde iure diuino ⁊ tn̄ poſt aduentuꝫ Xp̄i illi ſuccedit baptiſmus. ut in. c. maiores. jͣ. de baptif ¶ Itē d̓ iure diuino mulier ceſſabat per plures dies poſt partum abīgreſſu templi. ut. v. di. ī pͥn. ⁊ tamē hodie pōt ml̓ierlibere ingredi eccleſiam qn̄cūqꝫ. ut in. c. uno de purgatiōe poſt partum. ⁊ multa alia fuerūt ẜm legē mofaicā inducta q̄ hodie prorſus ceſſant ut ī obſeruatōeſabbati ⁊ ſimiliū. So. glo. metu ꝯͣrij intelligit tex. dep̄cepto morali. ⁊ ut clarius ītelligas ſciēdū ē ꝙ p̄ceptorum diuinoꝝ quedā ſūt moralia .i. quibꝰ mores inſormāt̉ ut ē nō occides. n̄ furaberis. honora patrē ⁊ matrē. Quedā uero ſunt myſtica .i. figuralia. ⁊ iſtoꝝ quedā ſūt ſacramētalia de quibꝰ poterat reddi rō ad lr̄aꝫut ſacramētū circūciſionis ⁊ ut ml̓ier ceſſaret ab īgreſſu tēpli poſt partū. quedā v̓o cerimonialia de quibusuere nō pōt reddi rō quoad lr̄aꝫ ſed quoad ītellectūſic. ut eſt iſtud p̄ceptū. Nō arabis ī boue ⁊ aſino. Nōinduces ueſtē lino lanaqꝫ ꝯtextā d̓ elec. cū cāꝫ. cū ſimilibus. p̄cepta moralia ſūt īmutabilia tāꝙͣ fūdata ſuꝑrōe naͣli: myſtica v̓o ſunt mutabilia. qꝛ ꝑ aduētū Xp̄iceſſauit figura ⁊ illuxit ueritas. Et d̓ his dic ut plenenoͣ. vj. di. in. §. his ita. ubi bo. glo. ¶ Itē non intelligas ꝙ ī p̄ceptꝭ moralibꝰ īdiſtincte reprobat̉ ꝯſuetudonā iſte tex. loquit̉ cum limitatōe. uidelicet ꝙ tūc conſuetudo non ualet cum tranſgreſſio iuris diuini īducit pctm̄. ſi ergo non induceret pctm̄ ualeret cōſuetudo. quando autem hoc poteſt ꝯtingere dic ubi regleiuris diuini ē generalis ⁊ pōt naturali ratiōe caperelimitationem. nā ut hic notabiliter dicit Inno. cōſuetudo pōt augere diminuere ⁊ diſtīguere ius diuinuꝫqueadmodum pōt ipſa lex poſitiua cū ꝯſuetudo nōſit aliud