Contrariū ego puto ꝙ hec v̓ba n̄ ponūtur hic ꝓpͥeſꝫ īproprie ⁊ hoc uoluit glo. in ſequētibus. dū dicit iudicē poſſe iudicare ẜm ſenſum ſuū ꝓprie ſumpto uocabulo. pōdera .n. v̓bum proprie. propͥus ſēſus ē utiudicet ut bonus vir. ꝓ hoc tcx. in auc̄. de iurciur.qd̓ p̄ſtatur ab his. Itē hec v̓ba ſic eſtimauerꝭ ſi tibiplacuerit: ⁊ ſil̓ia īportāt arbitriū boni viri: ⁊ nō propriā ⁊ nudā uolūtatē: ut ꝓbat̉ in. l. fideicōmiſſa. §.ꝙͣꝙͣ. ff. de lega. iij. ⁊ in. l. thais. §. ſororeꝫ. ff. de fideicō. liber. ubi tex. no. de v̓b. plꝫ uide tex. cū gl. ī. c. ij. d̓cor. uicia. ⁊ gl. in. c. abbate. de v̓. ſig. pleniſſime perBar. ī exͣuag. ad reprimēdā. ⁊ in. l. alio. ff. de ali. ⁊ciba. lega. hinc dicit glo. de appell. ut debitus ī v̓. exrōabili. ꝙ iudex poſſit iudicare ẜm ꝙ ſibi uidebituruide gl̓. in. c. iudicꝫ. iij. q. vij. que dicit ꝙ iudex pōtiudicare ẜm opinione ſuam ⁊ nō ẜm uolūtatē: ⁊ dicꝙ opinio cauſat̉ in re dubia ex ꝓbabilibꝰ ꝯiecturis.uide Inno. in. c. cū ſpāli de apel. ubi dicit quēlibꝫ iudicem poſſe interp̄tari iura in cauſis corā ſe uertentibus. ⁊ ſic ītellige iſtā gl̓. dū dicit poſſe iudicare ẜꝫ ſuūſenſum .i. ꝙ pōt interp̄tari iura ẜm rectū intellectum⁊ ſuū ſenſū. Et ut habeas ꝑfecte hāc materiā qͣliteriudex dꝫ iudicare ubi reperit caſū dubiū aut ꝯtrariasopiniones: diſtingue: qꝛ aut dubiū eſt oīno nouumaut poſitū ī opīonibus doctoꝝ. Primo caſu aūt ꝯſuetudo loci interp̄tat̉ illd̓ dubiū: qꝛ certo modo lex fuitſeruata ⁊ ſeruāda ē conſuetudo. nā in hoc caſu dicimus ꝙ conſuetudo ē optīa legū interpres: ut ī. c. dilectus de ꝯſue. ⁊ ī. l. minime. ⁊ ī. l. ſi de īterpretatiōeff. de legi. Aut nō ꝯſtat de ꝯſuetudine: tunc ſi uerbaI ma bean Tno anuiīſūt clara n̄ debemꝰ recedē a ſignificato uerboꝝ niſiſequeretur abſurditas: ut ī. c. fi. de v̓. ſig. ⁊ in. l. nonaliter. ff. de lega. iij. ⁊ ī. c. ex ore. de. pͥui. Aut eſt intellectus multiplex ⁊ ſi appareat de benigniori illa eſttxli dī ꝙ icitt frauda.ſequēda: ut ī. l. qd̓ ſi epheſi. ff. de eo qd̓ cer. lo. ⁊ ī. c.fi. de trāſ. ꝑ bar. ī. l. oēs ppl̓i. ff. de iuſti. ⁊ iu. ſi nō ſituia benignior: tūc ſi ē dare ſil̓e ī alijs legibꝰ ꝓcedēdūē d̓ ſil̓ibꝰ ad ſil̓ia: ut ī. c. trāſlato. jͣ. eo. ⁊ ī. c. cū dilectade ꝯfir. uti. ul̓ inuti. ⁊ in. l. nō pn̄t. ff. de legi. ſi n̄ ē dare ſil̓e: ita ꝙ iudex neſcit ꝗd faciat: dꝫ tūc recurre̓ adVimu. t. h̄. c. vitait. xiij. vi.pͥncipē. ⁊ hoc caſu ītelligūt̉ iura q̄ dicūt eius ce interquā nc̄ ad eſti. ij. q. j. finitas i.pretari cuiꝰ ē ꝯdere: ut in. c. īter alia. de ſen. ex. ⁊ ī. l.ni n̄ ē fuādai furo icū d̓ nouo. C. de legi. ⁊ ibi Ii. attīgit p̄dcā. ¶ Scd̓ocaſu qn̄ dubiū ē poſitū ī opi. doc. tūc ſi ē reꝑire ꝯmunē opinionē tūc nō dꝫ iudex ab illa recedere qꝛ ue ſoli: ī. c. ij. de ſta. mo. ⁊ cōit̉ maior ꝑs meliꝰ inueſtigatv̓itatē. hoc ueꝝ ẜm hoſt. ⁊ Io. an. ꝙ n̄ licꝫ recede̓ acōi opīone docto. niſi cōis opīo ſit euidēt̉ falſa ul̓ poſſet ꝯuinci ꝓbabilibus rōnibus: qd̓ bonus iudex acutiſſimi ingenij arbitrabit̉. Et noͣ hoc dictū ꝑpctuo ꝓqͦ ſoleo allegare tex. ſing. iudicio meo in. l. j. C. deciuete. iu. enu. ī v̓. ſꝫ neqꝫ ubi tex. dicit ꝙ ex ml̓titudīeauctoꝝ nō ē iudicādū: qꝛ uniꝰ auctoritas in aliqͣ ꝑteē ſubtilior: ⁊ ſepe deus reuelat paruulis qd̓ abſcondit̉ſapiētibus. Si v̓o nō eſt dare cōem opi. ꝓpter rationes hincinde tūc bonū ē hr̄e iudicē ꝓpiciū qͥ pōt ſeqͥquā vult. dicit tn̄ Io. an. ꝙ caueat a pena. c. cū eterni d̓ re iudi. li. vj .ſ. ꝙ nō iudicet ꝯtra ꝯſcīaꝫ: ⁊ ſi ſnīaretractaret̉ ꝑ aliū iudicē tūc cuitaret ꝯdēnatōeꝫ expēſarū: ut nō. ī. c. finē. de. do. ⁊ cōtu. nec iudex facit litēſuā ut noͣ. in. l. prolatā. C. de ſen. ⁊ īter. om. iudi. ⁊ ꝑhoc habes an̄ ⁊ qn̄ iudex pōt iudicare ẜꝫ ſēſū ſuū.¶ Ugnoſcētes. a. Cōno reHoc dic̄ in ſūſpic̄ fut̉a n̄ p̄t̓ita. Diuidit̉ ī tres ꝑtes. InLp̄ma ponit̉ rl̓a ex qua ſumit̉ rō. In ſcd̓aſtatutū ibi quotiēs. In tͣtia declarādo applicat ad factū ratione que ſumitur ex regula ibi ne detrimētuꝫ:¶ Nota pͥmo ex pͥn. regulā ꝙ ſine culpa nō eſt aliqͥspuniēdus. de hoc in regula ſine culpa. de re. iurꝭ. li.vj. ⁊ hic ī glo. j. ¶ Nō ſcd̓o naͣm legis ſeu ꝯſtitutiōisꝯcernit .n. futura tm̄ n̄ aūt p̄terita ne efficiat aliquisſine culpa. hoc ītellige niſi caueat̉ ī. l. ut extendat̉ adp̄terita. ⁊ hūc articulū expediā. jͣ. e. ī. c. fi. ¶ Ad unūaduerte ꝙ ubi lex ſeu ſtatutū aliquid īdulget. ⁊ loqͥt̉ꝑ v̓ba futuri tꝑis n̄ extendit̉ ad futura ne det̉ maͣ delinquēdi. de hoc ē tex. ſing. limitās hāc maͣm in. l. cuꝫlex. ff. de le. ꝑ quā dicit ibi Bar. ꝙ ſi ſtatuto cauet̉ ꝙquilibꝫ bānitꝰ ſoluēs. x. extrahat̉ a bāno. n̄ hꝫ locumī illo qui ē bāniēdus ī futuꝝ. qꝛ daret̉ maͣ delīquēdi:ſecꝰ ſi ceſſaret hoc. rō: qꝛ tūc lꝫ ſtatutū loquat̉ ꝑ v̓bapn̄tia uel preterita tn̄ extendit̉ ad futura: qꝛ lex ſemꝑloquit̉. l. arriani. C. de hereti. ⁊ hoc bn̄ noͣ. ¶ In gl.j. ī fi. declara hāc glo. ꝓut noͣ. glo. ī. c. antiq. d̓ pͥui. ⁊mēs glo. ē ꝙ ſine culpa ⁊ cā n̄ ē quis puniēdꝰ: ut h̓ ⁊ī dicta regula ſine culpa. ſꝫ ſi ceſſat culpa dūtaxat tūcpōt īponi pena rōe cauſe ſubſiſtētis: ⁊ ītellige de cā legitima. nā ſi non ē legitīa n̄ dr̄ cā. ſꝫ occaſio: ut ī. c. nouit. de iudi. ⁊. c. ſolite. de ma. ⁊ obe. hinc ē ꝙ ꝓpterutilitatē publicā pōt quis priuari dn̄io ſue rei: ut in. l.itē ſi uerberatū. ff. de rei uen. ⁊ nō. ī. c. que ī eccl̓iaꝝjͣ. ę. ꝑ Inno. ⁊ ꝑ Bar. in. l. fi. C. ſi ꝯͣ ius uel uti. pub.¶ In glo. ī v̓. diſpēdijs. nō bn̄ hāc glo. cuiꝰ ē ſenſusꝙ ſtatutū n̄ dꝫ pōrigi ad p̄terita: nec reſpectu dāni .i.ut dānificet̉ qui actū geſſit: nec reſpc̄u retractatōis actus: qꝛ actus priꝰ geſtus n̄ dꝫ retractari. ⁊ noͣ ſing. ineo ꝙ pōit retractationē actꝰ ⁊ dānū ut diyſa. ¶ Exquo infert̉ ꝙ retractatio actꝰ n̄ ſit pen̄a. In ꝯriuꝫ adduco glo. noͣ. in. c. decet. de īmu. ec. li. vj. q̄ dicit ꝯſtōnem actꝰ retractaturā eē penalē ⁊ n̄ extendēdā ꝑ idētitatē rōnis. iō ex hoc dic ꝙ illud. c. īquantū inducitnullitatē actus geſti ī eccl̓ia n̄ extendit̉ ad ꝯͣctus. ſꝫ ꝓprīa ꝑte uide Io. an. ī. c. fi. de electi. li. vj. ī nouella.⁊ in regula odia. de re. iur. li. vj. ī mercu. ubi dicit illā ꝯſtōnem eē penalē que diminuit pr̄imonium ſeutollit ius queſitū: ſecꝰ ſi inducit retractationē actꝰ. prohoc. l. iij. ff. de dā. infec. ⁊ in. l. n̄ dubiū. C. de leg. ubiꝑ Butri. ⁊ ibi ꝑ Bal. qui dicit ꝯcordādo ꝙ aut nullitas alicuiꝰ actus īducit̉ in odiū alicuiꝰ: ⁊ tunc tale ſtatutū dr̄ penale: aut non ī odiū: ſꝫ in defectū ſolēnitatis īducit̉ nullitas ⁊ procedit ꝯͣrium. ⁊ ī prīo caſu proprie loquit̉. c. n̄ decet. ⁊ hoc noͣ. ¶ In gl. fi. nō benehāc glo. ex qua plura pn̄t notari. Prīo ꝙ lex ſeu ſtatutū n̄ afficit uere ignorātes lꝫ ſtatutū p̄ceſſerit. Secūdo ꝙ lex ſeu ſtatutū īcipit ligare poſt duos mēſes atꝑe publicatōis ipſiꝰ. Tertio ꝙ ſcīa preſumit̉ poſt lapſum duoꝝ menſiuꝫ. Quarto ꝙ iſta preſumptō ſcīen̄ ē iuris ⁊ de iure: ſꝫ admittit ꝓbationē ī ꝯriuꝫ undepōt quis ꝓbare ꝙ ignorabat ꝯſtōnem eſſe editam.¶ Circa primū difficilis ur̄ eē materia. maxīe eo modo quo explicat̉ hic per do. In. ſed uide ꝑ Bar. ī. l.j. ff. ſiquis ī teſtamēto li. eē iuſ. fuc. ⁊ in. l. j. ff. d̓ leg.¶ Sꝫ declara ꝯcluſiue ſic ꝙ aut ignorantia eſt ſineomni culpa: ⁊ tunc euitat oēꝫ penā legis ꝑ tex. apertū qui ma. accuſa. pn̄t. c. fi. ſic ītellige. l. fi. ff. de decre.ab or. fa. ubi tex. loquit̉ de ſtatuto municipali. ⁊ prohoc dicto facit rl̓a que hic ponit̉ ī prin. c. Aut ignorantia n̄ excludit oēm culpā: ſꝫ ſolū dolū tn̄ fuit ī lata culpa exquo ignorabat ſtatutū: qꝛ cōit̉ hoīes illiꝰ loci ſciebant ſtatutū: ut. l. late culpe. ff. de v̓. ſig. Et hoc cāudic ꝙ ſi ſtatutū requirat dolū expreſſe uel tacite n̄ hꝫlocū. lꝫ pro mō culpe al̓r ſit puniēdus. hoc probat̉ īc. ſiquis ſuadēte. xvij. q. iiij. iuncto. c. ſi v̓o. ij. d̓ ſen.ex. ubi ꝑcutiēs clericū ignorāter n̄ īcurrit ſnīaꝫ excōicatōis: qꝛ. c. ſiquis ſuadēte. requirit dolū duꝫ dic̄ ſuadēte diabolo ⁊c̄. ⁊ d̓r requirere dolū expreſſe qn̄ uerba ſtatuti hoc īportāt tacite v̓o requirit dolū qn̄ punitactū qui ſit ī ꝑſonā alteriꝰ. exēplū dicit ſtatutū ſiquisꝑcuſſerit cl̓icū ul̓ aliū puniat̉ tali pena. nā īiuria nonpōt eē ſine dolo. xv. q. j. c. j. idē ē dicēdū ī caſibꝰ ī quibꝰ lata culpa n̄ equiparat̉ dolo qn̄ pena ē corꝑis aſflictiua: ut ī. l. ī actionibꝰ. ff. de in li. iu. plene ꝑ. Bar.