ſcīa qͣ cognoſco te eē Petrum ꝙͣ illa qͣ cognoſco tehoīeꝫ eſſe. Illa .n. moralis ſcīa q̄ cōtinet̉ ī libris Ariſtotelis tractat d̓ moribus ī cōfuſo: utputa ꝙ n̄ liceatalicui aliū occider̄. ⁊ ſcīa iuris diſtīguit an ⁊ qn̄ licitūſit aliū occider̄. Itē ꝙ qͥs dꝫ alere filios: ⁊ ſcīa nr̄a an⁊ qn̄ teneat̉ alere ⁊ qual̓r alimēta ſint p̄ſtanda. ⁊ iōꝯclude ꝙ ſcīa iuris ſubijcit̉ ethice: qꝛ tractat de moribus ſicut ethica: n̄ tn̄ ſubijcit̉ ei adeo ut dicat̉ nobilior. Itē cōſidera maxīe hoc ꝓcedere ī ſcīa iuris canonici q ſimpliciter nō ſubijcit̉ ethice ſꝫ metaphyſice ⁊theologie ī qua tractat̉ de deo: ⁊ ꝓ maiori ꝑte tractatus huius ſcīe dirigit nos ī deū: ut pꝫ ī uolumīe d̓creti ⁊ ī multis iuribus huius cōpilationis ⁊ clemētinarū ⁊ ſexti libri maxīe ī. c. fi. de p̄ſcrip. c. cū cōtingat. d̓iureiur. ī. c. lꝫ. eo. ti. li. vj. cū multis ſi. ⁊ maxīe ī. c. i.ī fi. jͣ. de ſum. tri. non tn̄ ꝑ hoc dicēdū ē ꝙ hec ſcīa ſitidē cū theologia: qꝛ ut dicit Io. cal. theologia tractatprīcipaliter de deo ⁊ qual̓r hō reparat̉ ⁊ glorificat̉ adeo: hec uero ſcīa iuris canonici tractat prīcipal̓r dehoīe operatiuo qualit̓ bn̄ uiuēdo poſſit beatificari:ut ī p̄al. c. i. de ſū. tri. Et ex h̓ infert̉ ꝙ hec ſcīa iuriscanonici n̄ ē mera practica ſicut ius ciuile: qꝛ ꝑtim ēſpeculatiua ī qua aſſumit ꝑteꝫ de theologia ⁊ metaph̓yca. Eſt ergo h̓ ſcīa qd̓dā mixtū ꝑtē capiēs ex theologia īquātuꝫ ītendit ī finē eterne beatitudinis: ⁊ ꝑtim ē ciuilis inquātū tractat de tꝑalibus ſine quibusſpūalia diu eſſe n̄ poſſent .i. q. i. ſiquis obiecerit. ⁊ exhoc pꝫ excellētia huius ſcīe ad ius ciuile. hn̄t .n. ſe utaīa et corpus. lꝫ .n. ut rūqꝫ ius intēdat induce hoīesad bonū cōe differūt tn̄ ī mō īducendi. nā ius ciuileintēdit hoīeꝫ dirigere ī bonū cōmune ẜm ꝙ cōgruithumāe ſocietati ciuil̓r uiuēti: ſꝫ quē modū bonū cōehꝫ uī ꝓmoueri ꝑ legalē iuſticia ⁊ ciuilē amicitiā. Iusv̓o canonicū ītēdit dirigē hoīeꝫ ad bonū cōe ẜꝫ ꝙ cōgruit humane ſocietati: qꝛ nō ſoluꝫ ctuilit̓ uiuit: ſꝫ ẜꝫfidē ī dcū ītēdēdo ⁊ uitā aliā expectando. Bonū aūtcōe ſic acceptū nō pōt cōſeruari ꝑ ſolā legalē iuſticiā⁊ ciuilē amicitiā: ſꝫ ultra hoc requirit̉ quedā celeſtisamicitia ſine quā īpoſſibile eſt hoīeꝫ ī deū tender̄. ſic̄ergo potiſſima uirtꝰ ad quā conat̉ ius ciuile eſt ipſalegalis iuſticia: et ciuil̓ amicitia ita potiſſima uirtꝰ adquā conat̉ ius canonicū eſt ipſa celeſtis amicitia quacharitatē uocamꝰ. ⁊ de hoc per Io. an. in regl̓a poſſeſſor in mercū. Et ex predictis hes ueꝝ finem ⁊ ſubcxj. di. ⁊. iō ioiectū ſcīc huius: ⁊ ī qͦ differtaº theologia a iur̄ ciuili⁊ a morali ſcīa q̄ cōtinētur ī libris Ariſt. ¶ Quīto h̓glo. prīcipaliter q̄rit de modo agēdi ī hac cōpilatiōe⁊ rn̄det ꝙ diuidit actor opꝰ ſuū ī quīqꝫ ꝑtes ad īſtarqͥnqꝫ ſēſuū corꝑis quos qͦlꝫ qͥ iudicat hre dꝫ: al̓s nōeſt idoneus iudex ẜm glo. pͥº noͣ ex hac ꝑticula glo.ꝙ ualꝫ ſil̓itudo a remotis. nā iſtud ſimile: ꝙ ſicut ſūtquīqꝫ ſēſus ī corpore humano: ita in quīqꝫ ꝑtes d̓bebat diuidi hoc corpꝰ: ē ualde a remotis ſimil̓r ī. c. nōdꝫ. de ꝯſan. ⁊ affi. ⁊ in ꝓemio fforū. §. īcipite. hoc tn̄arg. de facili tollit̉ aſſignādo aliquā diſſimilitudineꝫ.⁊ uide modū d̓ſtruēdi hoc ar. a ſil̓i ī. c. ꝑ uenerabilē.qui fi. ſint le. ⁊ dicet̉ in. c. tranſlato. jͣ. de cōſti. 2º collige ex glo. ꝙ carēs aliquo ſenſu corporco non pōt ēēiudex. Aduerte qꝛ de carente ſenſu ītellectus hētur.iij. q. vij. §. tria. de carente ſcnſu uiſus legit̉ ⁊ noͣ. inl. cum pretor. ff. de iudi. ⁊ in. c. fi. de re iudi. li. vi. ⁊ uide aliquid ꝑ Inno. ī. c. ſciſcitatus. de reſcrip. ſꝫ d̓ carente ſenſu odoratus uel guſtus uel tactus n̄ reperit̉iure expreſſuꝫ ꝙ n̄ poſſit eē iudex. un̄ putat Do. an.talē habilē ad iudicādū niſi talis eēt res ꝙ oporteatipſuꝫ iudicare ꝑ iſtū ſenſū quo caret: qꝛ tūc n̄ eēt idoneus iudex. hoc dc̄m n̄ puto ueruꝫ: qꝛ iudex n̄ hꝫ indicare ẜꝫ ꝓpriū ſenſum. vn̄ lꝫ iudex guſtādo dicat̉ rēamara uel fetidā odorādo: n̄ ꝑꝑ hoc ē ſibi credendūut ſic iudicare poſſit: qꝛ dꝫ iudicare ẜm ꝓbata ⁊ ẜmꝯſcīam īformata ex atteſtationibus ⁊ alijs iuribꝰ ꝑtiuꝫ. ad hoc. ij. q. j. dn̄s op̄s. ⁊ qd̓ noͣ. iij. q. vij. iudicet⁊ ī. c. qm̄ d̓ ꝓba. ſil̓e qd̓ dixi d̓ notario ī. c. cū cām. d̓teſti. qn̄ pōt atteſtari de ſenſu guſtus uel odoratꝰ. ſꝫtm̄ de his q̄ uidit uel audiuit. ⁊ ꝑ hoc ē expedita prīagl. ⁊ n̄ ꝓſequit̉. vj. vꝫ quis ſit libri titulꝰ d̓ quo tn̄ inprī. q̄ſiuit. ſꝫ dic ꝙ titulꝰ ē. Incipit ꝯpilatō dn̄i Gre.pape. ix. Et notater dr̄ ꝯpilatō ⁊ n̄ liber. qꝛ Greg. n̄edidit oīa iura ī hoc uoluīe redacta ſꝫ ꝯpoſuit hocuolumē ex uarijs ꝯſtitutiōibus ſuoꝝ p̄deceſſoꝝ. aliqͥbus tn̄ addit̉ q̄ fuerūt ꝑ eū edita. ut pꝫ ī proemio. §.ſane. ⁊. §. adijciētes. Hoc. aliter reaſſumūt maͣm gl.⁊ īter ceteros clariꝰ reaſſumit do. meꝰ ⁊ pꝰ ipſuꝫ dicꝙ oīuꝫ entiū unū ē ſūmū ⁊ prīcipiū a quo cūcta d̓pēdēt qd̓ ē cāns ⁊ non cātum ut d̓cꝰ qui ē eternꝰ a nl̓lodepedēs. ut ī. c. j. jͣ. d̓ ſum. tri. Cetera v̓o ab eo ſuntcāta: ⁊ hoꝝ cātoꝝ quedā cāta ſunt ⁊ n̄ cā ut res corporce. quedā ſunt cāta ⁊ cauſe ut res ſpūales ⁊ intellectuales. Cū aūt hoꝝ cauſatoꝝ uolumꝰ hr̄e plenamnoticiā īquirimus cām. ſcire ē .n. rē ꝑ cām cognoſcer̄ut prīo libro poſtcrioꝝ: ⁊. c. ītelligētia d̓ v̓. ſig. Iō ſiuolumꝰ hr̄e plenā noticiā huius ſcīe debemꝰ īquirere de cauſis. ⁊ tā in hac ꝯpilatōe ꝙͣ ī alijs qͣttuor cāeſolēt reddi. un̄ aduertendū ꝙ d̓ quolꝫ producto duplex hr̄ ꝯſideratio. prīo qͣtenus ꝓducit. ſcd̓o qͣtenusē ꝓductū. ẜꝫ primā hēmꝰ duas cās .ſ. efficiētē ⁊ finalē. ⁊ ad has duas cās facit. xxiij. q. v. de occidendis⁊. c. n̄ fruſta. ⁊ querere de cā finali ī hac ꝯpilatiōe ē qͣrere q̄ ſit ītentio ⁊ qͣutilitas ut ī glo. Querere v̓o decā efficiēti ē q̄rere qͣs ſit libri titulꝰ. Iuxͣ ẜm moduꝫ qͣtenꝰ ē res ꝓducta ꝯſiderat̉ cā maͣlis. itē ⁊ formalis.⁊ ꝓ his duobꝰ facit. xxxij. q. ij. qd̓ v̓o. d̓ ꝯſe. diſ. ij. panis. ⁊. c. qꝛ corpꝰ. ⁊ qͣrere de cā maͣli ē q̄rere q̄ ſit maī hac ꝯpilatiōe. Itē cui ꝑti ph̓ie ſupponat̉ ⁊ ſic qd̓ ſitſubiectū ī hac ſcīa. Querere v̓o de cā formali ē querere de mō agēdi de quo ī gl. ¶ Un̄ pº querit̉ que ſitcā finalis. Gl̓. rn̄det dū dicit que ſit utilitas. ſꝫ ad v̓telatiꝰ. ꝙ quedā ē cā final̓ īproprie dicta quā dicit īpulſiuā qua ceſſante n̄ ceſſat effectus. ut in. c. ex ꝑte. deꝯuer. ꝯiug. ⁊ noͣ. ī. c. poſt trāſlationē d̓ renū. Quēdāē cā final̓ ꝓprie qͣ ceſſante ceſſat diſpō: ut ī. c. cuꝫ ceſſante. d̓ appel. Un̄ ſi q̄rimꝰ de cā īpulſiua ī hac ꝯpilatōe dicūt quidā ꝙ fuit decre. corā. jͣ. d̓ elec. qꝛ cumfuiſſet allegata cora Gregorio. ix. ⁊ n̄ fuiſſet īuenta inaliqͣ ꝯpilatōe: Greg. ut euitaret deīceps hūc erroremfecit hāc ꝯpilatione: hoc tn̄ n̄ͤ ꝓcedit: qꝛ illa d̓cre. fuitī quarta ꝯpilatōe: ſꝫ de hoc n̄ ē curandū: qꝛ ml̓tiplexpotuiſſet ee cā īpulſiua. ſic̄ multis cauſis hoīes mouent̉ ad ſtuden d̓ quibus ꝑ Hoſt. ī prī. ſūme. ¶ Deſcēdo igit̉ ad cām finalē ꝓprie. ⁊ ē dicen̄ ꝙ ē duplexq̄dā ꝓpinqua. quedā remota. ꝓpīqua e illa qua ponit glo. ibi que ſit utilitas: ut .ſ. ſciamus diſcernere īter equum ⁊ iniquū ⁊c̄. Cauſa uero remotaⁱ eſt felicitas ꝑꝑ quā hoīes ſtudere debet. ad hoc tex. ī proemio ffoꝝ. ibi omni euo locoqꝫ felices. ⁊ hec ꝓcedūtdū querit̉ de cā finali. que dꝫ mouere cupiētes ꝓficere in ſcīa. Sed ſi querimus de cā finali que mouitGreg. ix. dicendū ē ꝙ duplex ē: una remota alia propinqua. ꝓpinqua ē illa quā reddit glo. dum queritque fuit ītentio Greg. remota uero ē ut faciat hoīesbonos. ad hoc .n. tedit ſcīa: ut. l. j. ff. d̓ iuſ. ⁊ iure. ibiius ē ars boni ⁊ equi. ⁊c̄. ¶ 2º querit̉ de cā efficienti.dic ꝙ ē duplex. quedā prīcipalis. quedā inſtr̄alis. pͥncipal̓ ē duplex. ꝓpīqua ⁊ remota. ꝓpīqua fuit Gre.ix. ⁊ ex hoc hr̄ quis ſit libri titulꝰ. remota v̓o fuit deꝰa quo cūcta ꝓcedunt ⁊ qui promulgat iura ꝑ romanos pontifices ⁊ imperatores. viij. diſt. quo iure.xvi. q. iij. c. fi. C. d̓ p̄ſcrip. lōg. tep. l. fi. Inſtr̄al̓ v̓o fuitRai. ut pꝫ ī ꝓemio. ⁊ fuit iſte ẜꝫ Uī. uir ualde lr̄atꝰoriūdꝰ d̓ catalonia ubi ẜꝫ uī. nō dat̉ actio ex ꝓmiſſo.hoc dixit uī. ẜꝫ Io. an. qꝛ uī. fuit ibi īuitatus ꝑ quēdāſcholarem quem poſtmodum penituit ⁊ ſic fuit in